2026 මැයි 15 — නවසීලන්තයේ අඩු ආදායම්ලාභී පාසල් ඉලක්ක කරගනිමින් ක්‍රියාත්මක වන දිවා ආහාර වැඩසටහන තවත් වසරකින් දීර්ඝ කිරීමට රජය තීරණය කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, 2028 වසරේ සිට මෙම වැඩසටහනේ ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම් රැසක් සිදුවීමට නියමිත බව රජය පවසයි.

1. ඩේවිඩ් සේමූර්ගේ ස්ථාවරය සහ නව ප්‍රශ්න කිරීම්

සහකාර අධ්‍යාපන අමාත්‍ය ඩේවිඩ් සේමූර් (David Seymour) මහතා පවසන්නේ, වත්මන් වැඩසටහන 2027 දක්වා පවත්වාගෙන යන්නේ පාසල්වලට සහ සැපයුම්කරුවන්ට යම් නිශ්චිතභාවයක් ලබා දීමට බවයි. නමුත් වැඩසටහනේ මූලික පරමාර්ථ පිළිබඳව රජය බරපතල ප්‍රශ්න කිහිපයක් මතු කරයි:

• ඉලක්කගත කණ්ඩායම්: ධනවත් නිවාසවල සිට දුප්පත් පාසල්වලට එන දරුවන්ට ආහාර ලැබෙන විට, ධනවත් පාසල්වලට යන දුප්පත් දරුවන්ට ආහාර නොලැබීම “පරස්පර විරෝධී” බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
• කාලය: දරුවන් ඉගෙන ගන්නේ බඩගින්නේ නම්, පාසල් කාලයෙන් අඩකට වඩා ගෙවී ගිය පසු (දහවල් ආහාරය ලෙස) මෙය ලබා දෙන්නේ ඇයිද යන්න ඔහු ප්‍රශ්න කරයි.

2. පිරිවැය සහ ඉතිරිකිරීම්

පසුගිය රජය විසින් ආරම්භ කළ වැඩසටහනට සාපේක්ෂව වත්මන් රජය සිදුකළ වෙනස්කම් නිසා එක් ආහාර වේලක සාමාන්‍ය පිරිවැය ඩොලර් 3.58 දක්වා අඩු වී ඇත. 2027 වසරේදී මෙම නව ක්‍රමය යටතේ වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් රජයට ඩොලර් මිලියන 122 ක මුදලක් ඉතිරි කරගත හැකි බව සේමූර් මහතා සඳහන් කළේය.

3. විපක්ෂයේ විවේචන

කෙසේ වෙතත්, කම්කරු පක්ෂයේ (Labour) අධ්‍යාපන ප්‍රකාශක ගින්නි ඇන්ඩර්සන් (Ginny Andersen) මහත්මිය මෙම වෙනස්කම් දැඩි ලෙස විවේචනය කරයි. ඇය පවසන්නේ වත්මන් රජය ලබා දෙන්නේ “බාල මට්ටමේ” ආහාර බවත්, තමන් යළි බලයට පත් වුවහොත් දේශීයව සකස් කළ නැවුම් ආහාර වේලක් දරුවන්ට ලබා දෙන බවත්ය.

4. පෙර පාසල් (ECE) සඳහා සහනය

KidsCan පුණ්‍ය ආයතනය හරහා පෙර පාසල් දරුවන්ට ආහාර ලබා දීමේ නියමු ව්‍යාපෘතිය ද සාර්ථකව ඉදිරියට යන බව වාර්තා වේ. එම සේවාව පිළිබඳව පෙර පාසල්වලින් ලැබී ඇත්තේ 95% කට වඩා වැඩි ඉහළ ප්‍රතිචාරයකි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

පාසල් යන දරුවන්ට පෝෂ්‍යදායී ආහාර වේලක් ලැබීම ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපනයට මෙන්ම සෞඛ්‍යයට ද ඉතා වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම ජීවන වියදම ඉහළ ගොස් ඇති මෙවැනි කාලයක, මෙම වැඩසටහන දීර්ඝ කිරීම දෙමාපියන්ට විශාල සහනයකි. නමුත් රජය පවසන පරිදි මෙය වඩාත් නිවැරදි ඉලක්කගත කණ්ඩායම් වෙත (Targeted approach) ගමන් කිරීම වැදගත් වේ. ආහාර වේල ලබා දෙන වේලාව වෙනස් කිරීම වැනි යෝජනා පිළිබඳව ද දෙමාපියන් සහ ගුරුවරුන් අතර සාකච්ඡාවක් ඇති වීම කාලෝචිතය.

2026 මැයි 15 — මාලදිවයිනේ සංචාරයක නිරතව සිටි ඉතාලි ජාතික මහාචාර්යවරියක්, ඇගේ දියණිය සහ තවත් සගයන් තිදෙනෙකු වාවු අතොළුව ආසන්න මුහුදේ මීටර් 50-60ක් ගැඹුරේ කිමිදෙමින් සිටියදී අතුරුදන් වී මියගොස් තිබේ.

1. අනතුර සිදුවූ ආකාරය

දේශීය වේලාවෙන් පස්වරු 1.45 ට පමණ මෙම පිරිස නැවත මතුපිටට පැමිණිය යුතු වුවද, ඔවුන් නොපැමිණීම හේතුවෙන් බෝට්ටුවේ කාර්ය මණ්ඩලය බලධාරීන් දැනුවත් කර ඇත.

• සොයා ගැනීම: මාලදිවයින හමුදාව විසින් පස්වරු 6.15 ට පමණ එක් මළ සිරුරක් මුහුදු පත්ලේ පිහිටි ගුහාවකින් සොයා ගත් අතර, සෙසු සිරුරු හතර ද එම ගුහාව තුළම පවතින බවට විශ්වාස කෙරේ.
• කාලගුණය: අනතුර සිදුවන අවස්ථාවේ මුහුද රළු වීම සහ අයහපත් කාලගුණය හේතුවෙන් ප්‍රදේශයට කහ පැහැති (Yellow alert) අනතුරු ඇඟවීමක් ද නිකුත් කර තිබුණි.

2. මියගිය පිරිස කවුද?

මෙම පිරිස අතර ඉතාලියේ ජෙනෝවා විශ්වවිද්‍යාලයේ නිවර්තන සාගර පරිසර විද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්යවරියක වන මොනිකා මොන්ටෙෆැල්කෝන් (Monica Montefalcone) සහ ඇගේ 20 හැවිරිදි දියණිය වන ජෝජියා සොම්මාකාල් (Giorgia Sommacal) ද සිටිති.

• මියගිය අනෙක් තිදෙනා වන්නේ මුරියෙල් ඔඩෙනිනෝ, ජියැන්ලුකා බෙනෙඩෙට්ටි සහ ෆෙඩෙරිකෝ ගුවල්ටියරි යන අයයි. මොනිකා සහ මුරියෙල් එකම විශ්වවිද්‍යාලයක සේවය කළ සගයන් වේ.

3. මරණයට හේතුව පිළිබඳ සැකය

අධික පීඩනය යටතේ වැඩි වේලාවක් ඔක්සිජන් ආශ්වාස කිරීම නිසා ඇතිවන “ඔක්සිජන් විෂ වීම” (Oxygen toxicity) මෙම මරණවලට හේතු වන්නට ඇතැයි විශේෂඥයන් සැක පහළ කරයි. මෙහිදී මධ්‍යම ස්නායු පද්ධතියට හානි සිදුවීමෙන් කිමිදුම්කරුවන් අඩපණ විය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, නිල පරීක්ෂණ තවමත් ක්‍රියාත්මකයි.

4. සුඛෝපභෝගී සංචාරක නෞකාව

මෙම පිරිස සංචාරය කර ඇත්තේ ‘Duke of York’ නම් සුඛෝපභෝගී නෞකාවකිනි. මාලදිවයින පුරා කිමිදුම් ගමන් සඳහා විශේෂයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම නෞකාවේ සතියක සංචාරයක් සඳහා එක් අයෙකු යුරෝ 2000ක් (නවසීලන්ත ඩොලර් 3959ක් පමණ) ගෙවා තිබේ.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

මාලදිවයින යනු ලෝකයේ කිමිදුම්කරුවන්ගේ පාරාදීසයකි. නමුත් මීටර් 50-60ක් වැනි ගැඹුරකදී සිදුවන සුළු වැරදීමක් හෝ කාලගුණික වෙනසක් ජීවිතයකින් වන්දි ගෙවීමට හේතු විය හැකිය. මෙම අනතුරෙන් මියගිය මහාචාර්ය මොනිකා සාගර විද්‍යාව පිළිබඳ ප්‍රවීණයෙකු වීම මෙම ඛේදවාචකයේ ඇති විශේෂත්වයයි. සාගරය පිළිබඳ මනා දැනුමක් ඇති අයෙකුට පවා මෙවැනි විපතක් සිදුවිය හැකි නම්, විනෝදාංශයක් ලෙස කිමිදෙන අය කොතරම් ප්‍රවේශම් විය යුතුද යන්න මෙයින් පැහැදිලි වේ.

2026 මැයි 15 — ඕක්ලන්ඩ් නගර සභාවේ දේශීය මත්පැන් ප්‍රතිපත්තිය (Local Alcohol Policy) යටතේ උප නගර 23 ක් සහ නගර මධ්‍යය සඳහා පනවා තිබූ වසර දෙකක තාවකාලික බලපත්‍ර තහනම සැප්තැම්බර් මාසයේදී අවසන් වීමට නියමිතය.

1. තහනම පැනවූ ප්‍රදේශ (Priority Overlay Areas)

මත්පැන් හා සම්බන්ධ අපරාධ සහ හානි බහුලව සිදුවන බවට හඳුනාගත් ඇවොන්ඩේල් (Avondale), මන්ගෙරේ (Māngere), මනුරේවා (Manurewa), පපකුරා (Papakura) සහ ඔටාරා (Ōtara) ඇතුළු ප්‍රදේශ 23 ක නව මත්පැන් අලෙවිසැල් විවෘත කිරීම පසුගිය වසර දෙක පුරා සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කර තිබුණි.

2. සැප්තැම්බර් 16 න් පසු තත්ත්වය

තහනම අවසන් වුවද, නව බලපත්‍ර ලබාදීම පහසු නොවන බව ඕක්ලන්ඩ් නගර සභාවේ ප්‍රතිපත්ති අංශයේ සාමාන්‍ය කළමනාකාරිනී ලුයිස් මේසන් මහත්මිය පවසන්නීය.

• ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ පූර්ව නිගමනය (Rebuttable Presumption): සැප්තැම්බර් 16 න් පසු, නව බලපත්‍ර සඳහා අයදුම් කළහොත් ඒවා “ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතුය” යන මූලධර්මය මත නගර සභාව කටයුතු කරයි.
• සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීම: යම් අයෙකුට අලුතින් අලෙවිසැලක් විවෘත කිරීමට අවශ්‍ය නම්, එමගින් ප්‍රදේශයේ මත්පැන් හානිකර බලපෑම් වැඩි නොවන බවට ඉතා ශක්තිමත් සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීමට අයදුම්කරුට සිදුවේ.

3. ප්‍රජා ක්‍රියාකාරීන්ගේ බිය

‘මත්පැන් හානියට එරෙහි ප්‍රජාව’ (Communities Against Alcohol Harm) සංවිධානය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින නීතිඥ ආචාර්ය ග්‍රාන්ට් හෙවිසන් පවසන්නේ, රජය විසින් මෙම තහනම දීර්ඝ කිරීමට පියවර නොගැනීම නිසා දකුණු ඕක්ලන්ඩ් වැනි සංවේදී ප්‍රදේශවලට යළිත් මත්පැන් අලෙවිසැල් ගලා ඒමේ අවදානමක් පවතින බවයි.

කෙසේ වෙතත්, රාත්‍රී 9 න් පසු මත්පැන් අලෙවිසැල් වසා තැබීමේ නීතිය ඉතා සාර්ථක වී ඇති බවත්, එය රට පුරා ආදර්ශයක් වී ඇති බවත් ඔහු සඳහන් කළේය.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

ඕක්ලන්ඩ් නගරයේ මත්පැන් අලෙවිසැල් සංඛ්‍යාව පාලනය කිරීම සමාජීය යහපතට ඉතා වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම අපේ දරු පරපුර මත්පැන්වලින් ආරක්ෂා කර ගැනීමට මෙවැනි දැඩි නීති පද්ධතීන් අත්‍යවශ්‍යය. නගර සභාව පවසන පරිදි “ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ පූර්ව නිගමනය” ක්‍රියාත්මක වන්නේ නම්, තහනම ඉවත් වුවද නව අලෙවිසැල් ආරම්භ කිරීම ව්‍යාපාරිකයන්ට විශාල අභියෝගයක් වනු ඇත.

2026 මැයි 15 — ඕක්ලන්ඩ් නුවර පාපකුරා (Papakura) හි Eurocars Limited ආයතනයේ සේවය කළ කයිල් හෝර්ස්ෆීල්ඩ් (Kyle Horsefield) නැමැත්තා සේවයට බැඳී දින හයකින් අසාධාරණ ලෙස ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් මෙම වන්දිය නියම වී ඇත.

1. සිද්ධියේ පසුබිම

හෝර්ස්ෆීල්ඩ් මහතා 2024 නොවැම්බර් මාසයේදී මෙම ආයතනයට සේවයට බැඳී ඇති අතර, සම්මුඛ පරීක්ෂණයේදීම තමන්ට වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර (Physiotherapy) සඳහා සහ පවුලේ නීතිමය කටයුත්තක් සඳහා සහභාගී වීමට සිදුවන බව දන්වා තිබුණි. ආයතන අධ්‍යක්ෂවරයා එවකට පවසා තිබුණේ එය ගැටලුවක් නොවන බවයි.

2. කෙටි පණිවිඩයකින් ලැබුණු නෙරපීම

නොවැම්බර් 21 වන දින හෝර්ස්ෆීල්ඩ් මහතා වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර අවසන් කර සිය මෝටර් රථය වෙත යමින් සිටියදී ආයතනයෙන් කෙටි පණිවිඩයක් ලැබී ඇත.

• පණිවිඩයේ අන්තර්ගතය: “ඔබ නීතිඥ කටයුතු සහ ප්‍රතිකාර නිසා කාර්යබහුල බව අපට වැටහෙනවා. නමුත් අපිට අවශ්‍ය වෙලාවට වැඩට එන කෙනෙක්. ඔබේ පෞද්ගලික ජීවිතයේ ප්‍රශ්න ගොඩක් නිසා අපි ඔබේ සේවය අවසන් කරනවා.”
• ආයතනයේ තර්කය: ඔහු අනියම් (Casual) සේවකයෙකු බැවින් මෙලෙස ඉවත් කිරීම නිවැරදි බව ආයතනය පැවසුවද, රැකියා සබඳතා අධිකාරිය එය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් ඔහු ස්ථිර සේවකයෙකු ලෙස තීන්දු කළේය.

3. අධිකාරියේ තීරණය

රැකියා සබඳතා අධිකාරියේ සාමාජිකා රේචල් ලාමර් (Rachel Larmer) ප්‍රකාශ කළේ, සාධාරණ සේවා යෝජකයෙකු ලෙස ආයතනය ක්‍රියා කර නොමැති බවයි.

• වැරදි ක්‍රියාදාමය: සේවකයාට එරෙහිව පවතින ගැටලු සාකච්ඡා කිරීමට හෝ ඔහුට පිළිතුරු දීමට අවස්ථාවක් ලබා නොදී හදිසියේම ඉවත් කිරීම නීති විරෝධී බව ඇය පෙන්වා දුන්නාය.
• වන්දි මුදල: මානසික පීඩනය සහ ගෞරවයට හානි වීම වෙනුවෙන් ඩොලර් 6,000ක් ද, අහිමි වූ වැටුප් වෙනුවෙන් ඩොලර් 6,345ක් ද වශයෙන් සම්පූර්ණ ඩොලර් 12,345ක වන්දියක් හෝර්ස්ෆීල්ඩ් මහතාට හිමි විය.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ රැකියා නීතිය යටතේ සේවකයෙකු ඉවත් කිරීමේදී අනුගමනය කළ යුතු දැඩි ක්‍රියා පටිපාටියක් තිබේ. සේවකයෙකුගේ පෞද්ගලික ජීවිතයේ කරුණු මුල් කරගනිමින් හෝ කෙටි පණිවිඩ මගින් සේවය අවසන් කිරීම ශිෂ්ඨ සම්පන්න නොවන ක්‍රියාවකි. නවසීලන්තයේ වෙසෙන ලාංකික සේවා යෝජකයන් මෙන්ම සේවකයන් ද මෙරට රැකියා නීතිය පිළිබඳව මනා අවබෝධයකින් සිටීම මෙවැනි නීතිමය ගැටලුවලින් බේරීමට අතිශය වැදගත් වේ.

2026 මැයි 15 — ඕක්ලන්ඩ් වැසියෙකු වන ජේඩ් වැන්ග් (Jade Wang) නැමැත්තාගේ ජංගම දුරකථන අංකය ඔහුගේ අනුදැනුමකින් තොරව මිනිත්තු 15ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළදී වංචනිකයින් විසින් අත්පත් කරගෙන (Hijacked) බැංකු ගිණුමෙන් මුදල් ලබාගෙන තිබේ.

1. සිදුවීම වූ ආකාරය

• පණිවිඩය: අප්‍රේල් 24 වන දින වැන්ග් මහතාට තම දුරකථන අංකය වෙනත් SIM පතකට මාරු කරන බවට One NZ ආයතනයෙන් කෙටි පණිවිඩයක් ලැබී ඇත.
• ප්‍රමාදය: ඔහු වහාම One NZ ඇමතුවද, ඔහුගේ අංකය නිසි ලෙස ලියාපදිංචි වී නොමැති බව පවසා ඔහුව රැඳවුම් පෝලිමක (Hold) තබා තිබේ. එම කාලය තුළ වංචනිකයා විසින් අංකය සාර්ථකව මාරු කරගෙන ඇත.
• මුදල් කොල්ලය: අංකය අත්පත් කරගත් පසු, වංචනිකයා විසින් වැන්ග්ගේ ANZ බැංකු ගිණුමේ මුරපදය (Password) අලුත් කර (Reset), දුරකථනයට ලැබෙන තහවුරු කිරීමේ කේත (Verification codes) භාවිතා කරමින් ඩොලර් 19,300ක මුදලක් ගිණුමෙන් ඉවතට ගෙන තිබේ.

2. වංචනිකයාගේ උපක්‍රමය

බැංකුව විසින් සැක සිතී වැන්ග්ගේ දුරකථනයට ඇමතුමක් ලබා දුන් අවස්ථාවේදී, වංචනිකයා වැන්ග් ලෙස පෙනී සිටිමින් බැංකුවට පිළිතුරු දී ඇත. වාසනාවකට මෙන් මැයි 06 වන දින බැංකුව විසින් අදාළ මුදල නැවත වැන්ග් මහතාට ලබා දීමට කටයුතු කර තිබේ.

3. තොරතුරු කාන්දු වූයේ කෙසේද?

වැන්ග්ගේ පූර්ණ නම, ක්‍රෙඩිට් කාඩ් විස්තර සහ ඊමේල් ලිපිනය වංචනිකයන් සතුව තිබී ඇති බව විමර්ශනවලදී හෙළි වී ඇත. මෙම පෞද්ගලික තොරතුරු ඔවුන් ලබාගත්තේ කෙසේද යන්න තවමත් අනාවරණය වී නොමැති අතර, One NZ ආයතනය මේ පිළිබඳව පුද්ගලිකත්ව කොමසාරිස්වරයා දැනුවත් කර තිබේ.

ආරක්ෂා වීමට විශේෂඥ උපදෙස්:

• සමාජ මාධ්‍ය: ඔබේ නිවසේ ලිපිනය, දුරකථන අංකය හෝ IRD අංකය වැනි දෑ සමාජ මාධ්‍යවල ප්‍රසිද්ධ නොකරන්න.
• මුරපද: අනුමාන කළ නොහැකි සංකීර්ණ මුරපද භාවිතා කරන්න.
• Authentication: කෙටි පණිවිඩ (SMS) වෙනුවට ඇප් එකක් හරහා ක්‍රියාත්මක වන Two-Factor Authentication (2FA) ක්‍රමවේදයක් (උදා: Google Authenticator) භාවිතා කරන්න.
• හදිසි පියවර: ඔබගේ දුරකථනයට අසාමාන්‍ය පණිවිඩයක් ලැබුණහොත් හෝ දුරකථන සංඥා (Signal) එකවරම නැති වුවහොත්, වහාම බැංකු ගිණුම් අත්හිටුවීමට පියවර ගන්න.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

අද කාලයේ අපේ බැංකු ගිණුම සහ පෞද්ගලික තොරතුරු සියල්ල රැඳී පවතින්නේ ජංගම දුරකථනය මතයි. මෙම ‘SIM Swapping’ වංචාව නවසීලන්තය පුරා වේගයෙන් පැතිර යන බැවින්, අපේ ප්‍රජාව මේ පිළිබඳව දැඩි අවධානයෙන් සිටිය යුතුය. දුරකථන සමාගමකින් ලැබෙන කුඩා පණිවිඩයක් පවා නොසලකා හරින්න එපා. විශේෂයෙන්ම පෞද්ගලික තොරතුරු අන්තර්ජාලයට එක් කිරීමේදී සහ දුරකථන ඇමතුම්වලින් තොරතුරු ලබා දීමේදී දෙවරක් සිතන්න.

2026 මැයි 15 — රජයේ නිවාස ඒජන්සිය වන Kāinga Ora සතු නිවාස අලෙවි කිරීමේදී, අදාළ අලෙවි කටයුතු භාරව සිටි Harcourts ආයතනයේම ඒජන්තවරයෙකු විසින් එම නිවාස මිලදී ගැනීම සම්බන්ධයෙන් දැඩි විවේචනයක් එල්ල වී තිබේ. ඩොලර් මිලියන 1.9ක වටිනාකමකින් යුතු මෙම ගනුදෙනුව දැන් නීතිමය පරීක්ෂණයකට යොමු කර ඇත.

1. සිද්ධියේ පසුබිම

මනුකාව් ප්‍රදේශයේ පිහිටි රජයේ නිවාස තුනක් අලෙවි කිරීමේ වගකීම Harcourts Ignite Realty Manukau ආයතනයට පැවරී තිබුණි. එහිදී එම ආයතනයේම සේවය කරන ඒජන්තවරයෙකු විසින් අදාළ නිවාස තුනම මිලදී ගෙන ඇති බව හෙළි විය.

• ගනුදෙනුවේ වටිනාකම: නිවාස තුන සඳහා ගෙවා ඇති සම්පූර්ණ මුදල නවසීලන්ත ඩොලර් මිලියන 1.9කි.
• විමර්ශන: Harcourts ප්‍රධාන කාර්යාලය සහ දේපළ වෙළෙඳාම් අධිකාරිය (Real Estate Authority – REA) මේ පිළිබඳව දැනටමත් පරීක්ෂණ පවත්වයි.

2. උනන්දුව පිළිබඳ ගැටුම (Conflict of Interest)

දේපළ වෙළෙඳාම් ක්ෂේත්‍රයේ පවතින සදාචාරාත්මක නීති රීති අනුව, විකුණනු ලබන දේපළක අලෙවි ඒජන්තවරයාට හෝ ඔහුගේ සමීපතමයෙකුට එම දේපළ මිලදී ගැනීම සඳහා දැඩි සීමා පනවා ඇත.

• ආයතනික ප්‍රතිචාරය: Harcourts Ignite Realty හි හිමිකරු වන ඉරේෂ් තෙන්නකෝන් මහතා පවසා සිටියේ තමන් මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් අදාළ නියාමන ආයතන වෙත වාර්තා කර ඇති බවයි.
• Kāinga Ora ස්ථාවරය: රජයේ දේපළ අලෙවි කිරීමේදී විනිවිදභාවය රැකගැනීමට උපරිම උත්සාහ ගන්නා බව පවසන Kāinga Ora ආයතනය, මෙවැනි සිදුවීම් පිළිබඳව අභ්‍යන්තර පරීක්ෂණයක් පවත්වන බව සඳහන් කළේය.

3. මහජන විවේචනය

රට තුළ නිවාස අර්බුදයක් පවතින අවස්ථාවක, රජයේ නිවාස සාමාන්‍ය ජනතාවට විවෘතව අලෙවි කරනවා වෙනුවට ඒජන්තවරුන් විසින්ම මිලදී ගැනීම “අසාධාරණ” ක්‍රියාවක් බව නිවාස හිමිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින සංවිධාන පවසයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ දේපළ වෙළෙඳාම් ක්ෂේත්‍රය තුළ පාරිභෝගික විශ්වාසය රැකගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම Kāinga Ora වැනි රජයේ ආයතනයක දේපළක් අලෙවි කිරීමේදී වඩාත් දැඩි විනිවිදභාවයක් තිබිය යුතුය. මෙම සිද්ධිය හරහා පෙනී යන්නේ නිවාස වෙළෙඳපොළ තුළ ඒජන්තවරුන්ට පවතින අසීමිත බලය සහ එමගින් සාමාන්‍ය ගැනුම්කරුවන්ට සිදුවන අසාධාරණයයි. නවසීලන්තයේ වෙසෙන ලාංකික අප ද දේපළ වෙළෙඳාම් කටයුතුවල නිරත වීමේදී මෙවැනි “Conflict of Interest” තත්ත්වයන් පිළිබඳව අවධානයෙන් සිටීම නුවණට හුරුය.

2026 මැයි 15 — ලන්ඩන් වේලාවෙන් ඊයේ (බ්‍රහස්පතින්දා) පස්වරුවේ බ්‍රිතාන්‍යයේ චාල්ස් රජු සහ නව මාඕරි රැජින අතර සුහද හමුවක් පැවැත්විණි. 2040 වසරේදී වෛතංගි ගිවිසුමට වසර 200ක් සපිරීම නිමිත්තෙන්, ජාතීන් අතර සබඳතා ශක්තිමත් කිරීම කෙරෙහි මෙහිදී වැඩි අවධානයක් යොමුව තිබේ.

1. පාරම්පරික සබඳතාවල අඛණ්ඩතාව

මාඕරි රජ පෙළපත (Kīngitanga) සහ බ්‍රිතාන්‍ය රාජකීය පවුල අතර පවතින්නේ පරම්පරා ගණනාවක සබඳතාවයකි.

• ඓතිහාසික පසුබිම: 1914 වසරේදී තෙ රටා (Te Rata) රජු සහ පස්වන ජෝර්ජ් රජු අතර පැවති හමුව මෙහිදී සිහිපත් කෙරිණි. එදා තෙ රටා රජු ලන්ඩනයට ගියේ මාඕරි ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීමට එරෙහිව යුක්තිය ඉල්ලීමටය.
• චාල්ස් රජුගේ නරසීලන්ත සංචාර: 2015 වසරේදී චාල්ස් රජු සහ කැමිලා රැජින න්ගාරුවාහියා (Ngāruawāhia) හි තූරංගවයෙවයෙ මරායේ (Tūrangawaewae Marae) වෙත පැමිණි අවස්ථාවේදී තුහෙයිටියා රජු (Kiingi Tūheitia) විසින් ඔවුන් උණුසුම් ලෙස පිළිගනු ලැබීය.

2. විලියම් කුමරු සමඟ හමුව

රජු හමුවීමට පෙර මාඕරි රැජින විලියම් කුමරු ද හමුවී සාකච්ඡා පවත්වා තිබේ. එහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු තුනක් පිළිබඳව අවධානය යොමු විය:

• පාරිසරික නායකත්වය.
• ස්වදේශික ජනතාවගේ දෘෂ්ටිකෝණයන්.
• ගෝලීය සමාජ අභියෝග හමුවේ පොදු මැදිහත්වීම්.

3. නව නායකත්වයේ අරමුණ

මෙම සංචාරය හරහා තෙ අරිකිනුයි රැජින බලාපොරොත්තු වන්නේ අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් වඩාත් යහපත් අවස්ථා නිර්මාණය කිරීම සහ ජාතීන් අතර සංහිඳියාව ඇති කිරීමයි. විශේෂයෙන්ම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් මාඕරි තරුණ ව්‍යවසායකයින්ගේ ව්‍යාපාර ප්‍රවර්ධනය කිරීමට ද ඇය මෙම සංචාරයේදී කටයුතු කළාය.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ ස්වදේශික මාඕරි ප්‍රජාව සහ බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටය අතර පවතින මෙම සබඳතාවය රටේ ව්‍යවස්ථාපිත ඉතිහාසයේ ඉතා වැදගත් කොටසකි. නව මාඕරි රැජිනගේ මෙම ලන්ඩන් සංචාරය හරහා ලෝක මට්ටමින් මාඕරි අනන්‍යතාවය සහ වෛතංගි ගිවිසුමේ ඇති වටිනාකම තවදුරටත් තහවුරු වේ. චාල්ස් රජු සහ මාඕරි රැජින අතර පවතින මෙම සුහදතාවය නවසීලන්තයේ අනාගත දේශපාලන සහ සංස්කෘතික ස්ථාවරත්වයට ඉතා වැදගත් පෙරනිමිත්තකි.

2026 මැයි 15 — අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පින් අතර බීජිං නුවරදී පැවැත්වෙන සාකච්ඡා ලෝකයේම අවධානයට ලක්ව ඇති මොහොතක, නවසීලන්තය සිය විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳව බරපතල ලෙස නැවත සිතා බැලිය යුතු බව තායිලන්තයේ චුලලොන්ග්කෝර්න් විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්ය තිටිනන් පොන්ග්සුධිරාක් පවසයි.

1. අමෙරිකානු ස්ථාවරය බිඳ වැටීම

මහාචාර්යවරයා පෙන්වා දෙන්නේ මීට පෙර ලෝකයේ ස්ථාවරත්වය රඳවා තබා ගැනීමට නැංගුරමක් බඳු වූ අමෙරිකාව, වර්තමානයේ දැඩි දකුණත්වාදී දේශපාලනයක් කරා යොමු වීම නිසා ලෝකයේ සමතුලිතතාවය බිඳ වැටී ඇති බවයි.

• නවසීලන්තයට බලපෑම: නවසීලන්තය වැනි කුඩා රටවල් මෙතෙක් විශ්වාසය තබා සිටි ජාත්‍යන්තර නීති රීති පද්ධතිය (Rules-based order) දැන් බිඳ වැටී ඇති බැවින්, නව මාවතක් සොයා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වී ඇත.

2. ‘ආසියාන්’ (ASEAN) ජාලයේ වැදගත්කම

නවසීලන්තයට ඇති එක් සාර්ථක විකල්පයක් ලෙස ඔහු යෝජනා කරන්නේ ‘ආසියාන්’ (ASEAN) සංවිධානය සමඟ ඇති සබඳතා තවදුරටත් ශක්තිමත් කර ගැනීමයි.

• සාමාජිකත්වය: තායිලන්තය, ඉන්දුනීසියාව, සිංගප්පූරුව ඇතුළු රටවල් 10 කින් සමන්විත මෙම කලාපීය සංවිධානයට ඇතුළත් වීමට නවසීලන්තය “නිර්භීත පියවරක්” ගත යුතු බව ඔහුගේ අදහසයි.
• චීනය සමඟ ගනුදෙනුව: චීනය සමඟ බුද්ධිමත්ව ගනුදෙනු කරන ආකාරය ආසියාන් රටවලින් ඉගෙන ගත හැකි බව ද ඔහු පෙන්වා දෙයි.

3. අග්‍රාමාත්‍ය ක්‍රිස්ටෝපර් ලක්සන්ගේ ස්ථාවරය

මේ සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් අග්‍රාමාත්‍ය ක්‍රිස්ටෝපර් ලක්සන් මහතා පවසා සිටියේ ලෝක දේශපාලනය ආර්ථිකය මූලික කරගත් මාවතක සිට ආරක්ෂාව (Security) මූලික කරගත් මාවතක් කරා ගමන් කරමින් පවතින බවයි.

• චීනයේ බලපෑම: චීනය ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපය තුළ සිය බලය ව්‍යාප්ත කරන බවත්, එවැනි අභියෝගාත්මක ලෝකයක නවසීලන්තයට සිය ජාතික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව (National Resilience) ශක්තිමත් කර ගත යුතු බවත් ඔහු අවධාරණය කළේය.
• නව හවුල්කාරිත්වයන්: ලෝකයේ පවතින අවිශ්වාසය මැද වුවද, නව හවුල්කාරිත්වයන් ගොඩනැගීමට නවසීලන්තය “නිබඳවම සුභවාදීව” (Relentlessly optimistic) කටයුතු කරන බව අගමැතිවරයා පවසයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

අමෙරිකාව සහ චීනය වැනි දැවැන්තයන් දෙදෙනෙකු අතර ඇතිවන ඕනෑම ගැටුමක සෘජු බලපෑම නවසීලන්තය වැනි කුඩා රටවලට දැනේ. විශේෂයෙන්ම මැදපෙරදිග යුද්ධය නිසා ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම මෙයට කදිම උදාහරණයකි. මහාචාර්යවරයා යෝජනා කරන පරිදි ‘ආසියාන්’ සංවිධානය වැනි කලාපීය බලවේග සමඟ අත්වැල් බැඳගැනීම, නවසීලන්තය වැනි රටවලට තනිවම මුහුණ දිය නොහැකි ගෝලීය අර්බුද හමුවේ ආරක්ෂක පවුරක් වනු ඇත. දේශපාලනික සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය රැකගැනීම සඳහා නවසීලන්තය දැන් අලුත් මිතුරන් සොයා යා යුතු කාලය එළඹ ඇත.

2026 මැයි 15 — රජය විසින් අධ්‍යාපන පනතේ අන්තර්ගත වෛතංගි ගිවිසුම් වගන්ති වෙනස් කිරීමට ගෙන ඇති රහසිගත තීරණය වහාම අත්හිටුවන ලෙස වයිතංගි විනිශ්චය සභාව නිර්දේශ කර තිබේ. රජයේ මෙම උත්සාහය 1840 දී ඇති කරගත් වෛතංගි ගිවිසුමේ වගකීම් නීති පද්ධතියෙන් මකා දැමීමේ ප්‍රයත්නයක් බව විනිශ්චය සභාව සිය පළමු අදියරේ වාර්තාවෙන් පෙන්වා දෙයි.

1. රහසිගත කැබිනට් තීරණය

විමර්ශන කටයුතු ආරම්භ වීමට පෙර දින රජය විසින් අනාවරණය කළේ, අධ්‍යාපන පනතේ දැනට පවතින “ගිවිසුම ක්‍රියාත්මක කිරීම” (Give effect to the Treaty) වැනි ප්‍රබල වගකීම් “සලකා බැලීම” (Take into account) වැනි ඉතා ලිහිල් මට්ටමකට පහත හෙළීමට 2026 පෙබරවාරි 23 දින කැබිනට් මණ්ඩලය තීරණය කර ඇති බවයි.

• සංවාදයකින් තොරව: මෙම තීරණය මාඕරි ප්‍රජාව සමඟ කිසිදු පූර්ව සාකච්ඡාවකින් තොරව ගෙන ඇති බවත්, එය රජය සහ මාඕරිවරුන් අතර පවතින “හවුල්කාරිත්වයේ මූලධර්මය” බිඳ දැමීමක් බවත් විනිශ්චය සභාව පවසයි.

2. නිලධාරීන්ගේ උපදෙස් නොසලකා හැරීම

මෙම වෙනස්කම් මගින් රජය සහ මාඕරිවරුන් අතර සබඳතාවයට දැඩි හානියක් සිදුවිය හැකි බවට රජයේ නිලධාරීන් විසින්ම ලබාදුන් උපදෙස් රජය විසින් නොසලකා හැර ඇති බව විමර්ශනයේදී හෙළි විය.

• අසම්පූර්ණ දැනුම: මෙම සංශෝධන නිසා මාඕරි ජනතාවට සිදුවන බලපෑම පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් අධ්‍යයනයක් කර නොමැති බව රජයේ නිලධාරීන්ම පිළිගෙන තිබේ.

3. විනිශ්චය සභාවේ දැඩි විවේචනය

විනිශ්චය සභාවේ සභාපතිනී රේචල් මුලින්ස් (Rachel Mullins) පෙන්වා දෙන්නේ මෙය වෛතංගි ගිවිසුමේ ‘මානය’ (Mana) කෙළෙසීමට දරන උත්සාහයක් (Takahi the mana of the treaty) බවයි.

• සසඳා බැලීම: මෙම ක්‍රියාව මතභේදාත්මක ‘වෛතංගි ගිවිසුම් මූලධර්ම පනත් කෙටුම්පතට’ (Treaty Principles Bill) වඩා භයානක විය හැකි බව විනිශ්චය සභාව පවසයි. මන්ද මෙය සැබවින්ම නීතියක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩ පවතින බැවිනි.

විනිශ්චය සභාවේ නිර්දේශ:

• අධ්‍යාපන පනත සංශෝධනය කිරීමේ කටයුතු වහාම නතර කිරීම.
• ඕනෑම සංශෝධනයක් සිදු කිරීමට පෙර මාඕරි ප්‍රජාව සමඟ එක්ව සම-නිර්මාණ (Co-design) ක්‍රියාවලියකට එළඹීම.
• බිඳී ගිය රජය සහ මාඕරි සබඳතාවය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට වහාම පියවර ගැනීම.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ අධ්‍යාපන පද්ධතිය තුළ මාඕරි සංස්කෘතියට සහ වෛතංගි ගිවිසුමට හිමි තැන වෙනස් කිරීම මෙරට අනාගත පරපුරට විශාල බලපෑමක් එල්ල කරන කරුණකි. නවසීලන්තයේ වෙසෙන ලාංකික අපට ද මෙම දේශපාලන ප්‍රවණතා පිළිබඳ අවබෝධයක් තිබීම වැදගත් වන්නේ, අපේ දරුවන් ද අධ්‍යාපනය ලබන්නේ මෙම නීතිමය රාමුව යටතේ බැවිනි. රජය විසින් මෙලෙස විනිශ්චය සභා නිර්දේශ නොසලකා හරිමින් කටයුතු කිරීම රට තුළ සමාජීය නොසන්සුන්තාවයක් ඇති කිරීමට ද හේතු විය හැකිය.

2026 මැයි 15 — නවසීලන්ත සම්පත් අමාත්‍ය ෂේන් ජෝන්ස් මහතා විසින් එන්ගාති රුවානුයි (Ngāti Ruanui) ගෝත්‍රයේ “බුද්ධි මට්ටම සහ ප්‍රඥාව වර්ධනය වීමට තව බොහෝ කාලයක් ගතවනු ඇතැයි” පාර්ලිමේන්තුවේදී සිදුකළ ප්‍රකාශය දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව තිබේ.

1. සිද්ධියේ පසුබිම

පසුගිය බදාදා පාර්ලිමේන්තු විවාදයකදී තාරානාකි (Taranaki) මුහුදු පත්ලේ පතල් කැණීම් සම්බන්ධයෙන් අමාත්‍යවරයා සහ ‘ටෙ පාටි මාඕරි’ (Te Pāti Māori) පක්ෂයේ සම-නායිකා ඩෙබී න්ගරේවා-පැකර් (Debbie Ngarewa-Packer) අතර උණුසුම් වචන හුවමාරුවක් ඇති විය.

• අමාත්‍යවරයාගේ තර්කය: පතල් කැණීම් වැනි ආර්ථිකමය වටිනාකමකින් යුත් ව්‍යාපෘතිවල වැදගත්කම තේරුම් නොගන්නා පිරිස් “ප්‍රගතියට බාධා කරන්නන්” (Luddites) ලෙස ඔහු හැඳින්වීය.
• ඉවත් කිරීම: සභාවේ නොසන්සුන්කාරී ලෙස හැසිරීම හේතුවෙන් කථානායක ජෙරී බ්‍රවුන්ලී මහතා විසින් ෂේන් ජෝන්ස් අමාත්‍යවරයා සභාවෙන් ඉවත් කිරීමට ද පියවර ගත්තේය.

2. ගෝත්‍රික නායකයන්ගේ විරෝධය

එන්ගාති රුවානුයි නායක හයිමෝනා මරුවේරා (Haimona Maruera Jnr) පවසන්නේ අමාත්‍යවරයාගේ ප්‍රකාශය මුළු ගෝත්‍රයේම “මානයට” (Mana) එල්ල කළ ප්‍රහාරයක් බවයි.

• පැමිණිල්ල: මේ සම්බන්ධයෙන් ඔවුන් කථානායකවරයාට නිල වශයෙන් පැමිණිලි කර ඇති අතර, අමාත්‍යවරයා ලවා සමාව අයැදීමට මැදිහත් වන ලෙස අග්‍රාණ්ඩුකාරවරියගෙන් ද ඉල්ලා ඇත.
• ගිවිසුම් කඩ කිරීම: මෙම ප්‍රකාශය එන්ගාති රුවානුයි හිමිකම් පියවීමේ පනතේ (Claims Settlement Act) පදනම වන “පරස්පර ගෞරවය” උල්ලංඝනය කිරීමක් බව ඔවුන් පෙන්වා දෙයි.

3. අමාත්‍යවරයාගේ දැඩි ස්ථාවරය

තමා සමාව අයැදීමට සූදානම් නැති බව පවසන ෂේන් ජෝන්ස් මහතා, සිය ප්‍රකාශය තවදුරටත් තහවුරු කරමින් පවසා සිටියේ “ඇත්ත ප්‍රකාශ කිරීම ලැජ්ජාවට කරුණක් නොවන” බවයි.

• විවේචනය: න්ගරේවා-පැකර් මහත්මියගේ දේශපාලන වාසි තකා කටයුතු කරන තාක් එම ගෝත්‍රය බුද්ධිමත්ව ක්‍රියා කරන්නේ යැයි තමා විශ්වාස නොකරන බව ඔහු රේඩියෝ නිව්සීලන්තය (RNZ) වෙත ප්‍රකාශ කළේය.

4. න්ගරේවා-පැකර්ගේ ප්‍රතිචාරය

ඩෙබී න්ගරේවා-පැකර් මහත්මිය අමාත්‍යවරයාගේ හැසිරීම “කාන්තාවන් කෙරෙහි පවතින ද්වේශයක්” (Misogynistic) ලෙස හඳුන්වමින්, මාඕරි කාන්තාවන් සිය අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින විට අමාත්‍යවරයා ඔවුන්ව පහත් කර සැලකීම සාමාන්‍ය දෙයක් බවට පත් කරගෙන ඇති බවට චෝදනා කළාය.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්ත දේශපාලනයේ “වෛතංගි ගිවිසුම” (Treaty of Waitangi) සහ රජය සහ මාඕරි ගෝත්‍ර අතර පවතින සබඳතාව අතිශය සංවේදී මාතෘකාවකි. විශේෂයෙන්ම ෂේන් ජෝන්ස් වැනි ජ්‍යෙෂ්ඨ අමාත්‍යවරයෙකු ගෝත්‍රයක බුද්ධි මට්ටම ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රශ්න කිරීම, රජය සහ මාඕරි ප්‍රජාව අතර පවතින විශ්වාසය තවදුරටත් බිඳ වැටීමට හේතු විය හැකිය. නවසීලන්තයේ වෙසෙන ලාංකික අපට ද මෙම දේශපාලන සංස්කෘතිය තුළ පවතින විවිධ අදහස් සහ ගෝත්‍රික උරුමයන් පිළිබඳ ගෞරවය රැකගැනීමේ වැදගත්කම මෙම සිදුවීමෙන් මනාව පැහැදිලි වේ.

2026 මැයි 15 — ක්‍රයිස්ට්චර්ච් නුවර මෙයිරෙහාව් හි වයිට්හෝල් වීදියේ (Whitehall Street) පිහිටි නිවසක ඊයේ (බ්‍රහස්පතින්දා) රාත්‍රියේ හටගත් ගින්නකින් එක් දරුවෙකු මියගොස් තවත් හය දෙනෙකු තුවාල ලබා රෝහල්ගත කර ඇත. තුවාල ලැබූවන් අතර වැඩිහිටියන් දෙදෙනෙකු සහ දරුවන් සිව්දෙනෙකු වන අතර ඉන් එක් අයෙකුගේ තත්ත්වය බරපතල බව වාර්තා වේ.

1. අසල්වැසියන්ගේ සහාය සහ සිද්ධිය වූ ආකාරය

ඊයේ රාත්‍රී 8.25 ට පමණ ගින්න හටගෙන ඇති අතර, එම අවස්ථාවේ නිවසේ සිටි පිරිස උදව් ඉල්ලා කෑගසන ශබ්දය තමන්ට ඇසුණු බව අසල්වැසියෝ පවසති.

• දරුවන් බේරා ගැනීම: එක් අසල්වැසියෙකු පවසා සිටියේ නිවසේ සිටි පිරිමියෙකු සිය දොරට තට්ටු කර උදව් ඉල්ලූ බවයි. අනතුරුව ඔහු සහ ඔහුගේ බිරිඳ නිවස ඉදිරිපිට සිටි බිළිඳෙකු සහ තවත් කුඩා දරුවන් දෙදෙනෙකු තමන්ගේ නිවස වෙත රැගෙන ගොස් ගිලන් රථ පැමිණෙන තෙක් රැකබලා ගෙන තිබේ.
• බියකරු දසුන: ගින්න නිවස වෙලා ගන්නා අවස්ථාවේ විශාල ගිනිදැල් අහසට උසට නැගුණු බවත්, මුළු වීදියම මහත් කලබලයකින් පිරී ගිය බවත් ප්‍රදේශවාසීහු පවසති.

2. විමර්ශන කටයුතු

පොලිසිය පවසන්නේ මෙම ගින්න සැකකටයුතු එකක් ලෙස දැනට විශ්වාස නොකරන බවයි.

• පරීක්ෂණ: අද දිනය පුරා ගිනි නිවන භටයින් සහ පොලිස් විමර්ශකයින් එම ස්ථානයේ පරීක්ෂණ පවත්වනු ලබයි.
• පොලිස් කොමසාරිස්වරයාගේ පැමිණීම: පොලිස් කොමසාරිස් රිචඩ් චේම්බර්ස් මහතා ද ඊයේ රාත්‍රියේ එම ස්ථානයට පැමිණ විපතට පත් වූවන් සහ නිලධාරීන්ගේ සුවදුක් විමසා බැලීය.

3. ගිනි නිවන භටයින්ගේ වර්ජනය නතර වෙයි

මෙම දරුණු ඛේදවාචකය සහ මියගිය දරුවා පිළිබඳ ගෞරවයක් වශයෙන්, අද මධ්‍යහ්න 12 ට පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ ගිනි නිවන භටයින්ගේ පැයක සංකේත වැඩ වර්ජනය අවලංගු කිරීමට නවසීලන්ත වෘත්තීය ගිනි නිවන භටයින්ගේ සංගමය (NZPFU) තීරණය කළේය. පීඩාවට පත් පවුල සහ ප්‍රජාව සමඟ තමන් සහයෝගයෙන් සිටින බව ඔවුන් පවසා සිටියහ.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

ක්‍රයිස්ට්චර්ච් නුවර වෙසෙන ලාංකික අපට මෙන්ම සමස්ත නවසීලන්ත වැසියන්ටම මෙය ඉතා සංවේදී පුවතකි. දරුවෙකුගේ අකල් මරණය සහ නිවසක් විනාශ වීම කිසිසේත් දරාගත නොහැකි ඛේදවාචකයකි. විශේෂයෙන්ම මෙවැනි විපතකදී අසල්වැසියන් ඉදිරිපත් වී දරුවන් බේරා ගැනීමට දැක්වූ දායකත්වය අගය කළ යුතුය. ශීත ඍතුව එළඹෙමින් පවතින බැවින්, නිවෙස්වල උණුසුම් පද්ධති (Heaters) සහ විදුලි උපකරණ පරිහරණය කිරීමේදී වඩාත් සැලකිලිමත් වන ලෙස අපි අපේ ප්‍රජාවගෙන් ඉල්ලා සිටිමු.

විශේෂ ජාත්‍යන්තර සහ දේශපාලන පුවත් විවරණය — දියත නිවුස් නිවුසීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

2026 මැයි 15 — ගාසා තීරයේ පවතින අර්බුදය සමනය කිරීම සඳහා අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් යෝජනා කරන ලද “සාම මණ්ඩලය” (Board of Peace) වෙත නවසීලන්තය මෙතෙක් නිල වශයෙන් එක් වී නොමැති බව විදේශ අමාත්‍ය වින්ස්ටන් පීටර්ස් මහතා තහවුරු කරයි.

1. සම්බන්ධීකරණ නිලධාරියා ඉවත් කර ගැනීම

ගාසා තීරයේ තත්ත්වය පිළිබඳව තොරතුරු රැස් කිරීම සඳහා ඊශ්‍රායලයේ සිවිල්-හමුදා සම්බන්ධීකරණ මධ්‍යස්ථානය වෙත අනුයුක්ත කර සිටි නවසීලන්තයේ එකම ලියාපදිංචි නිලධාරියා පසුගිය මාර්තු මාසයේදී ඉවත් කර ගෙන තිබේ.

• හේතුව: අනාගත තීරණ ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය ප්‍රමාණවත් තොරතුරු රැස්කර අවසන් වීම හේතුවෙන් මෙම පියවර ගත් බව ආරක්ෂක අමාත්‍ය ක්‍රිස් පෙන්ක් මහතා පවසයි.
• අනාගත සහාය: ගාසා තීරයට සහාය විය හැකි වෙනත් විකල්ප ක්‍රමවේද පිළිබඳව බලධාරීන් තවදුරටත් අධ්‍යයනය කරමින් සිටින බව ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කළේය.

2. වින්ස්ටන් පීටර්ස්ගේ ස්ථාවරය

විදේශ අමාත්‍ය වින්ස්ටන් පීටර්ස් මහතා අවධාරණය කළේ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් අනුමත කරන ලද සාම සැලසුමකට නවසීලන්තය සහාය දෙන නමුත්, ට්‍රම්ප් පාලනය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන “සාම මණ්ඩලයේ” වත්මන් ස්වරූපය පිළිගත නොහැකි බවයි.

• වත්මන් තත්ත්වය: දැනට මෙම ජාත්‍යන්තර ස්ථායීකරණ බලකාය (ISF) සඳහා සහාය පළ කර ඇත්තේ ඉන්දුනීසියාව, මොරොක්කෝව සහ කසකස්ථානය වැනි රටවල් කිහිපයක් පමණි.

3. විපක්ෂයේ විවේචන

කම්කරු පක්ෂය (Labour Party) රජයට චෝදනා කරන්නේ ගාසා තීරයේ පවතින මානුෂීය ව්‍යසනය හමුවේ නවසීලන්තය වඩාත් සෘජු මැදිහත්වීමක් කළ යුතු බවයි.

• මානුෂීය ප්‍රවේශය: පලස්තීනුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ලෙසත්, ඊශ්‍රායලයේ ක්‍රියාවන් විවේචනය කරමින් මානුෂීය ආධාර සැපයීමට කටයුතු කරන ලෙසත් කම්කරු පක්ෂයේ විදේශ කටයුතු ප්‍රකාශක වනුෂි වෝල්ටර්ස් මහත්මිය ඉල්ලා සිටියි.

4. ගාසා තීරය නොසලකා හැරීම

ඉරාන යුද්ධය හේතුවෙන් ගාසා තීරයේ සාම කටයුතු කෙරෙහි ජාත්‍යන්තර අවධානය ගිලිහී ගොස් ඇති බව ‘චැතම් හවුස්’ (Chatham House) වැනි ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණ ආයතන පෙන්වා දෙයි. ට්‍රම්ප්ගේ 20-වැදෑරුම් සාම සැලසුම දැනට අඩපණ වී ඇති බවත්, ගාසා තීරය තුළ නැවතත් ඊශ්‍රායල ප්‍රහාර ඉහළ ගොස් ඇති බවත් වාර්තා වේ.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

ගාසා අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් නවසීලන්තය අනුගමනය කරන්නේ ඉතා ප්‍රවේශම් සහගත විදේශ ප්‍රතිපත්තියකි. අමෙරිකාව වැනි බලවත් මිතුරෙකුගේ සාම සැලසුමකට සෘජුවම පිටුනොපාමින්, නමුත් එහි ඇති ගැටලුකාරී තැන් පෙන්වා දෙමින් නවසීලන්තය මධ්‍යස්ථව සිටීමට උත්සාහ කරයි. 70,000කට අධික පිරිසක් මියගිය මෙම මහා යුද්ධයෙන් පසුව ඇති වූ සටන් විරාමය තවමත් අස්ථාවර වීම ලෝක සාමයට දැඩි තර්ජනයකි. නවසීලන්තයේ වෙසෙන අපට ද මව්බිම ජාත්‍යන්තර වේදිකාවේ ගනු ලබන මෙම තීරණ ඉතා වැදගත් වේ.

2026 මැයි 15 — නවසීලන්තයේ ඉන්ධන සහ ප්‍රවාහන ගාස්තු කිසිදා නොවූ විරූ ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය එරට උද්ධමනය කෙරෙහි දැඩි බලපෑමක් එල්ල කර තිබේ. විශේෂයෙන්ම ඩීසල් මිල මාස දෙකක් තුළ 95% කින් පමණ ඉහළ යාම ආර්ථික විද්‍යාඥයන්ගේ පවා මවිතයට හේතු වී ඇත.

1. ඉන්ධන සහ බලශක්ති මිල ඉහළ යාම

Stats NZ දත්ත වලට අනුව, 2026 පෙබරවාරි මාසයේ සිට ගත වූ මාස දෙකක කාලය තුළ:

• පැට්‍රල් මිල: 33.6% කින් ඉහළ ගොස් ඇත.
• ඩීසල් මිල: 94.9% කින් ඉහළ ගොස් ඇත (මිල දෙගුණයකට ආසන්න වී ඇත).
• විදුලි මිල: මාසයක් තුළ 2.3% කින් සහ වසරක් තුළ 13.1% කින් ඉහළ ගොස් තිබේ.
• ගෑස් මිල: වසරක් තුළ 10.4% කින් ඉහළ ගොස් ඇත.

මෙම මිල ඉහළ යාමට ප්‍රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ මැදපෙරදිග ගැටුම් නිසා ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් බැරලයක මිල අමෙරිකානු ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා යාමයි.

2. ආහාර මිල සහ ගුවන් ගාස්තු

ඉන්ධන මිල ඉහළ ගියද, ආහාර මිල ගණන් මෙම මාසය තුළ ස්ථාවරව පැවතීම පාරිභෝගිකයන්ට යම් සහනයක් වී ඇත.

• ආහාර උද්ධමනය: වාර්ෂික ආහාර උද්ධමනය 2.6% දක්වා පහළ බැස ඇති අතර, එය 2025 පෙබරවාරි මාසයෙන් පසු වාර්තා වූ අවම අගයයි. කිවි ෆෘට්, ඇපල් සහ බැටළු මස් (lamb) මිල පහළ යාම මෙයට හේතු වී තිබේ.
• ගුවන් ගාස්තු: පාසල් නිවාඩු සහ අන්සාක් (Anzac) දිනය නිසා අප්‍රේල් මාසයේදී දේශීය ගුවන් ගාස්තු 4.2% කින් සහ ජාත්‍යන්තර ගුවන් ගාස්තු 6.2% කින් ඉහළ ගොස් ඇත.

3. ජන ජීවිතයට එල්ල වන බලපෑම

මිල ඉහළ යාමේ වේගය නිසා බොහෝ ව්‍යාපාරික ආයතන සහ පවුල් ඒකක දැඩි අපහසුතාවයට පත්ව සිටිති. ‘ඉන්ෆොමෙට්‍රික්ස්’ ආයතනයේ ප්‍රධාන විධායක බ්‍රැඩ් ඔල්සන් පවසන්නේ මෙවැනි දැවැන්ත මිල ඉහළ යාමක් මීට පෙර කිසිදා දැක නොමැති බවයි. බොහෝ සිසුන් සහ අඩු ආදායම්ලාභීන් ඉන්ධන ලබා ගැනීමට පවා ‘Afterpay’ වැනි ණය ක්‍රම භාවිතා කරන තත්ත්වයට පත්ව ඇත.

4. පොලී අනුපාත ඉහළ යාමේ අවදානම

ආර්ථික විද්‍යාඥයන් අනාවැකි පළ කරන්නේ උද්ධමනය පාලනය කිරීම සඳහා නවසීලන්ත මහ බැංකුව (RBNZ) සිය නිල මුදල් අනුපාතය (OCR) ඉදිරි මාසවලදී ඉහළ දමනු ඇති බවයි. වසර අවසානය වන විට එය 3.25% දක්වා ඉහළ යා හැකි බව ASB බැංකුවේ විශේෂඥයෝ පවසති.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ වෙසෙන ලාංකික අපට මෙන්ම සමස්ත ප්‍රජාවටම මෙම මිල ඉහළ යාම දැඩිව දැනෙනු ඇත. විශේෂයෙන්ම ඩීසල් මිල දෙගුණයකින් ඉහළ යාම නිසා ප්‍රවාහන වියදම් ඉහළ ගොස් ඉදිරියේදී සියලුම භාණ්ඩ හා සේවා මිල ගණන් ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී. දැනට ආහාර මිල ස්ථාවරව පැවතියද, ප්‍රවාහන වියදම් ඉහළ යාම නිසා එය වැඩි කාලයක් පවතී යැයි සිතිය නොහැක. නවසීලන්තයේ වෙසෙන අප, මේ මොහොතේ අනවශ්‍ය වියදම් පාලනය කර ගනිමින් බුද්ධිමත්ව තම අයවැය කළමනාකරණය කර ගැනීම අතිශය වැදගත් වේ.

2026 මැයි 15 — නවසීලන්තයේ පදිංචි වීමේ අවස්ථාව (Residency) පහසුවෙන් ලබා ගැනීම සඳහා විදේශීය සිසුන් වසරකට ඩොලර් 30,000 සිට 50,000 දක්වා මුදලක් වැය කරමින් ශාස්ත්‍රපති (Masters) උපාධි හැදෑරීමට යොමු වීමේ කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් දක්නට ලැබේ. අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ දත්ත වලට අනුව, ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට නවසීලන්තයේ මාස්ටර්ස් උපාධි හදාරන දේශීය සිසුන් සංඛ්‍යාව අභිබවා යාමට විදේශීය සිසුන් සමත්ව ඇත.

1. ඉහළ යන ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව

පසුගිය වසරේ (2025) දත්ත වලට අනුව මාස්ටර්ස් උපාධි සඳහා ලියාපදිංචි වී ඇති විදේශීය සිසුන් සංඛ්‍යාව 14,840 කි. එය 2024 වසරට වඩා 48% ක ඉහළ යාමකි.

• ප්‍රධාන රටවල්: මෙලෙස පැමිණෙන සිසුන්ගෙන් බහුතරය ආසියාතික රටවලින් වන අතර, චීනයෙන් සිසුන් 4,465 ක් සහ ඉන්දියාවෙන් සිසුන් 4,235 ක් ලියාපදිංචි වී ඇත.
• ආයතන: මෙම සිසුන්ගෙන් වැඩි පිරිසක් (9,535) විශ්වවිද්‍යාල තෝරාගෙන ඇති අතර, තවත් පිරිසක් පොලිටෙක්නික් සහ පෞද්ගලික අධ්‍යාපන ආයතන වෙත යොමු වී තිබේ.

2. අගෝස්තු නීති වෙනස සහ පදිංචි වීමේ අවස්ථාව

සංක්‍රමණ නීති උපදේශකයින් පවසන පරිදි, එළඹෙන අගෝස්තු මාසයේදී ක්‍රියාත්මක වන නව ලකුණු ක්‍රමය (Points System) යටතේ මාස්ටර්ස් උපාධියක් සම්පූර්ණ කරන සිසුන්ට පදිංචි බලපත්‍රය (Residency) සඳහා අවශ්‍ය උපරිම ලකුණු ප්‍රමාණය ලබා ගැනීමට හැකි වේ.

• වෙනස් වන ප්‍රවණතාව: මීට පෙර සිසුන් වැඩි වශයෙන් යොමු වූයේ ගුරු වෘත්තිය හෝ සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රය වැනි “හිඟ වෘත්තීන්” (Skill Shortage) සඳහා වුවද, දැන් ඔවුන් ඕනෑම විෂය ධාරාවකින් “ලාභදායී සහ පහසු” මාස්ටර්ස් උපාධියක් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි.
• රැකියා අවස්ථාව: උපාධියෙන් පසුව අවශ්‍ය වන්නේ නිපුණතා සහිත රැකියාවක් (Skilled Job) සොයා ගැනීම පමණක් වන බැවින් විදේශිකයන් මේ සඳහා දැඩි උනන්දුවක් දක්වයි.

3. විශ්වවිද්‍යාල සහ ආර්ථිකයට ලැබෙන වාසිය

වයිකාටෝ විශ්වවිද්‍යාලය වැනි ආයතන මෙම තත්ත්වය හමුවේ සිය ආදායම් මාර්ග ඉහළ නංවා ගැනීමට සමත්ව ඇත. 2019 දී මාස්ටර්ස් සිසුන් 555 ක් සිටි වයිකාටෝ විශ්වවිද්‍යාලයේ පසුගිය වසරේ එම සංඛ්‍යාව 1,700 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම තත්ත්වය පිළිබඳව අවධානයෙන් පසුවන බව රජය පවසයි. විශේෂයෙන්ම ගුණාත්මකභාවයෙන් තොර (Low-quality) පාඨමාලා බිහිවීම වැළැක්වීමට NZQA ආයතනය දැඩි නිරීක්ෂණයක පසුවන බව සංක්‍රමණ අමාත්‍ය එරිකා ස්ටැන්ෆෝඩ් මහත්මියගේ කාර්යාලය ප්‍රකාශ කර ඇත.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට ද මෙය ඉතා වැදගත් පුවතකි. දැනටමත් ලංකාවේ සිට බොහෝ දෙනෙක් නවසීලන්තයට සංක්‍රමණය වීමේ අරමුණින් පශ්චාත් උපාධි සඳහා යොමු වෙමින් සිටිති. මෙහිදී සැලකිලිමත් විය යුතු වැදගත්ම කරුණ වන්නේ, මාස්ටර්ස් උපාධිය පමණක් පදිංචි වීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි. අමාත්‍යවරිය පවසන පරිදි, අදාළ උපාධියට අමතරව මූලික උපාධියක් (Undergraduate degree) තිබීම සහ මධ්‍යස්ථ වැටුප් මට්ටමකට (Median wage) වඩා වැඩි රැකියා ඇබෑර්තුවක් තිබීම අනිවාර්ය වේ. හුදෙක් පදිංචි වීමේ පටු අරමුණින් පමණක් නොව, ගුණාත්මක අධ්‍යාපනයක් ලැබිය හැකි පාඨමාලා තෝරා ගැනීමට ලාංකික සිසුන් බුද්ධිමත් විය යුතුය.

2026 මැයි 15 — අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් මහතා ප්‍රමුඛ ඉහළ පෙළේ නියෝජිත කණ්ඩායමක් චීනයේ බීජිං නුවර සිදුකළ දෙදින නිල සංචාරය, වසර ගණනාවකට පසු දෙරට අතර සබඳතාවල පැවති සීතල යුද්ධය නිමා කිරීමේ පෙරනිමිති පළකර තිබේ.

1. ‘තුසෙයිඩීඩීස් උගුල’ (Thucydides Trap) සහ සාමයේ පණිවුඩය

මෙම හමුවේදී වඩාත්ම කතාබහට ලක්වූ කරුණ වූයේ චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පින් විසින් මතු කරන ලද ‘තුසෙයිඩීඩීස් උගුල’ පිළිබඳ සංකල්පයයි.

• එම සංකල්පය: නැගී එන බලවතෙකු (චීනය) සහ ස්ථාපිත බලවතෙකු (අමෙරිකාව) අතර ඇතිවන බිය සහ අවිශ්වාසය නිසා යුද්ධයක් ඇතිවීමේ අවදානම මින් අදහස් කෙරේ.
• චීන ජනපතිගේ ස්ථාවරය: “චීනයට සහ අමෙරිකාවට මෙම උගුලට හසු නොවී එක්ව වැඩකළ හැකියි” යනුවෙන් පවසමින් ෂී ජින්පින් මහතා පෙන්වා දුන්නේ දෙරට අතර ගැටුමකට වඩා පොදු සෞභාග්‍යය වැදගත් බවයි.

2. තාක්ෂණික සහ ව්‍යාපාරික දැවැන්තයින්ගේ සහභාගීත්වය

මෙම සංචාරය සඳහා අමෙරිකාවේ ප්‍රබලතම ව්‍යාපාරික නායකයන් එක්වීම විශේෂත්වයකි:

• ඊලෝන් මස්ක් (Tesla/SpaceX) සහ ජෙන්සන් හුවාන්ග් (NVIDIA) ඇතුළු පිරිසක් මීට එක්ව සිටිති.
• මෙහි අරමුණ වන්නේ චීනය තුළ අමෙරිකානු ව්‍යාපාර සඳහා වැඩි අවස්ථාවක් ලබා ගැනීම සහ තාක්ෂණික වෙළෙඳාම තවදුරටත් පුළුල් කිරීමයි.

3. තීරණාත්මක එකඟතාවන්

පැය දෙකකට අධික කාලයක් පැවති සාකච්ඡාවලදී කරුණු කිහිපයකට එකඟතාව පළ විය:

• ඉරාන අර්බුදය: හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය නිදහස් ගමනාගමනය සඳහා විවෘතව තැබීමට සහ ඉරානයට න්‍යෂ්ටික අවි තැනීමට ඉඩ නොදීමට දෙපාර්ශ්වයම එකඟ විය.
• තායිවාන ගැටලුව: මෙය දෙරට අතර සබඳතාවල ප්‍රධානතම ගැටලුව ලෙස හඳුනාගත් අතර, එය නිසි ලෙස කළමනාකරණය නොකළහොත් ගැටුම් ඇතිවිය හැකි බවට චීනය අනතුරු ඇඟවීය.
• රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ආරාධනය: ලබන සැප්තැම්බර් 24 වන දින ධවල මන්දිරයේ සංචාරයකට පැමිණෙන ලෙස ජනාධිපති ට්‍රම්ප්, චීන ජනපතිවරයාට ආරාධනා කළේය.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තය වැනි නිදහස් වෙළෙඳාම මත පදනම් වූ රටකට, ලොව ප්‍රධානතම ආර්ථික බලවතුන් දෙදෙනා මෙලෙස සාමකාමීව සාකච්ඡා කිරීම ඉතා වැදගත් වේ. 2017 වසරෙන් පසු ට්‍රම්ප් ජනාධිපතිවරයා සිදුකළ මෙම සංචාරය හරහා ගෝලීය කොටස් වෙළෙඳපොළ සහ සැපයුම් දාමයන්හි ස්ථාවරත්වයක් අපේක්ෂා කළ හැකිය. ඓතිහාසික ‘දෙව්ලොව පන්සල’ (Temple of Heaven) වෙත නායකයන් දෙපළ සිදුකළ සංචාරය මගින් ලොවට ලබාදුන්නේ “සමගියෙන් සාමය ළඟා කර ගත හැකි” බවට වූ ප්‍රබල පණිවුඩයකි.

2026 මැයි 15 — 21 වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය යටතේ 2023 වසරේදී පිහිටුවන ලද ජාතික පොලිස් කොමිෂන් සභාවේ වසර තුනක නිල කාලය අද (මැයි 15) දිනෙන් නිල වශයෙන් අවසන් වේ.

1. වත්මන් තත්ත්වය සහ අඛණ්ඩ සේවය

මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය පෙන්වා දෙන්නේ කොමිෂන් සභාවේ නිල කාලය අවසන් වුවද, නව සාමාජිකයින් පත් කරන තෙක් පරිපාලන කටයුතු අඩාල වීම වැළැක්වීම සඳහා වත්මන් සභාපතිවරයා සහ සාමාජිකයින් දිගටම රාජකාරි කටයුතු කරගෙන යනු ඇති බවයි.

• ස්ථාපනය: 2023 මැයි 15 වන දින මෙම කොමිසම පිහිටුවන ලදී.
• සභාපතිත්වය: විශ්‍රාමලත් මහාධිකරණ විනිසුරු ලලිත් ඒකනායක මහතා මෙහි සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය.

2. පත් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව ජාතික පොලිස් කොමිෂන් සභාවේ සභාපතිවරයා සහ සෙසු සාමාජිකයින් සිව්දෙනා පත් කිරීමේ බලය ජනාධිපතිවරයා සතු වේ.

• නිර්දේශය: මෙම පත් කිරීම් සිදුකරනු ලබන්නේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාවේ (Constitutional Council) නිර්දේශ මත පදනම්වය.
• ස්වාධීනත්වය: පොලිස් සේවය දේශපාලනීකරණයෙන් තොරව පවත්වාගෙන යාම සඳහා මෙම ස්වාධීන කොමිෂන් සභාවේ කාර්යභාරය අතිශය වැදගත් වේ.

3. කොමිසමට පැවරී ඇති බලතල

ශ්‍රී ලංකා පොලිස් සේවයේ නිලධාරීන්ගේ පත්වීම්, උසස්වීම්, මාරු කිරීම් සහ විනය පාලනය සම්බන්ධයෙන් අවසාන තීරණ ගැනීමේ බලය පවතින්නේ මෙම කොමිෂන් සභාවටයි. මීට අමතරව පොලිසිය සම්බන්ධයෙන් මහජනතාව ඉදිරිපත් කරන පැමිණිලි විමර්ශනය කිරීමේ බලය ද ඔවුනට පැවරී ඇත.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තය වැනි දියුණු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල පොලිස් සේවය ස්වාධීන ආයතනයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන්නා සේම, ශ්‍රී ලංකාවේ ද එවැනි ස්වාධීනත්වයක් ඇති කිරීමට ජාතික පොලිස් කොමිසම විශාල මෙහෙයක් ඉටු කරයි. මෙම කොමිසමේ නිල කාලය අවසන් වන මොහොතේ නව සාමාජිකයන් පත් කිරීමේදී කිසිදු දේශපාලන බලපෑමක් නොමැතිව සුදුසු පුද්ගලයන් තෝරා ගැනීම රටේ නීතිය හා සාමය සුරැකීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ. වත්මන් පාලනය යටතේ මෙම ස්වාධීන කොමිෂන් සභා තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීම ජනතාවගේ අපේක්ෂාවයි.

2026 මැයි 15 — ශ්‍රී ලංකාවේ සයිබර් ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සඳහා දැනට ක්‍රියාත්මක වන 2007 අංක 24 දරන පරිගණක අපරාධ පනත කාලීන අවශ්‍යතාවන්ට ගැළපෙන පරිදි තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමට රජය පියවර ගෙන ඇත.

1. පනත සංශෝධනය කිරීමේ අවශ්‍යතාව

දැනට පවතින පනත මගින් පරිගණක පද්ධතිවලට අනවසරයෙන් ඇතුළු වීම (Hacking) සහ දත්ත සොරකම් කිරීම සම්බන්ධයෙන් නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට ප්‍රතිපාදන සලසා තිබුණ ද, වර්තමානයේ පවතින සංකීර්ණ සයිබර් අපරාධ හමුවේ එම නීති ප්‍රමාණවත් නොවන බව රජයේ අදහසයි.

• සංකීර්ණ අපරාධ: කෘතිම බුද්ධිය (AI) සහ දියුණු මෘදුකාංග භාවිතා කරමින් සිදුකරන මූල්‍ය වංචා මැඩලීමට නව ප්‍රතිපාදන මෙයට ඇතුළත් වනු ඇත.
• ගෝලීය ප්‍රවණතා: ජාත්‍යන්තර සයිබර් ආරක්ෂණ ප්‍රමිතීන්ට අනුකූලව ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය යාවත්කාලීන කිරීම රජයේ අරමුණයි.

2. විදේශීය අපරාධ කල්ලිවල බලපෑම

පසුගිය දින කිහිපය තුළ ශ්‍රී ලංකාව තුළ රැඳී සිටිමින් අන්තර්ජාලය ඔස්සේ මහා පරිමාණ මූල්‍ය වංචා සිදුකළ විදේශිකයන් විශාල පිරිසක් අත්අඩංගුවට ගෙන රිමාන්ඩ් භාරයට පත් කර ඇත.

• මූල්‍ය වංචා: මෙම පිරිස විවිධ රටවල පුද්ගලයන්ගේ බැංකු දත්ත සොරකම් කරමින් කෝටි ගණනක වංචා සිදුකර ඇති බවට හෙළිවී තිබේ.
• ජාතික ආරක්ෂාව: ශ්‍රී ලංකාව මෙවැනි අපරාධකරුවන්ගේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් වීම වැළැක්වීම සඳහා නීතිය දැඩි කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වී ඇත.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තය වැනි සයිබර් ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් දැඩි නීති රීති පවතින රටක වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික අපට, මව්බිමේ නීති පද්ධතිය මෙලෙස යාවත්කාලීන වීම ඉතා අගය කළ හැකි කරුණකි. මෑතකදී NDB බැංකුවේ සිදු වූ බිලියන 13ක වංචාව වැනි සිදුවීම් හරහා පෙනී යන්නේ අභ්‍යන්තර මෙන්ම බාහිර සයිබර් තර්ජනවලින් ලංකාවේ මූල්‍ය පද්ධතිය දැඩි අනතුරක පවතින බවයි. ඩිජිටල් ආර්ථිකයක් කරා යන ගමනේදී විශ්වාසනීය නීති පද්ධතියක් තිබීම විදේශ ආයෝජන දිනා ගැනීමට ද අත්‍යවශ්‍ය සාධකයකි.

2026 මැයි 15 — එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර පවතින ද්විපාර්ශ්වික වෙළෙඳ සබඳතා තවදුරටත් ශක්තිමත් කරමින්, කොළඹ සහ ත්‍රිකුණාමලය වරායන්හි ආයෝජනය කිරීමට මෙන්ම ගුවන් සේවා සහයෝගීතාව පුළුල් කිරීමට එමීර් රාජ්‍යය සිය කැමැත්ත පළ කර තිබේ.

1. වරාය ක්ෂේත්‍රයේ ආයෝජන අවස්ථා

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ තානාපතිවරයා මෙහිදී අවධාරණය කළේ ලෝක ප්‍රකට අබුඩාබි වරාය සමාගම (Abu Dhabi Ports) කොළඹ වරායේ ආයෝජනය කිරීමට දැඩි උනන්දුවක් දක්වන බවයි.

• අමාත්‍යවරයාගේ ප්‍රතිචාරය: වෙළෙඳ අමාත්‍ය වසන්ත සමරසිංහ මහතා ප්‍රකාශ කළේ කොළඹ වරාය පමණක් නොව ත්‍රිකුණාමලය වරාය තුළ ද පුළුල් ආයෝජන අවස්ථා පවතින බවයි. මේ සඳහා වන යෝජනා කැඳවීම් (RFPs) නුදුරේදීම ප්‍රකාශයට පත් කරන බව ඔහු සහතික විය.

2. ගුවන් සේවා සහයෝගීතාව

දිනපතා එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය සහ කොළඹ අතර ගුවන් ගමන් 17ක් ක්‍රියාත්මක වන පසුබිමක, ගුවන් සේවා ක්ෂේත්‍රයේ සහයෝගීතාව තවදුරටත් වර්ධනය කිරීමට දෙපාර්ශවය එකඟ විය.

• ශ්‍රී ලංකන් ගුවන් සේවය සමඟ සහයෝගීතාව: ගුවන් යානා නඩත්තු කිරීම සහ අලුත්වැඩියා කිරීම (MRO) වැනි සහායක සේවාවන්හිදී ශ්‍රී ලංකන් ගුවන් සේවය සමඟ එක්ව කටයුතු කිරීමට එමීර් රාජ්‍යය කැමැත්ත පළ කළේය.

3. වෙළෙඳ දත්ත සහ වත්මන් තත්ත්වය

• හත්වන විශාලතම ගමනාන්තය: ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන ගමනාන්ත අතර 7 වැනි ස්ථානය ගන්නේ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයයි.
• තෙවන විශාලතම ආනයන හවුල්කරු: ශ්‍රී ලංකාවට භාණ්ඩ සපයන රටවල් අතර 3 වැනි ස්ථානය එමීර් රාජ්‍යයට හිමි වේ.
• වෙළෙඳ පිරිවැටුම: වත්මන් ද්විපාර්ශ්වික වෙළෙඳ ගනුදෙනු ප්‍රමාණය අමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.5ක් පමණ වේ.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින භූ-දේශපාලනික අස්ථාවරත්වය හමුවේ වුවද, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ශ්‍රී ලංකාවේ යටිතල පහසුකම් සඳහා ආයෝජනය කිරීමට ඉදිරිපත් වීම ඉතා ධනාත්මක ලක්ෂණයකි. විශේෂයෙන්ම අබුඩාබි වරාය සමාගම වැනි දැවැන්ත ආයතනයක් ලංකාවට පැමිණීම හරහා ඩොලර් ආදායම මෙන්ම තාක්ෂණික දැනුම ද මෙරටට ලැබෙනු ඇත. නවසීලන්තයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික අපට ද මැදපෙරදිග හරහා මව්බිමට සිදුවන මෙම ආයෝජන ගලා ඒම දෙස බලාපොරොත්තු සහගතව බලා සිටිය හැකිය.

2026 මැයි 15 — ශාසනයට නිගරු වන අයුරින් කටයුතු කරන ඕනෑම අයෙකු තරාතිරම නොබලා සිවුරෙන් ඉවත් කිරීමට පියවර ගත යුතු බවත්, ඒ සඳහා “ශාසන සංශෝධන සංගායනාවක්” අත්‍යවශ්‍ය බවත් රාමාඤ්ඤ මහා නිකායේ දක්ෂිණ ලංකාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක අතිපූජ්‍ය ඕමල්පේ සෝභිත නාහිමියෝ අවධාරණය කළහ.

1. භික්ෂු සමාජයේ වගකීම සහ මහනාහිමිවරුන්ගේ භූමිකාව

ඊයේ පැවති ප්‍රවෘත්ති සාකච්ඡාවකදී අදහස් දැක්වූ උන්වහන්සේ පෙන්වා දුන්නේ, මෑතකදී සිදුවූ ඛේදජනක සිදුවීම් කිහිපයක් මුල් කරගෙන සමස්ත භික්ෂු සමාජයටම අපහාස කිරීම වැරදි සහගත බවයි.

• එක් අයෙකුගේ වැරැද්ද: කිහිපදෙනෙකු කරන වැරදිවලට සමස්ත මහා සංඝරත්නයම වගකිවයුතු නැති බවත්, කළ යුත්තේ වැරදිකරුවන්ට එරෙහිව විනයානුකූලව කටයුතු කිරීම බවත් උන්වහන්සේ පැවසූහ.
• සංඝාධිකරණයට රාජ්‍ය බලය: විනය කඩ කරන භික්ෂූන් සම්බන්ධයෙන් තීන්දු ගැනීමට ඇති “සංඝාධිකරණය” වඩාත් බලගතු කිරීම සඳහා ඊට රාජ්‍ය බලය ලබා ගැනීමට මහනාහිමිවරුන් වහාම මැදිහත් විය යුතු බව නාහිමියෝ පෙන්වා දුන්හ.

2. රජයට කළ යෝජනා

භික්ෂු විනය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මහා නායක හිමිවරුන් විසින් රජයට දැනටමත් යෝජනා මාලාවක් ඉදිරිපත් කර ඇති බවත්, දැන් ඇත්තේ ඒවා ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගකීම බවත් උන්වහන්සේ සිහිපත් කළහ. ශාසනයේ ගෞරවය ආරක්ෂා කර ගැනීමට නම් ධර්මානුකූලව මෙන්ම නීත්‍යානුකූලව ද දැඩි පියවර ගත යුතු බව සෝභිත නාහිමියන්ගේ අදහසයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

ඕමල්පේ සෝභිත නාහිමියන්ගේ මෙම ප්‍රකාශය කාලෝචිත මෙන්ම ඉතා නිර්භීත ප්‍රකාශයකි. නවසීලන්තයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාව ද මව්බිමේ ශාසනික කටයුතු පිළිබඳව දැඩි අවධානයකින් පසුවන අතර, සමාජ මාධ්‍ය හරහා භික්ෂු සමාජයට එල්ල වන විවේචන පිළිබඳව කම්පනයට පත්ව සිටිති. උන්වහන්සේ පවසන පරිදි, වැරදි කරන පුද්ගලයන් ශාසනයෙන් ඉවත් කිරීම (උපසම්පදාව අහෝසි කිරීම හෝ සිවුරු හැරවීම) හරහා පමණක් ශාසනයේ නිර්මලත්වය රැකගත හැකිය. ශාසන සංශෝධනයක් යනු කාලීන අවශ්‍යතාවයකි.

2026 මැයි 14 — ජාතික සංවර්ධන බැංකුවේ (NDB) පොදු ලෙජර් ගිණුමෙන් (General Ledger) රුපියල් කෝටි 1300ක් හෙවත් බිලියන 13ක් වංචනිකව සොරා ගැනීමට ආධාර අනුබල දුන් බැංකුවේ ඉහළ නිලධාරීන් වෙතොත් වහාම අත්අඩංගුවට ගෙන අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන ලෙස කොළඹ ප්‍රධාන මහේස්ත්‍රාත් අසංග එස්. බෝදරගම මහතා රහස් පොලිසියට (CID) නියෝග කළේය.

1. වංචාවේ ස්වරූපය සහ කාලසීමාව

අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිගණක අපරාධ විමර්ශන කොට්ඨාසය හෙළිදරව් කර ඇති පරිදි, මෙම වංචාව සිදුව ඇත්තේ සැලසුම් සහගතව බැංකුවේ දත්ත පද්ධතියට රහසිගතව රිංගා ගැනීමෙනි.

• කාලසීමාව: 2024 වසරේ සිට 2026 මාර්තු මාසය දක්වා වසර දෙකකට අධික කාලයක් තිස්සේ මෙම මුදල් වංචාව ක්‍රමානුකූලව සිදුව ඇත.
• ක්‍රමය: බැංකුවේ අභ්‍යන්තර පොදු ලෙජර් ගිණුමට අනවසරයෙන් පිවිස (Unauthorized Access) මෙම බිලියන ගණනක මුදල අවභාවිත කර තිබේ.

2. මහ බැංකු නිර්දේශ සහ ඉහළ නිලධාරීන්ගේ මැදිහත්වීම

මෙහිදී අධිකරණයේ විශේෂ අවධානය යොමු වූයේ මෙම වංචාව පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව (Central Bank of Sri Lanka) සිදුකළ මැදිහත්වීම පිළිබඳවයි.

• යටපත් කළ වාර්තා: මෙම වංචාව සම්බන්ධයෙන් මහ බැංකුව නිකුත් කළ නිර්දේශ මොනවාද සහ එම නිර්දේශ ක්‍රියාත්මක නොකර ඒවා යටපත් කිරීමට කටයුතු කළ බැංකුවේ ඉහළ නිලධාරීන් කවුරුන්ද යන්න පිළිබඳ සවිස්තර වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරන ලෙස මහේස්ත්‍රාත්වරයා නියෝග කළේය.
• අත්අඩංගුවට ගැනීමට නියෝග: මෙම මහා පරිමාණ මූල්‍ය අපරාධය සිදුවීමට අනුබල දුන් හෝ තොරතුරු වසන් කළ ඉහළ කළමනාකාරීත්වයේ පුද්ගලයන්ට එරෙහිව නීතිය තදින් ක්‍රියාත්මක කරන ලෙසට දන්වන ලදී.

3. දැනට අත්අඩංගුවේ පසුවන සැකකරුවන්

පැමිණිල්ල කැඳවූ අවස්ථාවේදී රක්ෂිත බන්ධනාගාර ගත කර සිටින පහත සැකකරුවන් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන ලදී:

• ලහිරු කොඩිකාර: බැංකුවේ මූල්‍ය අංශයේ සහකාර කළමනාකාර.
• පැතුම් කොඩිකාර: ලහිරු කොඩිකාරගේ සහෝදරයා.
• සාරංග කෝසල: බැංකුවේ පරිගණක දත්ත ක්‍රියාකරු.
• මොහොමඩ් ඉන්හමුල් හෂාන්: ව්‍යාපාරිකයෙක්.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික අපට මෙන්ම ලංකාවේ බැංකු පද්ධතිය සමඟ ගනුදෙනු කරන සැමටම මෙය අතිශය භයානක තත්ත්වයකි. බැංකුවක මූල්‍ය අංශයේ සහ පරිගණක අංශයේ නිලධාරීන්ම එක්ව මෙවැනි දැවැන්ත වංචාවක් සිදුකිරීම මගින් බැංකු පද්ධතියේ ආරක්ෂාව (Cybersecurity) සහ විගණන පද්ධතිවල (Auditing) පවතින බරපතල සිදුරු අනාවරණය වේ. රුපියල් බිලියන 13ක් වැනි විශාල මුදලක් වසර දෙකක් තිස්සේ අතුරුදන් වෙද්දී බැංකුවේ ඉහළ කළමනාකාරීත්වය එය නොදැන සිටියේ නම් එය බරපතල අකාර්යක්ෂමතාවයකි; දැන සිටියේ නම් එය ද්‍රෝහීකමකි. මෙම නඩුවේ ඉදිරි විමර්ශන මගින් ලංකාවේ බැංකු ක්ෂේත්‍රයේ තවත් බොහෝ ‘කුණු කන්දල්’ එළියට ඒමට ඉඩ ඇත.