නවසීලන්තයට “ස්ටැග්ෆ්ලේෂන්” (Stagflation) රකුසා පැමිණෙයිද? ඉහළ යන බඩු මිල සහ අඩාල වන ආර්ථිකය මැද ගොඩයන මඟ මෙන්න!

විශේෂ මූල්‍ය පුවත් විවරණය – දකුණු දිග දියත (Lions Roar Aotearoa)

වෙලින්ටන් (Wellington) — 2026 මාර්තු 28 — නවසීලන්ත ආර්ථිකය මෑත ඉතිහාසයේ මුහුණ දෙන දරුණුතම අභියෝගයකට මුහුණ දෙමින් සිටින බවට ප්‍රමුඛ පෙළේ ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ අනතුරු අඟවති. මැදපෙරදිග යුද වාතාවරණය හමුවේ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ නිෂ්පාදන අඩාල වීම නිසා අපේ රට “ස්ටැග්ෆ්ලේෂන්” (Stagflation) නමැති අසීරු ආර්ථික තත්ත්වයට ඇද වැටීමේ අවදානමක් මතුව ඇත.

1. මොකක්ද මේ “ස්ටැග්ෆ්ලේෂන්” (Stagflation)?

මෙය ඕනෑම රටක ආර්ථිකයකට එල්ල වන ඉතා අහිතකර තත්ත්වයකි. මෙහිදී කරුණු තුනක් එකවර සිදු වේ:

• අධික උද්ධමනය: භාණ්ඩ හා සේවා මිල වේගයෙන් ඉහළ යාම.
• අඩු ආර්ථික වර්ධනය: රටේ නිෂ්පාදන සහ ව්‍යාපාර කටයුතු අඩාල වීම (Stagnant Growth).
• ඉහළ විරැකියාව: රැකියා අවස්ථා අහිමි වීම හෝ නව රැකියා උත්පාදනය නොවී පැවතීම.

2. ආර්ථික විද්‍යාඥයන් බිය වන්නේ ඇයි?

BNZ බැංකුවේ ප්‍රධාන ආර්ථික විද්‍යාඥ මයික් ජෝන්ස් පවසන්නේ මෙය “සැපයුම් කම්පනයක්” (Supply Shock) බවයි.

• වියදම් පීඩනය: ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම නිසා ප්‍රවාහන වියදම් වැඩි වන අතර, ව්‍යාපාරිකයින්ට එම පිරිවැය පාරිභෝගිකයා මත පැටවීමට (මිල වැඩි කිරීමට) සිදු වී තිබේ.
• අතේ ඉතිරි වන මුදල අඩුවීම: බඩු මිල වැඩි වන විට ජනතාවගේ පරිභෝජනය අඩු වන අතර, එය ව්‍යාපාරවල ලාභය අඩු වීමට සහ ආර්ථික වර්ධනය නතර වීමට හේතු වේ.
• අවිනිශ්චිත කාලසීමාව: යුද්ධය කොපමණ කාලයක් පවතීදැයි කිසිවෙකු නොදන්නා බැවින්, ආර්ථික පුරෝකථනයන් පවා දැන් අසීරු වී ඇත.

3. ගොඩයන්න ඇති එකම මඟ “අපනයනය”

Westpac බැංකුවේ ප්‍රධාන ආර්ථික විද්‍යාඥ කෙලී එක්හෝල් පවසන්නේ රජයට පමණක් මෙම අර්බුදයෙන් රට ගලවා ගත නොහැකි බවයි.

• අපනයන ආර්ථිකය: නවසීලන්ත ඩොලරයේ අගය පහත වැටීම නිසා අපේ රටේ අපනයන භාණ්ඩ ලෝක වෙළඳපොළේ වැඩි ඉල්ලුමක් ඇති කර ගත හැක. එමගින් රට තුළට විදේශ විනිමය ගෙන්වා ගැනීම මෙම අර්බුදයෙන් ගොඩ ඒමට ඇති ප්‍රධානතම මාවතයි.
• ජීවන තත්ත්වය: මෙම කම්පනය නිසා ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය යම් මට්ටමකට පහත වැටීම වැළැක්විය නොහැකි බවත්, රජයට කළ හැක්කේ වඩාත්ම අසරණ වූ පිරිස් ආරක්ෂා කිරීම පමණක් බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි.