“ඉරානය යළිත් ශිලා යුගයට යවනවා” – ට්‍රම්ප්ගෙන් දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක්. යුද්ධයේ මූලික අරමුණු අවසන් අදියරේ.

විශේෂ ලෝක පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

වොෂින්ටනය, අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය — 2026 අප්‍රේල් 02 — අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් (Donald Trump) ඊයේ රාත්‍රියේ ජාතිය අමතමින් ප්‍රකාශ කළේ ඉරානය සමඟ පවතින යුද්ධයේ ප්‍රධාන උපායමාර්ගික අරමුණු බොහෝ දුරට සාක්ෂාත් කරගෙන ඇති බවයි. ඉදිරි සති දෙක තුන ඇතුළත ඉරානයට එරෙහිව අතිශය ප්‍රබල ප්‍රහාර දියත් කරන බවත්, ඔවුන්ව “තිබිය යුතු තැන වන ශිලා යුගය” (Stone Age) වෙත යවන බවත් ඔහු අවධාරණය කළේය.

1. යුද පිටියේ වත්මන් තත්ත්වය

පසුගිය පෙබරවාරි 28 වැනිදා ආරම්භ වූ මෙම යුද්ධයට දැන් දින 32 ක් ගතවී ඇත. අමෙරිකානු සහ ඊශ්‍රායල ප්‍රහාර හමුවේ ඉරානය තවදුරටත් ආරක්ෂක තර්ජනයක් නොවන මට්ටමට පත් කර ඇති බව ට්‍රම්ප් පවසයි.

• න්‍යෂ්ටික තර්ජනය: ඉරානය න්‍යෂ්ටික අවියක් නිෂ්පාදනය කිරීමට ඉතා ආසන්නව සිටි බවත්, අමෙරිකානු ප්‍රහාර මගින් එම හැකියාව සම්පූර්ණයෙන් විනාශ කළ බවත් ජනාධිපතිවරයා සඳහන් කළේය.
• ආර්ථික බලපෑම: හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දැමීම නිසා ගෝලීය තෙල් මිල ඉහළ ගොස් ඇති අතර, ඒ සම්බන්ධයෙන් ට්‍රම්ප් පවසන්නේ අමෙරිකාවට හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය අවශ්‍ය නොවන බවත්, තෙල් අවශ්‍ය අනෙකුත් රටවල් මැදිහත් වී එය විවෘත කරගත යුතු බවත්ය.

2. සටන් විරාමයක් සහ NATO තර්ජනය

පකිස්ථානය වැනි රටවල් මැදිහත් වී සටන් විරාමයක් සඳහා උත්සාහ කළ ද, ඉරානය හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය විවෘත කරන තෙක් කිසිදු සටන් විරාමයකට එකඟ නොවන බව ට්‍රම්ප් අවධාරණය කළේය.

• NATO සංවිධානයට බලපෑම්: යුරෝපීය රටවල් මෙම යුද්ධයට සහාය නොදක්වන්නේ නම්, අමෙරිකාව NATO ආරක්ෂක සන්ධානයෙන් ඉවත් වීමට සලකා බලන බවට ද ඔහු තර්ජනය කර තිබේ.
• අවසාන නිවේදනය: කිසියම් එකඟතාවකට නොපැමිණෙන්නේ නම්, ඉරානයේ සියලුම විදුලි උත්පාදන මධ්‍යස්ථාන වෙත එකවර ප්‍රබල ප්‍රහාර එල්ල කරන බවට ට්‍රම්ප් අනතුරු ඇඟවීය.

3. ගෝලීය ප්‍රතිචාර

ට්‍රම්ප්ගේ මෙම ප්‍රකාශයත් සමඟ ලෝක කොටස් වෙළඳපොළවල් පහත වැටී ඇති අතර ඉන්ධන මිල තවදුරටත් ඉහළ ගොස් තිබේ. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) සහ ලෝක බැංකුව පවසන්නේ මෙම යුද්ධය ගෝලීය ආර්ථිකයට දැඩි අසමමිතික බලපෑමක් එල්ල කරමින් පවතින බවයි.

ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් (Masoud Pezeshkian) අමෙරිකානු ජනතාව වෙත ලිපියක් යොමු කරමින් පවසා ඇත්තේ තම රට අමෙරිකානු වැසියන් සමඟ කිසිදු වෛරයක් නොමැති බවයි. කෙසේ වෙතත්, ඉරානය මේ වන විට සැලකිය යුතු සාකච්ඡා සඳහා සූදානම් නොමැති බව අමෙරිකානු බුද්ධි අංශ පවසයි.