පරීක්ෂණ කැමරා අක්රීය කර පරීක්ෂකයින්ට බාධා කිරීම හේතුවෙන් ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය (IAEA) ඉරානයට එරෙහිව දැඩි පියවර ගැනීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සහාය පතයි!
පරමාණුක අවි නිෂ්පාදනය වැළැක්වීමේ ආරක්ෂක මාර්ග අනුගමනය කිරීමට අසමත් වීම සහ ජාත්යන්තර පරීක්ෂණ ක්රියාවලීන්ට ක්රමානුකූලව බාධා කිරීම හේතුවෙන් ඉරානය වගවීමට ලක් කරන ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයෙන් ඉල්ලා සිටීමට ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය (IAEA) පියවර ගෙන තිබේ. ඉරානය වසර ගණනාවක් පුරා න්යෂ්ටික නිරීක්ෂණ කටයුතු යටපත් කරමින්, අධීක්ෂණ කැමරා අක්රීය කිරීම සහ පරීක්ෂකයින්ට අධික ලෙස ආක්රමණශීලී ශරීර පරීක්ෂා කිරීම් (invasive physical searches) සිදු කිරීම වැනි කටයුතුවල නිරත වී ඇති බව මෑතකදී හෙළි වූ UN ලේඛන සහ රාජ්යතාන්ත්රික වාර්තා මඟින් තහවුරු වේ.
පසුගිය බදාදා IAEA හි පාලක මණ්ඩලයේ ආණ්ඩුකාරවරුන් 23 දෙනෙකු විසින් ඉරානය න්යෂ්ටික ආරක්ෂක නීති කඩ කර ඇති බවට එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයට වාර්තා කිරීමට පක්ෂව ඡන්දය ප්රකාශ කළ අතර, රුසියාව, චීනය සහ නයිජර් එයට විරුද්ධව ඡන්දය දුන්හ. මීට පෙර 2015 වසරේදී එළඹුණු න්යෂ්ටික ගිවිසුම (JCPOA) යටතේ ලෝකයේ දැඩිම න්යෂ්ටික පරීක්ෂණ ක්රමවේදය ක්රියාත්මක වූ නමුත්, ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ජනාධිපතිවරයා එම ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු ඉරානය ක්රමානුකූලව ආරක්ෂක නීති උල්ලංඝනය කිරීම ආරම්භ කළේය. විශේෂයෙන්ම, 2021 සහ 2022 වසරවලදී ඉරාන පාර්ලිමේන්තුව විසින් සම්මත කරන ලද නීති මඟින් පරීක්ෂකයින්ගේ ප්රවේශය සීමා කරනු ලැබූ අතර, යුධ අපරාධ මට්ටමට ආසන්න වන පරිදි 83.7%ක් දක්වා යුරේනියම් පොහොසත් කිරීමට කටයුතු කිරීම දැඩි කතාබහට ලක්විය.
වත්මන් මිලිටරි ගැටුම් සහ පසුගිය කාලය තුළ ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය විසින් ඉරාන න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන වෙත එල්ල කරන ලද ප්රහාර හේතුවෙන් IAEA ආයතනයට බුෂෙර් න්යෂ්ටික විදුලි බලාගාරය හැර වෙනත් කිසිදු න්යෂ්ටික පහසුකමක් වෙත ප්රවේශ වීමට නොහැකි වී තිබේ. මෙම “පරීක්ෂණ අඳුරු කාලපරිච්ඡේදය” (inspection blackout) හේතුවෙන් ඉරානයේ යුරේනියම් තොග සහ කේන්ද්රාපසාරී (centrifuges) වල වර්තමාන තත්ත්වය පිළිබඳව පවතින දැනුම සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටී ඇති බව IAEA ප්රධානී රෆායෙල් ග්රොසි පෙන්වා දෙයි. ඉදිරියේදී ආරක්ෂක මණ්ඩලය හරහා ඉරානයට එරෙහිව නව ජාත්යන්තර සම්බාධක පැනවෙනු ඇත්ද යන්න මෙතෙක් පැහැදිලි නැති අතර, රුසියාව සහ චීනය සතුව ඇති වීටෝ (veto) බලය හේතුවෙන් එය අවිනිශ්චිත තත්ත්වයක පවතී.
