වසර 11කට පසු සමාගම් ඈවර කිරීම් ඉහළම අගයට – ඉදිකිරීම් සහ ආගන්තුක සත්කාරක අංශ දැඩි අර්බුදයක
විශේෂ ආර්ථික පුවත් විවරණය — දියත නිවුස් නිවුසීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
ඕක්ලන්ඩ් — 2026 මැයි 01 — සෙන්ට්රික්ස් (Centrix) ආයතනයේ නවතම දත්ත වාර්තාවන්ට අනුව, 2026 මාර්තු මාසයේදී සමාගම් 286ක් ඈවර කර ඇති අතර ඈවර කිරීම් සහ බංකොලොත්භාවයන් (Insolvencies) 308ක් වාර්තා වී ඇත. මෙය 2015 වසරෙන් පසු මාර්තු මාසයකදී වාර්තා වූ ඉහළම ඈවර කිරීම් සංඛ්යාවයි.
1. වැඩිපුරම බලපෑමට ලක් වූ ක්ෂේත්ර
පසුගිය වසරක කාලය තුළ විවිධ කර්මාන්ත අංශයන්හි ඈවර කිරීම් මෙලෙස සටහන් වේ:
- ඉදිකිරීම් අංශය (Construction): සමාගම් 768ක් ඈවර කරමින් තවදුරටත් පෙරමුණේ පසුවේ. මෙය ලියාපදිංචි ඉදිකිරීම් සමාගම්වලින් 0.9% කි.
- ආගන්තුක සත්කාරක අංශය (Hospitality): දෙවනුවට වැඩිම බලපෑමක් එල්ල වූ අංශය වන අතර, එහි ඈවර කිරීම් 399ක් වාර්තා වේ. මෙය පෙර වසරට වඩා 49% ක කැපී පෙනෙන වර්ධනයකි.
- වෙනත් සේවා සහ වාහන නඩත්තු: “වෙනත් සේවා” අංශයේ ඈවර කිරීම් 40% කින් ඉහළ ගොස් ඇත. විශේෂයෙන්ම මෝටර් රථ අලුත්වැඩියා අංශයේ ඈවර කිරීම් 27 සිට 74 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත්තේ පිරිවැය ඉහළ යාම සහ ජනතාවගේ අත්යවශ්ය නොවන වියදම් සීමා වීම හේතුවෙනි.
2. දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ (Inland Revenue) මැදිහත්වීම
මෙම බංකොලොත්භාවයන් ඉහළ යාමට ප්රධානතම හේතුවක් වී ඇත්තේ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) විසින් නොගෙවූ බදු පියවා ගැනීමට දැඩි පියවර ගැනීමයි.
- ව්යාපාරවල බදු ණය පිළිබඳ තොරතුරු ණය ඒජන්සි වෙත වාර්තා කිරීම IRD විසින් ආරම්භ කර ඇත.
- සමාගමක් ඈවර කිරීමේදී ප්රධානතම ණය හිමියා ලෙස සාමාන්යයෙන් පසුවන්නේ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවයි.
3. ගෘහස්ථ සහ පාරිභෝගික ණය තත්ත්වය
සමාගම් අර්බුදයක සිටියද, පාරිභෝගිකයින් සහ ගෘහස්ථ මට්ටමින් සුබවාදී තත්ත්වයක් දක්නට ලැබේ:
- ණය හිඟ මුදල් (Arrears): පාරිභෝගික ණය හිඟ මුදල් 2023 සැප්තැම්බර් මාසයෙන් පසු වාර්තා වූ අවම මට්ටමට වැටී ඇත. නිවාස ණය (Mortgage) හිඟ මුදල් ද පහත වැටී තිබේ.
- වැඩිම හිඟ මුදල් සහිත ප්රදේශ: කවෙරාවු (17.55%), වයිරෝවා (17.52%) සහ ඕපොටිකි (16.56%) වැඩිම හිඟ මුදල් අනුපාතයක් සහිත ප්රදේශ වේ.
- BNPL ප්රවණතාව: 2025 වසරේදී ප්රථම වරට ණය පහසුකම් ලබාගත් පාරිභෝගිකයින්ගෙන් 32% ක්ම තෝරාගෙන ඇත්තේ “දැන් මිලදී ගෙන පසුව ගෙවීමේ” (Buy-now-pay-later) ක්රමයයි.
දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය 🦁⚖️🌏
සමාගම් ඈවර කිරීම් ඉහළ යාම ආර්ථිකයේ එක් පැත්තක පවතින දැඩි පීඩනය පෙන්නුම් කළද, නිෂ්පාදන ක්ෂේත්රයේ ඈවර කිරීම් 5% කින් පහත වැටීම සහ පාරිභෝගික ණය හිඟ මුදල් අඩුවීම යම් බලාපොරොත්තුවක් ඇති කරයි. විශේෂඥයින් පවසන පරිදි මෙය අතීතයේ පැවති මූල්ය අවිධිමත්භාවයන් “පිරිසිදු කිරීමේ” ක්රියාවලියක ප්රතිඵලයක් විය හැකි අතර, ඉදිරියේදී ව්යාපාරික ක්ෂේත්රය වඩාත් විනිවිදභාවයකින් යුතුව ස්ථාවර වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකිය.
