වෛටංගි විනිශ්චය සභාව (Waitangi Tribunal) අහෝසි කිරීමේ නව සැලසුමක් එළිදක්වයි!
වෛටංගි විනිශ්චය සභාවේ සමකාලීන පරීක්ෂණ ක්රමයෙන් වඩාත් මතවාදී සහ පුළුල් ස්වරූපයක් ගෙන ඇති බව පවසමින්, එම ආයතනය සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කිරීම සඳහා වන නව ප්රතිපත්ති සැලසුමක් ACT පක්ෂය විසින් ප්රකාශයට පත් කර තිබේ. විනිශ්චය සභාවේ සමකාලීන බලතල අවසන් කර රට ඉදිරියට ගෙන යාම අරමුණු කරගත් ප්රධාන ප්රතිසංස්කරණ හතරක් මත පදනම්ව එම පක්ෂය සිය මැතිවරණ ව්යාපාරය දියත් කරමින් සිටී.
මීට පෙර විනිශ්චය සභාව “වැඩි වැඩියෙන් ක්රියාකාරික ස්වරූපයක් ගන්නා” ආයතනයක් ලෙස හඳුන්වා දුන් ACT නායක ඩේවිඩ් සේමූර් (David Seymour) සඳහන් කළේ, ඓතිහාසික අයිතිවාසිකම් ගැටලු විසඳීමේදී විනිශ්චය සභාව වැදගත් දායකත්වයක් ලබා දී ඇති නමුත්, අද වන විට පවතින ආයතනය 1975 දී පිහිටුවන ලද ආයතනයට වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වී ඇති බවයි. රට ශක්තිමත් දේපළ අයිතිවාසිකම්, නීතියේ ආධිපත්යය සහ ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලනයක් ඇති පරිණත රාජ්යයක් බවට පත්ව ඇති බැවින් වේටංගි විනිශ්චය සභාවේ මුල් අවශ්යතාවය දැන් ක්රමයෙන් ඉවත් වී ඇති බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
2008 සැප්තැම්බර් 1 වැනි දිනට පෙර ඉදිරිපත් කරන ලද සෑම ඓතිහාසික හිමිකම් පෑමක්ම විභාග කර විසඳිය යුතු නමුත්, ඉන් පසුව ඉදිරිපත් කරන ලද කිසිදු හිමිකම් පෑමක් (සමකාලීන හෝ කෞපප හිමිකම් ඇතුළුව) ඊට ඇතුළත් නොකළ යුතු බව ACT ප්රතිපත්ති ලේඛනයේ දැක්වේ. වර්තමාන රජය යටතේ ඉතිහාසයේ කිසිදු කාලයකට වඩා වැඩි වාර ගණනක් භාවිතා කර ඇති, සමකාලීන රජයේ ප්රතිපත්ති, හැසිරීම් සහ තීන්දු තීරණ විමර්ශනය කිරීමේ බලය මෙමඟින් අවසන් වනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙය වැඩිදුර විමර්ශනවලින් වැළකී සිටීමේ උත්සාහයක් ලෙස ප්රතික්ෂේප කළ සේමූර්, රටේ ප්රජාතන්ත්රවාදී පද්ධතියක් සහ නීති ක්රමයක් පවතින බැවින් බදු මුදල්වලින් නඩත්තු වන වෙනම ව්යාවස්ථාපිත ආයතනයක අවශ්යතාවක් නොමැති බව අවධාරණය කළේය.
ටී පාටි මාවෝරි (Te Pāti Māori) පක්ෂය විසින් වේටංගි විනිශ්චය සභා නිර්දේශ රජයට බැඳී පවතින ආකාරයට නීති සංශෝධනය කළ යුතු බවට වන ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කරන අතර, ඩේවිඩ් සේමූර් පවසන්නේ එම ප්රවේශය මඟින් විනිශ්චය සභාව තේරී පත් නොවූ විකල්ප පාලන පද්ධතියක් බවට පත් වනු ඇති බවයි. මේ අතර, අදහස් දක්වමින් අග්රාමාත්ය ක්රිස්ටෝෆර් ලක්සන් (Christopher Luxon) කියා සිටියේ ACT පක්ෂයේ ප්රතිපත්තිය තවමත් දැක නැති නමුත් රජය විනිශ්චය සභාවේ උපදෙස් බැරෑරුම් ලෙස සලකා බලන බවයි. වේටංගි විනිශ්චය සභාවේ ක්රියාකාරීත්වය සහ විෂය පථය “මුල් අරමුණ” වෙත යළි යොමු කිරීම සඳහා වන පුළුල් සමාලෝචනයක් රජය විසින් දැනටමත් ආරම්භ කර ඇති අතර, එය ඉදිරියේදී එළිදැක්වීමට නියමිතය.
මාවෝරි නීති විශේෂඥ ආචාර්ය කාර්වින් ජෝන්ස් (Dr Carwyn Jones) ප්රකාශ කළේ ACT පක්ෂයේ මෙම සැලසුම් මඟින් වේටංගි විනිශ්චය සභාව සහ ටී ටිරිටි (Te Tiriti) ගිවිසුම පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධාත්මක නොවීමක් පෙන්නුම් කරන බවයි. විනිශ්චය සභාවේ වාර්තා සහ නිර්දේශ බැඳී පවතින ඒවා නොවන බැවින්, එය අහෝසි කිරීම මඟින් ප්රතිපත්ති මඟින් මාවෝරි අයිතිවාසිකම්වලට බලපාන ආකාරය පිළිබඳ විනිවිදභාවයට සහ වගවීමරට දැඩි බලපෑමක් එල්ල වනු ඇති බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
