උසස් අධ්යාපන පර්යේෂණ අරමුදල් පද්ධතියේ විශාල වෙනසක්: 2028 සිට නව ක්රමවේදයක්
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – අධ්යාපන විශේෂ වාර්තාව
2026 ජූනි 04 (නිව්සීලන්තය) — වසරකට ඩොලර් මිලියන 315ක් වටිනා උසස් අධ්යාපන පර්යේෂණ අරමුදල් බෙදාහැරීමේ පද්ධතිය තුළ දැවැන්ත ප්රතිසංස්කරණයක් සිදු කිරීමට රජය තීරණය කර තිබේ. වර්තමානයේ ක්රියාත්මක වන ‘Performance-Based Research Fund’ (PBRF) ක්රමවේදය වෙනුවට 2028 වසරේ සිට ‘Tertiary Research Excellence Fund’ (TREF) නමින් නව ක්රමවේදයක් හඳුන්වා දෙන බව උසස් අධ්යාපන අමාත්ය පෙනී සිමන්ඩ්ස් මහත්මිය නිවේදනය කළාය.
ප්රධාන වෙනස්කම් සහ නව ක්රමවේදය
නව ක්රමවේදය මගින් අධ්යාපන ආයතනවල පවතින අනුකූලතා පිරිවැය (compliance costs) සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
- පැරණි ක්රමය ඉවත් කිරීම: අධ්යයන කාර්ය මණ්ඩලය විසින් පර්යේෂණ කළඹ (portfolios) සම්පාදනය කර විශේෂඥ මණ්ඩල මගින් ශ්රේණිගත කිරීමේ අතිශය වියදම් සහගත ක්රියාවලිය නව ක්රමය යටතේ සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කෙරේ. පැරණි ක්රමය යටතේ සෑම වසර හයකට වරක් සිදුවූ මෙම ඇගයීම සඳහා පමණක් විශ්වවිද්යාලවලට ඩොලර් මිලියන 40ක පමණ වියදමක් දැරීමට සිදුවිය.
- නව අරමුදල් බෙදාහැරීමේ මිණුම් දඬු: විශ්වවිද්යාල සඳහා පර්යේෂණ අරමුදල් බෙදාහැරීම පහත මිණුම් දඬු පහ මත සිදු කෙරේ:
- පර්යේෂණ උපාධි සම්පූර්ණ කිරීම (30%).
- බාහිර පර්යේෂණ ආදායම (25%).
- පර්යේෂණ ප්රකාශනවල උපුටා දැක්වීම් (citations) (30%).
- වාණිජකරණය වූ පර්යේෂණ (7.5%).
- රාජ්ය ප්රතිපත්ති ලේඛනවල පර්යේෂණ උපුටා දැක්වීම (5%).
- වෙනත් ආයතන: විශ්වවිද්යාල නොවන ආයතනවලට නව ක්රමවේදයේ අවසාන මිණුම් දඬු තුන තෝරා ගැනීමට හෝ පර්යේෂණ ධාරිතාව සඳහා වූ ආයෝජන මත පදනම්ව අරමුදල් ලබා ගැනීමට අවස්ථාව හිමිවේ.
පාර්ශ්වකරුවන්ගේ ප්රතිචාර
අධ්යාපන ක්ෂේත්රයේ විද්වතුන් මෙම වෙනස මූලික වශයෙන් පිළිගන්නා නමුත්, අරමුදල් ප්රමාණවත් නොවීම පිළිබඳව කනස්සල්ල පළ කරති.
- තරිත්ය අධ්යාපන සංගමය (Tertiary Education Union): ගාරික් කූපර් මහතා පවසන්නේ නව ක්රමය අඩු නිලධාරිවාදයකින් යුක්ත වුවද, පර්යේෂණ අරමුදල් වසර ගණනාවකින් වැඩි නොවීම නිසා උද්ධමනය හමුවේ අරමුදල්වල වටිනාකම පසුබෑමකට ලක්ව ඇති බවයි. එසේම, උපුටා දැක්වීම් (citations) මත පමණක් පදනම් වීම නිසා මාඕරි සහ දේශීය අධ්යයන වැනි ඇතැම් පර්යේෂණ ක්ෂේත්රවලට අසාධාරණයක් විය හැකි බවට ඔහු අනතුරු අඟවයි.
- විද්යාඥයින්ගේ සංගමය (Association of Scientists): ට්රෝයි බයිස්ඩන් මහතා පවසන්නේ PBRF ක්රමවේදය වසර 10කට පෙර එහි අරමුණු ඉටු කර අවසන් බැවින් එය වෙනස් කිරීම කාලෝචිත බවයි. නව ක්රමය මගින් ශිෂ්යත්ව ලබා ගන්නා විද්වතුන් දිරිගැන්වීමක් සිදුවිය යුතු බව ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කළේය.
