ගංවතුර අවදානම නොතකන ගැනුම්කරුවන්: අවදානම් සහිත නිවාසවල වටිනාකම වේගයෙන් ඉහළ යයි

දේශපාලන සහ සමාජ විශ්ලේෂණ වාර්තාව

2026 ජූලි 03 (ඔක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය) — ගංවතුර අවදානමක් පවතින නිවාස මිලදී ගැනීමෙන් වැළකී සිටිනවා වෙනුවට, ගැනුම්කරුවන් විසින් එම නිවාස වට්ටම් සහිතව මිලදී ගැනීමට පෙළඹීමක් දක්වන බව නව දත්ත වාර්තා පෙන්වා දෙයි. විශේෂත්වය වන්නේ, මෙවැනි නිවාසවල වෙළෙඳපොළ වටිනාකම, අවදානමක් නොමැති අසල පිහිටි නිවාසවලට වඩා වේගයෙන් ඉහළ යමින් පැවතීමයි.

දත්තවල අනාවරණය:

• ප්‍රතිවිරුද්ධ ප්‍රවණතාව: 2023 වසරේ ඇති වූ දරුණු කාලගුණික සිදුවීම්වලින් පසු, ගංවතුර අවදානම ඉහළ නිවාසවල වටිනාකම අඩු වනු ඇතැයි විශ්ලේෂකයන් අපේක්ෂා කළද, දත්ත පෙන්වා දෙන්නේ එහි ප්‍රතිවිරුද්ධ තත්ත්වයයි.
• මිල ගණන්: ඔක්ලන්ඩ් සහ හෝක්ස් බේ (Hawke’s Bay) වැනි ප්‍රදේශවල ගංවතුර අවදානම් කලාපවල පිහිටි නිවාස, අවදානම් නොමැති නිවාසවලට සාපේක්ෂව ඩොලර් 70,000ත් 100,000ත් අතර වට්ටමක් යටතේ අලෙවි වුවද, 2020 වසරේ සිට ඒවායේ වටිනාකම 18%කින් ඉහළ ගොස් ඇත. අනෙක් නිවාසවල එම වර්ධනය 13%කි.

මෙයට හේතු සහ විශේෂඥ මත:

• සාධාරණ තේරීමක්: නිවාස මිලදී ගැනීමේ දැඩි තරඟකාරිත්වය හේතුවෙන්, ගැනුම්කරුවන් අවදානම සහ දැරිය හැකි මිල අතර තුලනයක් ඇති කරගනිමින්, අවදානම පිළිගෙන නිවසක් මිලදී ගැනීමට තීරණය කරන බව දත්ත විශ්ලේෂක ක්‍රේග් ඩාගුෂ් (Craig Dargusch) පෙන්වා දෙයි.
• නිසි අධ්‍යයනය (Due Diligence): ගැනුම්කරුවන් මේ වන විට ප්‍රදේශයේ ගංවතුර සිතියම් පමණක් නොව, ඉන්ෂුවරන්ස් පහසුකම් ලැබේද යන්න සහ අසල්වාසීන්ගෙන් පෙර සිදුවීම් පිළිබඳ තොරතුරු ලබා ගනිමින් වඩාත් බුද්ධිමත්ව කටයුතු කරයි.

අනාගත අවදානම්: රජය විසින් අනාගතයේදී ගංවතුරෙන් හානි වන නිවාස මිලදී ගැනීමේ “ආරක්ෂක දැල්” (buy-outs) ක්‍රමය සදාකාලිකව පවත්වාගෙන නොයන බවට ඉඟි කර ඇත. එමගින්, අනාගතයේදී රක්ෂණය කළ නොහැකි (uninsurable) නිවාස වෙළෙඳපොළ තුළ ගනුදෙනු කළ නොහැකි තත්ත්වයකට පත් වීමේ අවදානමක් ද පවතී. කෙසේ වෙතත්, ජාතික මට්ටමේ ගංවතුර සිතියමක් (National Flood Map) ලබන වසරේ මුලදී එළිදැක්වීමට රජය සැලසුම් කර ඇති අතර, එය ජනතාවට වඩාත් පැහැදිලි තොරතුරු ලබා දෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.