ආබාධිත ප්රජාවගේ සහ පවුල්වල උපස්ථායකයන්ගේ අයිතිවාසිකම් සීමා කරන ‘Disability Support Services’ නව පනත් කෙටුම්පත පාර්ලිමේන්තුවට! ‘මා ජීවිතයේ දැකපු නරකම පනතක්’ — ආබාධිත අයිතිවාසිකම් ක්රියාකාරිනී ජේන් කැරිගන්ගෙන් දැඩි ප්රහාරයක්
විශේෂ දේශීය සමාජ සහ මානව හිමිකම් පුවත් විවරණය — ලයන්ස් රෝර් නිවුස් (Lions Roar News)
2026 මැයි 19 (වෙලින්ටන්) — දේශීය ආබාධිත ප්රජාව (Disabled community) සහ ඔවුන් වෙනුවෙන් දිවා රෑ වෙහෙසෙන පවුල්වල සාමාජිකයන් (Family carers) ඉලක්ක කරගනිමින් රජය විසින් ඊයේ (සඳුදා) පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන ලද ‘ආබාධිත ආධාරක සේවා පනත් කෙටුම්පත’ (Disability Support Services Bill) රට තුළ දැඩි ආන්දෝලනයක් සහ විරෝධයක් මතු කිරීමට හේතු වී තිබේ.
රජය පවසන්නේ මෙම නව පනත හරහා ආබාධිත සේවා පද්ධතියට “පැහැදිලි බවක් සහ ස්ථාවරත්වයක්” (Clarity and stability) ලබා දීමට උත්සාහ කරන බවයි. කෙසේ වුවද, ප්රමුඛ පෙළේ ආබාධිත අයිතිවාසිකම් සුරැකීමේ ක්රියාකාරිනියක වන ජේන් කැරිගන් (Jane Carrigan) මෙම පනත හඳුන්වා දී ඇත්තේ තමන් මෙතෙක් ඉතිහාසයේ දැක ඇති “නරකම සහ අමානුෂිකම පනත් කෙටුම්පත” (Worst piece of legislation) ලෙසයි.
මෙම නව පනත මඟින් සිදු කිරීමට යන ප්රධානතම වෙනස්කම්, ඉන් පවුල්වල උපස්ථායකයන්ට සිදුවන නීතිමය බලපෑම සහ විෂය භාර අමාත්යවරියගේ ස්ථාවරය ඇතුළු සියලුම තොරතුරු ඇතුළත් සවිස්තරාත්මක පුවත් වාර්තාව මෙන්න:
📝 1. හැඳින්වීම: මොකක්ද මේ අලුත් පනත? (What is the new bill about?)
මෙම පනත් කෙටුම්පතේ මූලිකම අරමුණ වන්නේ “ආබාධිත පුද්ගලයන් රැකබලා ගන්නා ඔවුන්ගේම පවුල්වල සාමාජිකයන් (මව්පියන්, සහෝදරයන් හෝ ඥාතීන්), කිසිසේත්ම රජයේ හෝ ඔටුන්න හිමි රාජ්යයේ (The Crown) සෘජු සේවකයන් ලෙස සලකනු නොලැබේ” යන්න නීතිගත කිරීමයි.
පසුගිය වසරේදී මෙරට ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය (Supreme Court) විසින් ඓතිහාසික තීන්දුවක් ලබා දෙමින් ප්රකාශ කළේ, තමන්ගේ ආබාධිත දරුවන් වෙනුවෙන් පූර්ණ කාලීනව කැපවී සිටින මව්පියන් දෙදෙනෙකු රජයේ සේවකයන් (Government employees) ලෙස සැලකිය යුතු බවත්, ඔවුන්ට ඊට අදාළ නීත්යානුකූල වැටුප් සහ හිමිකම් ලැබිය යුතු බවත්ය. රජය මෙම අලුත් පනත හදිසියේම රැගෙනවිත් ඇත්තේ එම ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුවෙන් පසුව, රජයට එල්ල විය හැකි බිලියන ගණනක මූල්යමය බර සහ අධිකරණමය නඩු අවදානම (Fiscal and litigation risks) මුළුමනින්ම වළක්වා ගැනීමටයි.
පනතේ සඳහන් වන ප්රධාන කරුණු 3ක්:
- රජයේ වගකීම සීමා කිරීම: ආබාධිත ආධාරක සේවා (DSS) අරමුදල් මඟින් සපයනු ලබන්නේ ආබාධිත පුරවැසියෙකුට සාමාන්ය එදිනෙදා ජීවිතයක් ගත කිරීම සඳහා රජයෙන් දෙන “දායකත්වයක්” (Contribution) පමණක් බව පනතේ දැක්වේ.
- පවුලේ වගකීම මුල් තැනට: ආබාධිත පුද්ගලයෙකුගේ සුභසාධනය පිළිබඳ මූලිකම වගකීම (පළමු පියවරේදීම) පැවරෙන්නේ ඔවුන්ගේ පවුල සහ සහෝදර whānau වෙත බව මෙයින් නීත්යානුකූලව තහවුරු කෙරේ.
- සේව්ය-සේවක සබඳතාව: ආබාධිත පුද්ගලයා විසින්ම තමන්ගේ පවුලේ සාමාජිකයාව උපස්ථායකයෙකු ලෙස බඳවා ගන්නේ නම්, එහි සේවා යෝජකයා (Employer) වන්නේ එම ආබාධිත පුද්ගලයා හෝ වෙනත් තෙවැනි පාර්ශවීය නියෝජිතයෙකු (Agent) මිස රජය නොවන බව මෙයින් පැහැදිලි කර ඇත.
❌ 2. “මෙය අමානුෂිකයි” — ජේන් කැරිගන්ගේ දැඩි විවේචනය
ආබාධිත අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ජේන් කැරිගන් පවසන්නේ ආබාධිත සේවා සැපයීම යනු මුළුමනින්ම රජයේ පරම වගකීමක් වන අතර, රජය එම වගකීමෙන් බේරීමට මෙලෙස නින්දිත ලෙස “පසුපසට නැමී” ක්රියා කරන බවයි.
- නීතිමය අවස්ථාව අහිමි කිරීම: මේ වන විට තමන්ට සිදුවූ අසාධාරණයන් වෙනුවෙන් පවුල්වල උපස්ථායකයන් 40කට අධික පිරිසක් සේවා සබඳතා අධිකාරිය (Employment Relations Authority – ERA) හමුවේ නඩු පවරා ඇත. මෙම පනත සම්මත වුවහොත්, එම අහිංසක මිනිසුන්ට අධිකරණයෙන් යුක්තිය ඉටුකර ගැනීමට ඇති එකම අවස්ථාවත් අහිමි වී යන බව (“pull the rug”) ඇය පෙන්වා දෙයි.
- “Part 4A” අඳුරු අතීතය මතක් කිරීම: කැරිගන් මෙම පනත සංසන්දනය කළේ 2013 සිට 2020 දක්වා රටේ ක්රියාත්මක වූ කළු පැල්ලමක් බඳු “Part 4A” නීතියටයි. එම පැරණි නීතිය මඟින් ඇතැම් පවුල්වලට මුදල් ගෙවද්දී තවත් පිරිසකට ආධාර අහිමි කළ අතර, වඩාත්ම බිහිසුණු කරුණ වූයේ ආබාධිත පුද්ගලයන්ට සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වලට තමන්ගේ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය වීම් පිළිබඳව මානව හිමිකම් කොමිසම (Human Rights Commission) වෙත යාමට හෝ නීතිමය පියවර ගැනීමට තිබූ අයිතිය මුළුමනින්ම තහනම් කිරීමයි. වත්මන් පනත ද එවැනිම ක්රූර සහ විකෘති එකක් බව ඇය පවසයි.
“පවුල්වල උපස්ථායකයන් අද මේ පද්ධතිය ඇතුළේ තනිවෙලා, අසරණ වෙලා ඉන්නේ. මේ පද්ධතිය ඔවුන් ගැන පොඩ්ඩක්වත් කල්පනා කරන්නේ නැහැ. රජයට දැන් තියෙන එකම බය, තමන් මේ ආබාධිත මිනිස්සු වෙනුවෙන් කරන සේවාවට සාධාරණ වැටුපක් ගෙවන්න සිද්ධ වෙයි කියන එක විතරයි.” — ප්රකාශක ජේන් කැරිගන්
කෙසේ වුවද, මෙම පනත හදිසි පනතක් (Urgency) ලෙස සම්මත නොකර, සාමාන්ය තේරීම් කාරක සභා ක්රියාවලිය (Standard Select Committee process) යටතට පත් කිරීම ගැන තමන් සතුටු වන බවත්, තමන් ඇතුළු විශාල පිරිසක් පාර්ලිමේන්තු කාරක සභාව ඉදිරියට ගොස් මෙම පනත පරාජය කිරීමට උපරිමයෙන් සටන් වදින බවත් ඇය අවධාරණය කළාය.
🏛️ 3. “අපේ අරමුණ එය නෙවෙයි” — අමාත්ය ලුයිස් අප්ස්ටන්ගේ පැහැදිලි කිරීම
ආබාධිත කරුණු පිළිබඳ අමාත්ය ලුයිස් අප්ස්ටන් (Louise Upston) ප්රකාශ කළේ සමාජ සංවර්ධන අමාත්යාංශය (MSD) විසින් පවුල්වල උපස්ථායකයන් සෘජුවම සේවයේ යෙදවීමට කිසිදා බලාපොරොත්තු නොවූ බවයි.
ඇය පෙන්වා දුන් ප්රධාන කරුණු:
- පැරණි නඩුවලට බලපෑමක් නැහැ: දැනටමත් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයෙන් ජයග්රහණය කර ඇති පවුල් දෙකෙහි තීන්දුවට මෙම පනතින් බලපෑමක් සිදු නොවේ.
- නව සහන පැකේජයක්: පවුල්වල උපස්ථායකයන් වඩාත් හොඳින් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා තමන් විශේෂ උපදේශන කටයුතු ආරම්භ කර ඇති අතර, 2026 වසර අවසානය වන විට ඔවුන් වෙනුවෙන්ම වෙන්වූ නව සහන පැකේජයක් (Package for carers) හඳුන්වා දීමට කටයුතු කරන බව ඇය පැවසුවාය.
- නීතිමය ආරක්ෂාව: තමන්ටම කියා සේවකයන් බඳවා ගැනීමට ආර්ථික හෝ ශාරීරික ශක්තියක් නොමැති අසරණ ආබාධිත පුද්ගලයන්ව නීතිමය වශයෙන් වඩාත් හොඳින් ආරක්ෂා කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව රජය අවධානය යොමු කරන බවත්, මෙම පද්ධතිය වඩාත් සාධාරණ, විනිවිද පෙනෙන සහ තිරසාර (Fair, transparent, and sustainable) එකක් කිරීම පනතේ අරමුණ බවත් ඇය කියා සිටියාය.
දේශීය සමාජ විවරණය 🦁⚖️🌏
ආබාධිත දරුවෙකු හෝ පවුලේ සාමාජිකයෙකු වෙනුවෙන් තමන්ගේ මුළු ජීවිතයම කැප කරමින්, රජය විසින් කල යුතු සේවය ස්වේච්ඡාවෙන්ම නිවස තුළ ඉටු කරන උපස්ථායකයන් යනු රටක ජීවමාන වීරයන්ය. රජය විසින් නඩු අවදානමෙන් බේරීමට සහ මූල්යමය වියදම් (Fiscal risks) මඟහරවා ගැනීමට මෙවැනි පනත් කෙටුම්පත් කඩිනමින් රැගෙන ඒම, දේශීය ආබාධිත සමාජය තුළ දැඩි කනස්සල්ලක් සහ අනාරක්ෂිතභාවයක් ඇති කිරීම ස්වාභාවිකය.
නවසීලන්තය වැනි මානව හිමිකම් ඉහළින්ම අගයන රටක, අතීතයේ පැවති “Part 4A” වැනි මිනිසුන්ගේ අධිකරණමය අයිතීන් අහුරන නීති නැවතත් වෙනත් මුහුණුවරකින් පැමිණෙන්නේදැයි සමාජ ක්රියාකාරීන් බිය පළ කරති. අමාත්යවරිය පවසන පරිදි වසර අවසානයේ දෙන සහන පැකේජය කෙසේ වුවද, දැනටමත් පීඩාවට පත්ව සිටින පවුල්වලට නීතිමය රැකවරණය සහ සාධාරණ මූල්යමය ගරුත්වයක් ලබා දීම රජයේ පරම යුතුකමකි. සාමාන්ය තේරීම් කාරක සභාව (Select Committee) තුළදී ජනතාවගේ හඬට සැබෑ ලෙසම සවන් දී මෙම පනත සංශෝධනය කරනු ඇතැයි ලයන්ස් රෝර් අප බලාපොරොත්තු වෙමු.
