උද්‍යාන වගා අංශයේ බදු ගැටලු: මුදලින් වැටුප් ගෙවීම සහ සංකීර්ණ කොන්ත්‍රාත් ක්‍රම අභ්‍යන්තර ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ දැඩි අවධානයට!

ලයන්ස් රෝර් අව්ටෙරෝවා (Lions Roar Aotearoa)

වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 අගෝස්තු 10 — උද්‍යාන වගා අංශයේ (Horticulture) සේවකයින්ට මුදලින් (Cash) වැටුප් ගෙවීම සහ සංකීර්ණ කොන්ත්‍රාත් ක්‍රම භාවිත කිරීම බදු ක්‍රමයේ අඛණ්ඩතාවට බරපතළ තර්ජනයක් වී ඇති බව අභ්‍යන්තර ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) ප්‍රකාශ කරයි. මෑතකදී නිකුත් කරන ලද ආදායම් අනතුරු ඇඟවීමක් (revenue alert) හරහා IRD පෙන්වා දෙන්නේ මේ නිසා රජයට අහිමි වන බදු මුදල මිලියන ගණනක් වන බවයි.

1. බදු දෙපාර්තමේන්තුවේ අනතුරු ඇඟවීම සහ මූලික ගැටළු

අභ්‍යන්තර ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රකාශක ටෝනි මෝරිස් (Tony Morris) ‘නායින් ටු නූන්’ (Nine to Noon) වැඩසටහන සමඟ කතා කරමින් කියා සිටියේ, මෙම කර්මාන්තය තුළ බොහෝ ඔස්කාර් වතු (orchards) අස්වනු නෙළන කාලවලදී කොන්ත්‍රාත්කරුවන් මත යැපීම හේතුවෙන් තත්ත්වය සංකීර්ණ වී ඇති බවයි.

• මුදලින් කරන ගෙවීම්: බොහෝ වැඩ සහ මුදල් ගෙවීම් සෘජුවම මුදලින් (cash) සිදු කිරීම නිසා නීති විරෝධී මඟහැරීම් සඳහා අවස්ථා උදා වී තිබේ. එය මගින් මූල්‍ය විශුද්ධිකරණ (money laundering) අවදානමක්ද මතු කරන බව IRD පෙන්වා දෙයි.
• වැඩසටහන් සහ පරීක්ෂණ: බේ ඔෆ් ප්ලෙන්ටි (Bay of Plenty) හි කිවිපළතුරු අංශය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වී ඇති අතර, මෙම ප්‍රවණතාව ඉදිකිරීම් අංශයටද බෝවෙමින් පවතින බව සඳහන් වේ. දෙපාර්තමේන්තුව පවසන්නේ දැඩි පියවර ගැනීමට පෙර තම ගිණුම් විධිමත් කරගැනීමට මෙය ව්‍යාපාරිකයින්ට අවස්ථාවක් වන බවයි.

2. කර්මාන්තයේ ප්‍රතිචාර සහ නියාමන ක්‍රියාමාර්ග

නවසීලන්ත ඇපල් සහ පෙයාර්ස් (Apples and Pears NZ) ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ඩැනියෙල් ඇඩ්සෙට් (Danielle Adsett) ප්‍රකාශ කළේ වැරදි ක්‍රියා නිසා සමස්ත කර්මාන්තයේ කීර්තිනාමයට හානි වන බවයි. ඇය පෙන්වා දුන්නේ තම අංශය අනුබද්ධ කොන්ත්‍රාත් ක්‍රම මත අඩු වශයෙන් යැපෙන අතර, RSE (Recognised Seasonal Employer) වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රමිති ඉතා ශක්තිමත් බවයි.

උද්‍යාන වගා නවසීලන්තයේ (Horticulture New Zealand) ප්‍රධාන විධායක කේට් ස්කොට් (Kate Scott) ප්‍රකාශ කළේ අනුකූලතාව ප්‍රවර්ධනය කරන සහ සේවකයින් ආරක්ෂා කරන ඕනෑම ක්‍රියාමාර්ගයක් කර්මාන්තය විසින් අනුමත කරන බවයි. නීති විරෝධී ක්‍රියා ඉවසීමෙන් තොරව, නිවැරදි ලෙස වාර්තා තබා ගනිමින් වගකීමෙන් කටයුතු කරන ලෙස ඇය සාමාජිකයින්ගෙන් ඉල්ලා සිටියාය.