ඇමරිකානු ජනපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට ඉරාන යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් එළඹ තිබෙන තීරණාත්මක මංසන්ධිවලදී වඩාත් අසීරු තේරීම්වලට මුහුණ දීමට සිදුව තිබේ – ස්ටීවන් කොලින්සන් විශ්ලේෂණය!

දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

වෙලින්ටන්, නිව්සීලන්තය — 2026 ජූලි 28 — ඉරානය සමඟ පවතින ගැටුමේදී ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට යළිත් වරක් තීරණාත්මක මංසන්ධියකට පැමිණීමට සිදුව ඇති බවත්, එහෙත් ඔහු විසින් ගන්නා සෑම තීරණයක් සමඟම ඔහුගේ විකල්ප තවත් පීඩාවට පත්වන අතර ක්‍රියාමාර්ගවල වියදම් හා අවදානම් අධික ලෙස ඉහළ යන බවත් සීඑන්එන් (CNN) හි ජ්‍යෙෂ්ඨ දේශපාලන විශ්ලේෂක ස්ටීවන් කොලින්සන් (Stephen Collinson) පෙන්වා දෙයි.

දින 13ක් අඛණ්ඩව ගුවන් ප්‍රහාර එල්ල කිරීමෙන් පසු, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සාකච්ඡා සඳහා ඉඩ ලබා දීමේ අරමුණින් ගුවන් ප්‍රහාර තාවකාලිකව නතර කිරීමට ට්‍රම්ප් පාලනාධිකාරිය පියවර ගත්තද, අවශ්‍ය වුවහොත් යළිත් ප්‍රහාර සඳහා සූදානම්ව සිටින බව (Locked and loaded) ඔවුහු අවධාරණය කර ඇත.

විශ්ලේෂණයේ ප්‍රධාන කරුණු සහ වර්තමාන තත්ත්වය

• ඩිප්ලෝමසියේ අසීරුතා: ඉරානය ඕමානය සමඟ නියෝජ්‍ය විදේශ අමාත්‍ය මට්ටමේ සාකච්ඡා පවත්වා ඇති බව පැවසුණද, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ නැව්ගත කිරීමේ පාලනය තමන් සතු කරගැනීමේ මූලික ඉල්ලීමෙන් ඉවත් වීමට ටෙහෙران ਸਰකාරය මෙතෙක් කැමැත්ත පළ කර නැත. එක්සත් ජනපදය සමඟ මේ මොහොතේ කිසිදු සාකච්ඡාවක් නොපවත්වන බවත්, යුද්ධයේ සහ සාමයේ කාලසීමාව තීරණය කිරීමට ඇමරිකාවට කිසිවිටෙකත් ඉඩ නොදෙන බවත් ඉරාන විදේශ අමාත්‍යාංශ ප්‍රකාශක එස්මයිල් බගේයි (Esmaeil Baghaei) පවසා ඇත.
• සීමිත සහ අසාර්ථක විකල්ප: දැඩි ප්‍රහාර හරහා ඉරානය නම්‍යශීලී තත්ත්වයට පත් කිරීමට ට්‍රම්ප් උත්සාහ කළද එය අපේක්ෂිත ලෙස සාර්ථක වී නැත. ගොඩබිම් හමුදා යෙදවීමෙන් වාසියක් ලබා ගත හැකි වුවද, දැනටමත් ජනප්‍රිය නොවන මෙම යුද්ධයේදී ඇමරිකානු සෙබළුන් විශාල වශයෙන් ජීවිතක්ෂයට පත්වීමේ දැඩි අවදානමක් පවතී. සති කිහිපයකින් නිම කළ හැකි යැයි පැවසූ යුද්ධය දැන් මස 5ක් කරා ළඟා වෙමින් තිබේ.
• දේශපාලන සහ ආර්ථික පීඩන: පසුගිය සතියේ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ නොවැම්බර් මාෙසට යෙදී තිබෙන මධ්‍යකාලීන මැතිවරණය (Midterm elections) හමුවේ ට්‍රම්ප්ගේ රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට දැඩි අභියෝගයකට මුහුණ දීමට සිදුව තිබේ. යුද්ධයට විරුද්ධ වන ඇමරිකානුවන්ගේ විරෝධය මෙන්ම ಜ్ලෝබල් බොරතෙල් ඉන්වෙන්ටරි අවම මට්ටමක පැවතීම බලශක්ති අර්බුදයක බිය ඉහළ නංවා ඇත.
• ධවල මන්දිරය තුළ මතභේද: තවදුරටත් ප්‍රහාර පුළුල් කිරීම හරහා විදුලිබල පද්ධති සහ ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම්වලට පහර දී ඉරාන ආර්ථිකය අඩපණ කිරීමට උත්සාහ කළද, ඉන් සිවිල් වැසියන්ට දැඩි පීඩනයක් එල්ල වන අතර එයින් ටෙහෙරාන් පාලනය නැමෙනු ඇතැයි ආරක්ෂක අංශ හෝ උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් (JD Vance) සහ ඒකාබද්ධ මණ්ඩල ප්‍රධානීන් විශ්වාස නොකරයි.
• නොවිසඳුණු අර්බුදය: පවතින ආර්ථික අවහිරතා දැඩි කිරීම, කෙටි කාලීන සටන් විරාම ගිවිසුමක් (MoU) යළි අලුත් කිරීමට උත්සාහ කිරීම වැනි විකල්ප වෙත ගියද, ඒවායින් ටෙහෙරාන් පාලනයේ ආකල්ප වෙනස් වේද යන්න සහ ඇමරිකාවට දේශපාලන ජයක් අත්වේද යන්න අවිනිශ්චිතය. සෙනෙට් සභික බිල් කැසිඩි (Bill Cassidy) පවසන පරිදි ඇමරිකාවට සහ කොංග්‍රසයට එකතු වී වෙනස්ම මාවතක් (Something different) සොයා ගැනීමට සිදු වුවද, කිසිවකුටත් තවමත් නිශ්චිත හා සාර්ථක විසඳුමක් ඉදිරිපත් කිරීමට හැකි වී නැත.

මෙම අර්බුදය හමුවේ ඇමරිකානු පරිපාලනය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ තානාපති මයික් වෝල්ට්ස් (Mike Waltz) හරහා ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ ඉරානය රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකව හා ආර්ථිකව හුදකලා වී ඇති බවත්, න්‍යෂ්ටික අවධානම වැළැක්වීම සඳහා ගෙන යන මෙම මෙහෙයුම ඉතිහාසය විසින් අගය කරනු ඇති බවත්ය. එහෙත් අවසාන වශයෙන් ට්‍රම්ප්ට සිදුව ඇත්තේ ජයග්‍රහණයක් අත්කර ගැනීමට අපහසු, පාලනයෙන් ගලිහි යන උගුලකට හසුවීමට බව විමසුම අවසානයේ සඳහන් වේ.