ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලින් නවසීලන්ත ආර්ථිකය පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීමක්: පොලී අනුපාත ඉහළ නැංවීමට නිර්දේශ
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – ආර්ථික විශේෂ වාර්තාව
2026 ජූලි 01 (වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය) — මැදපෙරදිග ගැටුම් සහ බලශක්ති අර්බුද හමුවේ නවසීලන්ත ආර්ථිකය පසුබෑමකට ලක්ව ඇති බව පෙන්වා දෙන ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF), උද්ධමනය පාලනය කිරීම සඳහා නවසීලන්ත මහ බැංකුව (RBNZ) කඩිනමින් පොලී අනුපාත ඉහළ දැමිය යුතු බවට නිර්දේශ කර තිබේ.
IMF වාර්තාවේ ප්රධාන කරුණු:
- ආර්ථික පසුබෑම: මැදපෙරදිග අර්බුද සහ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ජූනි කාර්තුව වන විට නවසීලන්ත ආර්ථිකය පසුබෑමකට ලක්ව ඇති බව IMF නිරීක්ෂණය කරයි. 2026 වසර සඳහා ආර්ථික වර්ධන පුරෝකථනය 2% දක්වා පහත දමා ඇත.
- උද්ධමනය: උද්ධමනය 4%ක මට්ටම දක්වා ඉහළ යා හැකි බවත්, එය මහ බැංකුවේ 2%ක ඉලක්කය වෙත රැගෙන යාමට පොලී අනුපාත කඩිනමින් උදාසීන මට්ටමකට (පසුගිය වසර අවසානය වන විට 3%ක අගයක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර තිබූ) ගෙන ඒම අවශ්ය බවත් පවසයි.
- මුල්ය ප්රතිසංස්කරණ: අයවැය පරතරය පියවා ගැනීමට සහ අනාගත කම්පනයන්ට මුහුණ දීමට රජය සිය මූල්ය ප්රතිපත්ති ශක්තිමත් කළ යුතුය. මහජන අංශයේ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීමේදී රැකියා කප්පාදුව ඉතා ප්රවේශමෙන් කළ යුතු බව ද IMF පෙන්වා දෙයි.
IMF විසින් යෝජනා කරන ලද තීරණාත්මක ප්රතිසංස්කරණ:
- අවුල්පත් සහ විශ්රාම වැටුප්: ජනගහනය වයස්ගත වීම නිසා පැන නගින අභියෝගවලට මුහුණ දීමට විශ්රාම යන වයස ඉහළ දැමීම සහ ‘මාධ්ය පරීක්ෂාව’ (Means testing) ක්රියාවට නැංවීම වැනි ප්රතිසංස්කරණ හදිසි අවශ්යතාවක් ලෙස IMF අවධාරණය කරයි.
- බදු ප්රතිසංස්කරණ: රජයේ ආදායම වැඩිකර ගැනීම සඳහා පුළුල් පදනමකින් යුතු ‘ප්රාග්ධන ලාභ බද්දක්’ (Capital Gains Tax) හඳුන්වා දීම සහ ඉඩම් අගය මත බදු පැනවීම වැනි කරුණු සලකා බැලිය යුතු බව ඔවුන් පවසයි. මෙය නිවාස ක්ෂේත්රයේ පවතින අසාමාන්ය ආයෝජන ක්රමවේද අඩු කිරීමට උපකාරී වනු ඇත.
- කෘත්රිම බුද්ධිය (AI): නවසීලන්තය කෘත්රිම බුද්ධිය ආර්ථිකයට එක් කර ගැනීම සඳහා සුදුසු රටක් වුවද, එමගින් රැකියා ක්ෂේත්රයට එල්ල විය හැකි බලපෑම් පිළිබඳව දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුය.
නවසීලන්තය සඳහා වූ IMF ප්රධානී යන් කැරියර්-ස්වෝලෝ (Yan Carriere-Swallow) මහතා ප්රකාශ කළේ, උද්ධමනය පාලනය කිරීමේදී මහ බැංකුව ඉතා කඩිසර (Nimble) විය යුතු බවයි.
