2026 මැයි 14 — නවසීලන්තයේ මෙතෙක් පැවැති කඩදාසි සහ කාඩ්පත් මත පදනම් වූ රියදුරු බලපත්‍ර පද්ධතිය නවීකරණය කරමින්, “ඩිජිටල් රියදුරු බලපත්‍ර” හඳුන්වා දීමට අවශ්‍ය නීතිමය පදනම සකසන ‘නියාමන පද්ධති (ප්‍රවාහන) සංශෝධන පනත’ (Regulatory Systems (Transport) Amendment Bill) අද සිය තෙවන සහ අවසන් කියවීමෙන් පසු පාර්ලිමේන්තුවේදී සම්මත විය.

1. සිදුවන ප්‍රධාන වෙනස්කම්

ප්‍රවාහන අමාත්‍ය ක්‍රිස් බිෂොප් (Chris Bishop) මහතා පෙන්වා දෙන පරිදි මෙම පනත හරහා පහත පහසුකම් සැලසේ:

• ඩිජිටල් රියදුරු බලපත්‍ර: ඔබේ සාම්ප්‍රදායික ප්ලාස්ටික් කාඩ්පත වෙනුවට ජංගම දුරකථනයෙන් පෙන්විය හැකි ඩිජිටල් බලපත්‍රයක් භාවිතා කිරීමට අවස්ථාව හිමිවේ. (මෙය අනිවාර්ය නොවන අතර විකල්පයකි).
• WoF සහ ලියාපදිංචි ලේබල: වාහනවල වීදුරුවේ අලවන වොරන්ට් (WoF) සහ රෙජිස්ට්‍රේෂන් (Rego) ලේබල් වෙනුවට ඩිජිටල් ක්‍රමවේදයක් හඳුන්වා දෙනු ඇත.
• විද්‍යුත් නිවේදන: රජයේ ලිපි සහ මතක් කිරීම් තැපෑලෙන් එවනවා වෙනුවට ඊමේල් හෝ ඇප් (App) හරහා එවීමට NZTA ආයතනයට බලය හිමිවේ.

2. විශාල මුදලක් ඉතිරි වෙයි

පසුගිය වසරේ පමණක් රජය විසින් මතක් කිරීම් සහ ලේබල සඳහා ලිපි මිලියන 14ක් තැපෑලෙන් යවා ඇති අතර ඒ සඳහා බදු ගෙවන්නන්ගේ මුදල් ඩොලර් මිලියන 16.8ක් වැය වී ඇත. මෙම ඩිජිටල්කරණය හරහා එම මුදල ඉතිරි කර ගැනීමට රජය අපේක්ෂා කරයි.

3. ආරක්ෂාව සහ පෞද්ගලිකත්වය

ඩිජිටල් බලපත්‍ර පද්ධතිය රජයේ Govt.nz ඇප් එක හරහා ක්‍රියාත්මක කිරීමට සැලසුම් කර ඇති අතර, එහිදී පුද්ගලික දත්ත ආරක්ෂාව (Privacy) සහ තොරතුරු වල සුරක්ෂිතභාවය පිළිබඳව උපරිම අවධානය යොමු කර ඇති බව අමාත්‍යවරයා අවධාරණය කළේය.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික අප බොහෝ දෙනෙකුට රියදුරු බලපත්‍රය අමතක වීම හෝ වාහනයේ ලේබල් අලුත් කිරීමේදී තැපෑලෙන් ලිපි ලැබෙන තෙක් බලා සිටීම හුරුපුරුදු අත්දැකීමකි. මෙම නව ඩිජිටල් ක්‍රමවේදය හරහා එම කරදර රාශියක් මග හැරී යනු ඇත. විශේෂයෙන්ම නොවැම්බර් මාසයේ සිට වොරන්ට් (WoF) නීතිවල සිදුවන වෙනස්කම් සමඟ මෙම ඩිජිටල් ක්‍රමය ඒකාබද්ධ වීම රියදුරන්ට ලොකු පහසුවකි. කෙසේ වෙතත්, තාක්ෂණය භාවිතා කිරීමට අපහසු අය සඳහා පැරණි කාඩ්පත් ක්‍රමය දිගටම පවතින බව රජය සහතික කර ඇත.

2026 මැයි 14 — ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රෝහල් රැසක හෘද රෝග ප්‍රතිකාර සේවා පුළුල් කිරීම සඳහා අතිනවීන තාක්ෂණයෙන් යුත් හෘද කැතීටකරණ යන්ත්‍ර 16ක් (Cardiac Catheterization Laboratory – Cath Lab) ස්ථාපිත කිරීමට සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය පියවර ගෙන තිබේ. සෞඛ්‍ය අමාත්‍ය වෛද්‍ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතාගේ උපදෙස් පරිදි මෙම ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක වේ.

1. ව්‍යාපෘතියේ මූල්‍ය දායකත්වය

මෙම දැවැන්ත ව්‍යාපෘතිය සඳහා විවිධ පාර්ශවයන්ගේ මූල්‍ය දායකත්වය ලැබී තිබේ:

• සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය: රුපියල් මිලියන 715ක් වැය කරමින් මඩකළපුව, රත්නපුර, බදුල්ල සහ ගාල්ල රෝහල් සඳහා යන්ත්‍ර 4ක්.
• ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB): රුපියල් මිලියන 1,188ක් වැය කරමින් කොළඹ, මහනුවර, යාපනය සහ කළුබෝවිල රෝහල් සඳහා යන්ත්‍ර 6ක්.
• ජයිකා (JICA) ආධාර: රුපියල් මිලියන 1,200ක් වැය කරමින් අනුරාධපුර, කුරුණෑගල, බදුල්ල, මහනුවර සහ ත්‍රිකුණාමලය රෝහල් සඳහා යන්ත්‍ර 6ක්.

2. අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ

දැනට රජයේ රෝහල්වල පවතින යන්ත්‍ර 10ට අමතරව මෙම නව යන්ත්‍ර 16 ස්ථාපිත කිරීමත් සමඟ මුළු යන්ත්‍ර සංඛ්‍යාව 26 දක්වා ඉහළ යනු ඇත.

• පොරොත්තු ලේඛන අවම කිරීම: හෘද සැත්කම් සහ පරීක්ෂණ සඳහා රෝගීන්ට දිගු කලක් බලා සිටීමට සිදුවන පොරොත්තු ලේඛන මෙහිදී අවම වනු ඇත.
• පැය 24 පුරා සේවය: හෘදයාබාධ වැළඳෙන රෝගීන් සඳහා පැය 24 පුරාම කඩිනම් ප්‍රතිකාර ලබා දීමේ ධාරිතාව මෙයින් දෙගුණ වේ.
• මරණ අනුපාතය අඩු කිරීම: නවීන රෝග විනිශ්චය ක්‍රමවේද හරහා හෘද රෝගී මරණ අවම කිරීම රජයේ මූලික අරමුණයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තය වැනි දියුණු රටවල හෘද රෝගීන් සඳහා පවතින කඩිනම් ප්‍රතිකාර සේවා හා සමාන තත්ත්වයක් ශ්‍රී ලංකාව තුළ ද ඇති කිරීමට මෙම ව්‍යාපෘතිය මහත් පිටිවහලක් වනු ඇත. විශේෂයෙන්ම ත්‍රිකුණාමලය, මඩකළපුව සහ බදුල්ල වැනි දුර බැහැර ප්‍රදේශවල රෝහල්වලට මෙවැනි පහසුකම් ලැබීම එම ප්‍රදේශවල ජනතාවට මහත් අස්වැසිල්ලකි. මින් පෙර මෙවැනි පරීක්ෂණ සඳහා කොළඹට හෝ මහනුවරට පැමිණීමට සිදුවූ රෝගීන්ට දැන් තමන්ගේ දිස්ත්‍රික්කය තුළදීම ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීමට අවස්ථාව සැලසේ.

2026 මැයි 11 — සූර්ය පැනල මිල පහළ යාම සහ විදුලි බිල ඉහළ යාම නිසා බොහෝ නවසීලන්ත වැසියන් සූර්ය බලශක්තියට යොමු වුවද, නිසි කළමනාකරණයකින් තොරව අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ ලබාගත නොහැකි බව බලශක්ති විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.

1. පිරිවැය සහ ලාභය

බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව සහ සංරක්ෂණ අධිකාරිය (EECA) පවසන පරිදි:

• ආයෝජනය: සාමාන්‍යයෙන් 5kW පද්ධතියක් ස්ථාපනය කිරීමට ඩොලර් 12,000ක් පමණ වැය වේ.
• ගෙවා නිම කිරීමේ කාලය: වසර 7 සිට 9 දක්වා කාලයකදී පද්ධතියේ පිරිවැය පියවා ගත හැකි අතර ඉතිරි වසර 20ක කාලය නොමිලේ විදුලිය ලබාගත හැක.
• වාර්ෂික ඉතිරිය: සාමාන්‍ය නිවසකට වසරකට ඩොලර් 1000ක් පමණ විදුලි බිලෙන් ඉතිරි කරගත හැක.

2. ස්ථානය සහ හිරු එළිය

නවසීලන්තයේ ඔබ ජීවත් වන ප්‍රදේශය අනුව ලාභය වෙනස් වේ. නෙල්සන් (Nelson), මාලබරෝ (Marlborough), තාරානාකි (Taranaki) සහ හෝක්ස් බේ (Hawke’s Bay) වැනි හිරු එළිය වැඩිපුර ලැබෙන ප්‍රදේශවලට වැඩි ප්‍රතිලාභ හිමි වේ. උතුරු දෙසට (North-facing) මුහුණ ලා පැනල සවිකිරීමෙන් උපරිම ධාරිතාව ලබාගත හැක.

3. විදුලිය භාවිත කරන වේලාව වෙනස් කරන්න

සූර්ය බලශක්තියෙන් නියම ලාභය ලැබීමට නම්, හිරු එළිය පවතින දහවල් කාලයේදී වැඩිපුර විදුලිය භාවිත කළ යුතුය.

• උපකරණ: රෙදි සෝදන යන්ත්‍ර, ඩිෂ්වොෂර් වැනි උපකරණ දහවල් කාලයට “Schedule” කරන්න.
• විදුලි වාහන (EV): ඔබ සතුව විදුලි වාහනයක් තිබේ නම් එය දහවල් කාලයේදී ආරෝපණය කිරීම වඩාත් වාසිදායකය.
• උණු වතුර: උණු වතුර ටැංකිය (Hot water cylinder) දහවල් කාලයේදී රත් කිරීම සඳහා “Timer” එකක් භාවිත කිරීම හරහා එය ‘බැටරියක්’ ලෙස ක්‍රියා කරවීමට පුළුවන.

4. විදුලි සමාගමේ ‘Plan’ එක පරීක්ෂා කරන්න

සමහර විට ඔබ සිටින විදුලි සැලසුම (Power Plan) සූර්ය බලශක්තියට නොගැලපෙන එකක් විය හැක.

• පාරිභෝගිකයාට විදුලිය විකුණන මිල (Export rate) සහ ඔබ විදුලිය මිලදී ගන්නා මිල (Import rate) පිළිබඳ සැලකිලිමත් වන්න.
• විවිධ සමාගම්වල මිල ගණන් සසඳා බලා ඔබට වඩාත් වාසිදායක සැලසුම තෝරාගන්න.

5. නඩත්තුව අමතක කරන්න එපා

සූර්ය පැනලවලට විශාල නඩත්තුවක් අවශ්‍ය නොවූවත්, වසරකට වරක්වත් පිරිසිදු කිරීම වැදගත්ය.

• බාධාවන්: පැනල මත පක්ෂි අපද්‍රව්‍ය, දූවිලි හෝ ගස්වල සෙවනැලි පවතී නම් විදුලි උත්පාදනය 50% කින් පමණ අඩු විය හැක.
• අධීක්ෂණය: ඔබේ පද්ධතියට අදාළ App එක හරහා දිනපතා නිපදවන විදුලි ප්‍රමාණය පරීක්ෂා කිරීමෙන් ගැටලු හඳුනාගත හැක.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

සෝලාර් පද්ධතියක් සවිකිරීම අනාගතය සඳහා කරන හොඳ ආයෝජනයකි. නමුත් එයින් උපරිම ඵල ලැබීමට නම් අපගේ දෛනික ජීවන රටාව ද තරමක් වෙනස් කරගත යුතුය. දහවල් කාලයේදී විදුලිය උපරිමයෙන් භාවිත කිරීම සහ නිතරම විදුලි වෙළෙඳපොළේ මිල ගණන් පිළිබඳ විමසිලිමත් වීම හරහා ඔබේ මුදල් ඉතිරි කර ගැනීමටත්, පරිසර හිතකාමී ජීවන රටාවකට හුරු වීමටත් ඔබට අවස්ථාව ලැබේ.

2026 මැයි 11 — ශ්‍රී ලංකාව තුළ මැයි මස පළමු වනදා සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි මෝටර් රථ සඳහා ඩිජිටල් රක්ෂණ කාඩ්පත් (Digital Motor Insurance Cards) නිකුත් කිරීම ආරම්භ කර තිබේ. සාම්ප්‍රදායික රක්ෂණ සහතික පත්‍ර වෙනුවට හඳුන්වා දී ඇති මෙම ක්‍රමය මඟින් රක්ෂණයේ වලංගුභාවය ඕනෑම මොහොතක සත්‍යාපනය කර ගැනීමේ හැකියාව පොලීසියට සහ මහජනයාට හිමි වේ.

1. රක්ෂණය පරීක්ෂා කරන්නේ කොහොමද? (1338 සේවාව)

රක්ෂණ නියාමන කොමිෂන් සභාව සහ රක්ෂණ සංගමය එක්ව හඳුන්වා දී ඇති ජාතික රක්ෂණ සත්‍යාපන පද්ධතිය වෙත ක්‍රම තුනකින් ප්‍රවේශ විය හැක:

• USSD කේතය මඟින්: ඕනෑම ජංගම දුරකථනයකින් *1338# අමතා වාහන අංකය හෝ රක්ෂණ සහතික අංකය ඇතුළත් කිරීමෙන් වත්මන් තත්ත්වය දැනගත හැක.
• SMS මඟින්: වාහන අංකය හෝ රක්ෂණ සහතික අංකය කෙටි පණිවිඩයක් ලෙස 1338 වෙත යොමු කිරීමෙන් ක්ෂණික පිළිතුරක් ලබාගත හැක.
• ක්ෂණික ඇමතුම් මඟින්: 1338 අංකය අමතා අදාළ රක්ෂණ සමාගමේ පාරිභෝගික සේවා අංශය හරහා තොරතුරු තහවුරු කරගත හැක.

විශේෂ සටහන: මෙම 1338 සේවාව සඳහා කිසිදු ගාස්තුවක් අය නොකෙරේ.

2. තොරතුරු ඇතුළත් කිරීමේදී සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු

• වාහන අංකය ඇතුළත් කිරීමේදී ඉංග්‍රීසි අකුරු හෝ ඉලක්කම් අතර ඉඩ (Space) තැබිය යුතු නැත. (උදා: WP-CAA1234)
• පැරණි “ශ්‍රී” අංක සහිත වාහන සඳහා එම අකුර වෙනුවට “SRI” ලෙස ඉංග්‍රීසියෙන් ඇතුළත් කළ යුතුය.

3. නීතිමය වලංගුභාවය සහ පැරණි සහතික

• පැරණි කාඩ්පත්: දැනට නිකුත් කර ඇති කඩදාසි රක්ෂණ සහතික ඒවායේ වලංගු කාලය අවසන් වන තෙක් එලෙසම වලංගු වේ.
• නීතිමය තත්ත්වය: 2006 අංක 19 දරණ ඉලෙක්ට්‍රොනික ගනුදෙනු පනත යටතේ මෙම ඩිජිටල් කාඩ්පත්වලට පූර්ණ නීතිමය වලංගුභාවය හිමි වේ.
• සත්‍යාපනය: යම් රියදුරෙකු මුල් ඩිජිටල් කාඩ්පත වෙනුවට එහි ඡායා පිටපතක් ඉදිරිපත් කළද, 1338 සේවාව හරහා එහි සත්‍යතාව තහවුරු කර ගැනීමට පොලීසියට හැකියාව පවතී.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ ඩිජිටල්කරණ ගමනේ ඉතා වැදගත් පියවරකි. මින් පෙර ව්‍යාජ රක්ෂණ සහතික ඉදිරිපත් කරමින් පොලීසිය නොමඟ යැවීමට තිබූ අවකාශය මෙම නව පද්ධතිය හරහා සම්පූර්ණයෙන්ම ඇහිරී යනු ඇත. එසේම, රක්ෂණ සහතිකය නිවසේ අමතක වී පැමිණෙන රියදුරන්ට පවා සිය ජංගම දුරකථනය හරහා එහි වලංගුභාවය තහවුරු කර පෙන්වීමට හැකි වීම විශාල සහනයකි. ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන නිවුසීලන්තයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකිකයින් ද එරටදී වාහන පදවන විට මෙම නව තාක්ෂණික ක්‍රමවේදය පිළිබඳව දැනුවත් වී සිටීම වැදගත් වේ.

2026 මැයි 10 — නවසීලන්තයට පැමිණෙන සුඛෝපභෝගී මගී නෞකාවල දුම් විමෝචනය පාලනය කිරීමට භාවිත කරන “Scrubbers” පද්ධති මඟින් වායු දූෂණය වෙනුවට ජල දූෂණය සිදු කරන බවට විද්‍යාඥයින් අනතුරු අඟවයි. බොහෝ රටවල මෙම තාක්ෂණය තහනම් කර තිබුණද, නවසීලන්තය තුළ තවමත් ඒ සඳහා දැඩි නීතිරීති ක්‍රියාත්මක නොවීම ගැටලුවක් වී තිබේ.

1. මොකක්ද මේ ‘Scrubbers’ තාක්ෂණය?

නෞකාවලින් පිටවන දුමාරයේ ඇති සල්ෆර් (Sulphur) ප්‍රමාණය අඩු කිරීම සඳහා මෙම පද්ධති භාවිත කෙරේ. මෙහිදී මුහුදු ජලය භාවිත කර දුමාරය පිරිසිදු කරන අතර, එම අපිරිසිදු ජලය නැවත මුහුදට මුදා හරිනු ලබයි.

• ගැටලුව: වාතයට මුදාහැරීමට තිබූ විෂ වායු මේ හරහා ජලයට මුදා හැරේ. මෙහි “Polycyclic Aromatic Hydrocarbons” (PAHs) සහ බැර ලෝහ අඩංගු වන අතර ඒවා සාගර ජීවීන්ට විෂ සහිත විය හැකිය.
• විවේචනය: විශේෂඥයින් පවසන්නේ මෙය “සිගරට් එකකට ෆිල්ටර් එකක් දැමීම” වැනි තාවකාලික විසඳුමක් මිස සැබෑ පරිසර ආරක්ෂාවක් නොවන බවයි.

2. ‘Discovery Princess’ සහ Carnival සමාගමට ඇති චෝදනා

නවසීලන්ත මුහුදු සීමාවේ බහුලව සංචාරය කරන Discovery Princess නෞකාවේ මව් සමාගම වන Carnival Corp වෙත ඇලස්කාවේදී (Alaska) ජල දූෂණ දත්ත වසන් කළ බවට චෝදනා එල්ල වී ඇත. 2023 සහ 2024 වසරවලදී පමණක් මෙම සමාගමේ නෞකා 17ක් ඇලස්කාවේ ජල දූෂණ නීති 700කට වඩා උල්ලංඝනය කර ඇති බව වාර්තා වේ.

3. නවසීලන්තයට ඇති අවදානම

NIWA (දැන් Earth Sciences NZ) ආයතනයේ වාර්තාවකට අනුව, නවසීලන්තයේ වරායවල් ආශ්‍රිතව මෙම ජලය මුදා හැරීම අවදානම් සහගත විය හැකිය. විශේෂයෙන්ම:

• ලිට්ල්ටන් (Lyttelton) සහ අකාරෝවා (Akaroa) වැනි වරායවල් ආශ්‍රිතව මෙම අවදානම වැඩි බව හඳුනාගෙන ඇත.
• නවසීලන්ත රජය දැනට පවත්වාගෙන යන්නේ “ස්වේච්ඡා මඟපෙන්වීමක්” (Non-statutory guidance) පමණක් වන අතර, නෞකා බොහොමයක් එය අනුගමනය නොකරන බව පරිසරවේදීන් පවසයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

සුඛෝපභෝගී මගී නෞකා කර්මාන්තය නවසීලන්තයේ සංචාරක ක්ෂේත්‍රයෙන් 1%ක් වැනි කුඩා දායකත්වයක් ලබා දුන්නද, ඉන් සිදුවන පාරිසරික හානිය ඉතා විශාල බව මෑතකදී සිදුකළ අධ්‍යයනවලින් හෙළි වී තිබේ. බොහෝ නෞකා ලියාපදිංචි කර ඇත්තේ ලිහිල් නීති පවතින රටවල (Bermuda, Bahamas වැනි) බැවින්, ඔවුන්ට එරෙහිව නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම නවසීලන්තය වැනි කුඩා රටකට අභියෝගයකි. අපේ සුන්දර වෙරළ තීරය සහ සාගර සම්පත ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ දැඩි නීතිරීති මෙරටටත් අවශ්‍ය වී තිබේ.

2026 මැයි 10 — ලෝකයේ විවිධ ප්‍රදේශවල මුහුදු යට රැහැන් පද්ධතිවලට (Undersea Cables) එල්ල වන හානි සහ කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියා ඉහළ යාමත් සමඟ, නවසීලන්තයේ විවේචනාත්මක යටිතල පහසුකම් ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා රජය සක්‍රීය පියවර ගනිමින් සිටී.

1. ප්‍රධාන මුල පිරීම් 10ක්

සහකාර ප්‍රවාහන අමාත්‍ය ජේම්ස් මීගර් (James Meager) මහතාගේ උපදෙස් මත හඳුනාගත් මෙම වැඩපිළිවෙළ 10න් 08ක්ම මේ වන විටත් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී.

• දත්ත රැහැන් බිඳවැටීම් පෙරහුරු: මාර්තු 10 වනදා පළමු වරට දත්ත රැහැන් බිඳවැටීමකදී ක්‍රියා කළ යුතු ආකාරය පිළිබඳ විශේෂ පෙරහුරුවක් පවත්වා ඇත.
• තර්ජන ඇගයීම: වසරකට දෙවරක් රැහැන් පද්ධතිවලට ඇති තර්ජන ඇගයීමට ලක් කෙරේ. මීට භූමිකම්පා, නැංගුරම් දැමීම් සහ මත්ස්‍ය කර්මාන්තය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ඔත්තු බැලීම් වැනි තර්ජන ද ඇතුළත් ය.
• ජාතික නිරීක්ෂණ පද්ධතිය: සැකකටයුතු යාත්‍රාවල හැසිරීම් නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා ජාතික අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධතියක් ස්ථාපිත කිරීමට රජය සූදානම් වේ.

2. සබඳතා බිඳවැටීමක බලපෑම

• අන්තර්ජාලය: දැනට පවතින ජාත්‍යන්තර අන්තර්ජාල රැහැන් පහෙන් එකක් බිඳ වැටුණද, අනෙක් රැහැන්වල ඇති අතිරික්ත ධාරිතාව (Spare Capacity) නිසා රටේ සබඳතාවලට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති නොවන බව වාර්තා වේ.
• විදුලිය: කෙසේ වෙතත්, කුක් සමුද්‍ර සන්ධිය (Cook Strait) හරහා දිවෙන විදුලි රැහැන්වලට හානි වුවහොත් එය උතුරු දූපතේ විදුලි සැපයුමට බරපතළ ලෙස බලපෑ හැකිය. උපරිම ඉල්ලුම පවතින අවස්ථාවල උතුරු දූපතේ විදුලි අවශ්‍යතාවයෙන් 30%ක් සපයනු ලබන්නේ මෙම රැහැන් මඟිනි.

3. අනාගත ආයෝජන

නව රැහැන් පද්ධතියක් ස්ථාපිත කිරීම සඳහා ඩොලර් බිලියන 1ක් පමණ වැය වන අතර, පෞද්ගලික අංශය රජයෙන් බලාපොරොත්තු වන්නේ එම ආයෝජන ආරක්ෂා කිරීමට ශක්තිමත් නීතිමය පසුබිමක් සැකසීමයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තය වැනි හුදෙකලා දූපත් රාජ්‍යයකට අන්තර්ජාලය සහ විදුලිය සැපයෙන මුහුදු යට රැහැන් යනු රටේ “ජීවනාලිය” (Lifeline) වැනිය. තාක්ෂණික දියුණුව සමඟ මෙම රැහැන් ඔත්තු බැලීමේ ඉලක්ක බවට පත්වීම ජාතික ආරක්ෂාවට බරපතළ අභියෝගයකි. අයිස්ලන්තය වැනි රටවල මෙවැනි අත්හදා බැලීම් සිදු කිරීමෙන් උගත් පාඩම් නවසීලන්තයට ද ඉතා වැදගත් වේ. රැහැන් පද්ධති ආරක්ෂා කිරීමට ගෙන ඇති මෙම පියවර රටේ අනාගත ඩිජිටල් සහ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව තහවුරු කිරීමට මහෝපකාරී වනු ඇත.

2026 මැයි 08 — සිය ප්‍රමුඛතම හඬ සහායකයා වන සිරි (Siri) සඳහා පොරොන්දු වූ කෘත්‍රිම බුද්ධි විශේෂාංග නියමිත වේලාවට ලබා දීමට අපොහොසත් වීම හේතුවෙන් ඇපල් (Apple) සමාගම සිය කොටස් හිමියන්ට ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 250 ක වන්දියක් ගෙවීමට එකඟ වී තිබේ.

1. නඩුවට පදනම් වූ කරුණු

මෙම නඩුව 2024 වසරේදී පීටර් ලෑන්ඩ්ෂෙෆ්ට් විසින් කැලිෆෝනියාවේ ෆෙඩරල් අධිකරණයක ගොනු කරන ලදී.

• පොරොන්දු කඩකිරීම: 2024 වාර්ෂික මෘදුකාංග සංවර්ධක සමුළුවේදී (WWDC) ඇපල් සමාගම හඳුන්වා දුන් නව්‍ය AI විශේෂාංග, එදිනම නිකුත් කළ නව iPhone මාදිලිය සමඟ ලබා දීමට ඔවුන් අපොහොසත් විය.
• සාවද්‍ය ප්‍රචාරණය: සමාගම මෙම විශේෂාංග පිළිබඳව විශාල ප්‍රචාරණයක් ලබා දුන්නද, දුරකථනය වෙළෙඳපොළට එන විට එම පහසුකම් එහි ඇතුළත් වී නොතිබීම නිසා තමන්ට මූල්‍යමය හානියක් වූ බව කොටස් හිමියෝ චෝදනා කළහ.
• ප්‍රමාදය: පසුව 2025 දී ඇපල් සමාගම නිල වශයෙන් දන්වා සිටියේ Siri හි ප්‍රධාන AI නවීකරණය 2026 වසර දක්වා ප්‍රමාද වන බවයි.

2. සමාගමේ ස්ථාවරය

මෙම බේරුම්කරණයේදී ඇපල් සමාගම තමන් අතින් වරදක් වූ බව නිල වශයෙන් පිළිගෙන නොමැත. නඩු කටයුතු සඳහා වැයවන කාලය සහ පිරිවැය ඉතිරි කර ගනිමින්, පරිශීලකයින්ට නව නිපැයුම් ලබා දීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම සඳහා මෙම මුදල ගෙවීමට ඔවුන් එකඟ වී ඇත.

3. මීළඟ පියවර

ලබන මාසයේ (2026 ජූනි) පැවැත්වෙන වාර්ෂික සංවර්ධක සමුළුවේදී සිරි හි නව AI විශේෂාංග ප්‍රදර්ශනය කරන බව ඇපල් විධායක නිලධාරීන් සහතික කර තිබේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම වන්දි ගෙවීමේ එකඟතාව සඳහා තවමත් අධිකරණ විනිසුරුවරයෙකුගේ අවසන් අනුමැතිය හිමිවිය යුතුව ඇත.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තය වැනි රටවල iPhone භාවිතා කරන්නන් ද මෑත කාලයේ ‘Apple Intelligence’ විශේෂාංග ලැබීමේ ප්‍රමාදය පිළිබඳව යම් නොසන්සුන්තාවයකින් පසුවූහ. තාක්ෂණික ලෝකයේ දැවැන්තයෙකු වන ඇපල් සමාගම, මයික්‍රොසොෆ්ට් සහ ගූගල් වැනි සමාගම් සමඟ පවතින AI තරඟය හමුවේ දැඩි පීඩනයකට ලක්ව සිටින බව මෙම නඩුවෙන් පැහැදිලි වේ. මෙලෙස ඩොලර් මිලියන 250ක් ගෙවීමට එකඟ වීම හරහා පෙනී යන්නේ, පාරිභෝගිකයාට හෝ ආයෝජකයාට දෙන පොරොන්දු ඉටු නොකිරීමේ බරපතළකමයි.

2026 මැයි 08 — ශ්‍රී ලාංකීය ඩිජිටල් ව්‍යවසායකයන් සහ නිදහස් වෘත්තිකයන් (Freelancers) වසර ගණනාවක් පුරා බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි PayPal සේවාව මෙරටට හඳුන්වාදීම සඳහා වන මූලික තාක්ෂණික සාකච්ඡා සාර්ථක මට්ටමක පවතින බව ඩිජිටල් ආර්ථික අමාත්‍යාංශය නිවේදනය කර තිබේ. මෙය මෙරට ඩිජිටල් ආර්ථිකයේ දැවැන්ත හැරවුම් ලක්ෂයක් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

1. ප්‍රධාන වාසි සහ අවස්ථාවන්

PayPal සේවාව ශ්‍රී ලංකාවට නිල වශයෙන් පැමිණීම හරහා ක්ෂේත්‍ර කිහිපයකට සෘජු වාසි අත්වේ:

• Freelancers හට සහනයක්: ගෝලීය වෙළෙඳපොළ තුළ සේවාවන් සපයන නිදහස් වෘත්තිකයන්ට තම උපයන විදේශ විනිමය සෘජුව සහ සුරක්ෂිතව මෙරටට ගෙන්වා ගැනීමට පවතින බාධා මෙයින් ඉවත් වේ.
• තොරතුරු තාක්ෂණ අපනයන: IT ක්ෂේත්‍රය හරහා මෙරටට ගලා එන විදේශ විනිමය ආදායම ඉහළ නැංවීමට මෙය ප්‍රබල උත්තේජනයක් වනු ඇත.
• සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායකයන්: දේශීය නිෂ්පාදන ලෝකය පුරා සිටින පාරිභෝගිකයන් වෙත පහසුවෙන් අලෙවි කිරීමට සහ මුදල් ලබා ගැනීමට (Receive payments) මෙයින් අවස්ථාව සැලසේ.

2. ඩිජිටල් ආර්ථිකයේ ඉදිරි ගමන

ඩිජිටල් ආර්ථික අමාත්‍යාංශය පෙන්වා දෙන්නේ මෙම පියවර හරහා ශ්‍රී ලංකාව තුළ ‘මුදල් රහිත ගනුදෙනු’ (Cashless transactions) ප්‍රචලිත කිරීම සහ මූල්‍ය තාක්ෂණික (FinTech) ක්ෂේත්‍රයේ නවෝත්පාදනයන් දිරිමත් කිරීම අපේක්ෂා කරන බවයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තය වැනි රටවල වෙසෙන අපට PayPal යනු එදිනෙදා ජීවිතයේ ඉතා සාමාන්‍ය ගෙවීම් ක්‍රමයකි. එහෙත් ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින දක්ෂ තරුණ පරපුරට මෙතෙක් තිබූ ප්‍රධානතම ගැටලුව වූයේ තමන් උපයන මුදල් ලබා ගැනීමට ඇති අපහසුවයි. PayPal නිසි පරිදි මෙරට ක්‍රියාත්මක වුවහොත්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ විනිමය අර්බුදයට ද විශාල විසඳුමක් වනු ඇත. තාක්ෂණික සාකච්ඡාවලින් ඔබ්බට ගොස් මෙය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක වන දිනය දෙස ලාංකීය ඩිජිටල් ප්‍රජාව දෑස් දල්වා බලා සිටිති.

2026 මැයි 07 — ශ්‍රී ලංකාවේ ආදායම් උපයන රාජ්‍ය ආයතන ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සහ රාජ්‍ය සේවයේ විනිවිදභාවය තහවුරු කිරීමේ වැඩපිළිවෙළ සඳහා ලෝක බැංකුවේ උපරිම සහාය ලබා දෙන බව එම බැංකුවේ මෙරට කළමනාකරු ගෙවෝර්ග් සර්ග්සියන් (Gevorg Sargsyan) මහතා ප්‍රකාශ කර තිබේ.

1. රාජ්‍ය ආයතන ප්‍රතිසංස්කරණය සහ නව්‍යකරණය

ඊයේ (මැයි 06) ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේදී ජනාධිපති ලේකම් ආචාර්ය නන්දික සනත් කුමානායක මහතා හමුවූ ලෝක බැංකු නියෝජිත පිරිස, මෙරට ආර්ථිකයේ ප්‍රධානම කොටසක් වන ආදායම් උපයන ආයතනවල (උදා: රේගුව, දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව) ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම් සිදු කිරීමේ වැදගත්කම පෙන්වා දුන්හ.

• නව කාර්යාංශයේ කාර්යභාරය: ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය යටතේ ස්ථාපිත කර ඇති ‘රාජ්‍ය පරිපාලන, ප්‍රතිසංස්කරණ හා නව්‍යකරණ කාර්යාංශය’ සමඟ ලෝක බැංකුව ඉදිරියේදී සෘජුවම සම්බන්ධ වී කටයුතු කිරීමට මෙහිදී එකඟතාව පළ විය.

2. රාජ්‍ය සේවයේ සුපිළිපන්නභාවය (Integrity)

රාජ්‍ය නිලධාරීන්ගේ වගවීම සහ අවංකභාවය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා රජය ගෙන යන වැඩපිළිවෙළ පිළිබඳව ද මෙහිදී සාකච්ඡා කෙරිණි.

• අභ්‍යන්තර කටයුතු ඒකක: රාජ්‍ය ආයතන තුළ දූෂණය වැළැක්වීම සහ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා පිහිටුවා ඇති අභ්‍යන්තර ඒකකවල කටයුතුවලට ලෝක බැංකු නියෝජිතයන්ගේ විශේෂඥ දැනුම ලබා දීමට ද අවධානය යොමු විය.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තය යනු ලොව අවම දූෂිත රාජ්‍ය සේවයක් හිමි රටවල් අතර ඉදිරියෙන්ම සිටින රටකි. ශ්‍රී ලංකාව ද ලෝක බැංකුව වැනි ජාත්‍යන්තර ආයතන සමඟ එක්ව සිය රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය නවීකරණය කිරීමට සහ දූෂණය පිටුදැකීමට උත්සාහ කිරීම, එරට ආර්ථික ස්ථායීතාවය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය පියවරකි. විශේෂයෙන්ම ආදායම් උපයන ආයතන ඩිජිටල්කරණය (Digitization) සහ නව්‍යකරණය කිරීම හරහා රජයේ ආදායම් විධිමත් කිරීම, ශ්‍රී ලංකාව දැනට පවතින ණය අර්බුදයෙන් මිදීමට ඇති ප්‍රධානතම මාවතක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

වෙලින්ටන් — 2026 මැයි 01 — සිකුරාදා උදෑසන සිට නවසීලන්තයේ ප්‍රදේශ රැසක පාරිභෝගිකයින් දහස් ගණනකට බලපෑ සන්නිවේදන බිඳවැටීමට හේතුව තාක්ෂණික සහකරුගේ මෘදුකාංගයක ඇති වූ දෝෂයක් (Bug) බව One NZ ආයතනය තහවුරු කරයි. ක්‍රයිස්ට්චර්ච් (Christchurch) සහ වෙලින්ටන් (Wellington) නගරවලින් වැඩිම බිඳවැටීම් ප්‍රමාණයක් වාර්තා වී තිබුණි.

1. බිඳවැටීමට හේතුව සහ සමාගමේ ප්‍රතිචාරය

• මෘදුකාංග දෝෂය: One NZ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ජේසන් පැරිස් (Jason Paris) සඳහන් කළේ සිය තාක්ෂණික සහකරුවෙකුගේ මෘදුකාංගයක ඇති වූ දෝෂයක් නිවැරදි කිරීමට යම් කාලයක් ගත වූ බවයි.
• වගකීම භාර ගැනීම: මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් සමාගම පූර්ණ වගකීම භාර ගන්නා බවත්, පාරිභෝගිකයින්ට සිදු වූ අපහසුතාවය පිළිබඳව කනගාටුව පළ කරන බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.
• අත්‍යවශ්‍ය සේවා: සේවාවන් බිඳවැටී තිබූ අවස්ථාවේදී පාරිභෝගිකයින්ට සිය චන්ද්‍රිකා සේවාව (Satellite access) හරහා WhatsApp වැනි යෙදවුම් භාවිතා කිරීමට පහසුකම් සලසා දී තිබුණි.
• 2degrees සහ Spark: මෙම බිඳවැටීම One NZ ජාලයට සම්බන්ධ වීම හේතුවෙන් 2degrees පාරිභෝගිකයින්ට ද බලපෑම් එල්ල විය. කෙසේ වෙතත්, Spark ජාලයට මෙයින් කිසිදු බලපෑමක් සිදු වී නොමැත.

2. මහජනතාවට සහ ව්‍යාපාරවලට එල්ල වූ බලපෑම

• AA මධ්‍යස්ථාන වැසී යයි: අන්තර්ජාලය නොමැති වීම හේතුවෙන් දකුණු දූපත පුරා සහ උතුරු දූපතේ පහළ කොටසේ පිහිටි සියලුම Automobile Association (AA) මධ්‍යස්ථාන තාවකාලිකව වසා දැමීමට සිදු විය.
• ව්‍යාපාරික බාධා: වෙලින්ටන්හි තොරතුරු තාක්ෂණ ආයතන වෙත පාරිභෝගිකයින්ගෙන් පීඩනය එල්ල වී ඇති අතර, සන්නිවේදනය නොමැති වීම නිසා බොහෝ දෙනෙකුට සිය රාජකාරි කරගෙන යාමට නොහැකි වී තිබේ.
• පාරිභෝගික විරෝධය: සමාගම විසින් සෘජුව තොරතුරු ලබා නොදීම පිළිබඳව ඇතැම් පාරිභෝගිකයින් සිය අප්‍රසාදය පළ කර ඇත.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

අද කාලයේ සන්නිවේදනය යනු මිනිස් ජීවිතයේ අත්‍යවශ්‍යම අංගයකි. මෙවැනි බිඳවැටීමක් මගින් ආර්ථිකයට මෙන්ම දෛනික ජීවිතයට ද විශාල බලපෑමක් එල්ල වේ. විශේෂයෙන්ම මෘදුකාංග දෝෂ වැනි තාක්ෂණික කරුණු මත මෙවැනි දැවැන්ත ජාලයන් අඩපණ වීම සන්නිවේදන සමාගම්වල පවතින තාක්ෂණික ආරක්ෂිත ක්‍රමවේදයන් (Redundancy measures) පිළිබඳව නැවත සිතා බැලීමට කාලය එළඹ ඇති බව පෙන්වා දෙයි.

ලන්ඩන් — 2026 මැයි 01 — පානීය ජලයේ අඩංගු PVC මයික්‍රොප්ලාස්ටික් අංශු 98.5%ක් දක්වා ඉවත් කිරීමේ සුවිශේෂී හැකියාවක් මුරුංගා ඇට සතු බව බ්‍රසීලයේ සහ බ්‍රිතාන්‍යයේ විද්‍යාඥයින් පිරිසක් විසින් සොයාගෙන ඇත. මීට දින කිහිපයකට පෙර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද මෙම පර්යේෂණ වාර්තාවට අනුව, ජලය පිරිපහදු කිරීම සඳහා දැනට බහුලව භාවිතා වන රසායනික ද්‍රව්‍යවලට සමාන කාර්යක්ෂමතාවයකින් මුරුංගා ඇට ක්‍රියා කරන බව තහවුරු වී තිබේ.

1. ක්‍රියාකාරීත්වය: “කැටිකාරකයක්” (Coagulant) ලෙස මුරුංගා ඇට

• මුරුංගා ඇට ජලයේ ඇති කුඩා මයික්‍රොප්ලාස්ටික් අංශු එකිනෙක ඇලවීමට සලස්වන “කැටිකාරකයක්” ලෙස ක්‍රියා කරයි.
• එමගින් කුඩා අංශු විශාල වී පහසුවෙන් පෙරා ඉවත් කළ හැකි තත්ත්වයට පත් වේ.
• මිනිස් කෙස් ගසක ඝනකමෙන් හතරෙන් එකක් පමණ වන ඉතා කුඩා PVC අංශු පවා ඉවත් කිරීමට මෙම ක්‍රමවේදයට හැකියාව පවතී.

2. සෞඛ්‍යමය සහ පාරිසරික වාසි

දැනට ජල පිරිපහදුව සඳහා බහුලව භාවිතා වන ‘ඇලුමිනියම් සල්ෆේට්’ වැනි රසායනික ද්‍රව්‍ය වෙනුවට මුරුංගා ඇට භාවිතය වඩාත් සුදුසු බව විද්‍යාඥයෝ පවසති:

• විෂ රහිත බව: මුරුංගා ඇට ස්වභාවිකව දිරාපත් වන අතර පරිසරයට විෂ සහිත නොවේ.
• ස්නායු රෝග අවදානම: ඇලුමිනියම් වැනි ලෝහ වර්ග අධික ලෙස ශරීරගත වීමෙන් ඇති විය හැකි ස්නායු රෝග අවදානම මින් වළක්වා ගත හැකිය.

3. භාවිතය සහ ප්‍රායෝගික පැතිකඩ

• එක් මුරුංගා ඇටයකින් ජලය ලීටර් 10ක් පමණ පිරිපහදු කළ හැකි බව පර්යේෂකයෝ පවසති.
• මෙම ක්‍රමය දැනට කුඩා ප්‍රජාවන් සඳහා හෝ රසායනික ද්‍රව්‍ය සපයා ගැනීමට අපහසු ප්‍රදේශ සඳහා වඩාත් යෝග්‍ය වේ.
• ලොව පුරා නළ ජලයෙන් 83%ක පමණ මයික්‍රොප්ලාස්ටික් අඩංගු බව 2024 අධ්‍යයනයකින් හෙළි වී ඇති පසුබිමක, මෙය සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ ලැබූ විශාල ජයග්‍රහණයකි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

ලොව පුරා නළ ජලය භාවිත කරන ජනතාව මයික්‍රොප්ලාස්ටික්වලින් ඇති වන සෞඛ්‍ය බලපෑම් පිළිබඳ බියෙන් පසුවන අවදියක, අපේ ගෙවත්තේ තිබෙන මුරුංගා ගසෙන් මෙවැනි විසඳුමක් ලැබීම විශ්මිතය. විද්‍යාඥයන් පවසන පරිදි ඉදිරියේදී නැනෝප්ලාස්ටික් (Nanoplastics) ඉවත් කිරීමට ඇති හැකියාව පිළිබඳව ද පර්යේෂණ සිදුකිරීමට නියමිතයි. රසායනික ද්‍රව්‍ය මත යැපීම වෙනුවට ස්වභාවික විසඳුම් වෙත ලෝකය යොමු වීම සැබවින්ම අගය කළ යුත්තකි.

කොළඹ — 2026 අප්‍රේල් 27 — මැදපෙරදිග යුදමය තත්ත්වය හේතුවෙන් ඇතිවී තිබෙන ඉන්ධන සැපයුම් සීමාවන් හමුවේ, ජාතික ඉන්ධන තොග මත ඇති පීඩනය අවම කිරීම සඳහා රාජ්‍ය අංශයේ කාර්යාලීය කටයුතු සීමා කිරීමට රජය මීට පෙර තීරණය කරන ලදී.

1. අමාත්‍ය මණ්ඩල කමිටු තීරණය

අග්‍රාමාත්‍ය හරිනි අමරසූරිය මහත්මියගේ සභාපතිත්වයෙන් යුත්, රාජ්‍ය සේවය ක්‍රමානුකූලව පවත්වාගෙන යාම පිළිබඳ අමාත්‍ය මණ්ඩල කමිටුවේ උපදෙස් මත මෙම පියවර ගෙන තිබේ. රාජ්‍ය පරිපාලන අමාත්‍යාංශය සමඟ සාකච්ඡා කර, ඩිජිටල් ආර්ථික අමාත්‍යාංශය විසින් මෙම නිර්දේශ ඉදිරිපත් කර ඇත.

2. ඩිජිටල් තාක්ෂණයේ ප්‍රශස්ත භාවිතය

රාජ්‍ය ආයතන ප්‍රධානීන් වෙත නිකුත් කර ඇති මෙම මාර්ගෝපදේශ හරහා ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් අවධාරණය කෙරේ:

• දුරස්ථ සේවා සැපයීම (Remote Work): නිවසේ සිට රාජකාරි කිරීමේදී (Work from home) භාවිතා කළ යුතු ආරක්ෂිත සහ කාර්යක්ෂම ඩිජිටල් මෙවලම් හඳුන්වා දීම.
• කාර්යාලීය කටයුතු ඩිජිටල්කරණය: දෛනික ලිපි ගනුදෙනු සහ ලිොනු කළමනාකරණය සඳහා හැකිතාක් ඩිජිටල් තාක්ෂණය භාවිතා කිරීම.
• බලශක්ති ඉතිරිය: කාර්යාලයට පැමිණීම සීමා කිරීම හරහා ප්‍රවාහන වියදම් සහ ඉන්ධන පිරිවැය අවම කර ගැනීම.

3. මාර්ගෝපදේශ ලබා ගැනීම

මෙම මාර්ගෝපදේශ මාලාව සිංහල, දෙමළ සහ ඉංග්‍රීසි යන භාෂා ත්‍රිත්වයෙන්ම සකස් කර ඇති අතර, ඒවා https://mode.gov.lk/docs/guidelines යන නිල සබැඳියෙන් බාගත කර ගත හැකිය.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

ගෝලීය අර්බුද හමුවේ රටක පරිපාලනය අඩපණ වීමට ඉඩ නොදී තාක්ෂණය හරහා විසඳුම් සෙවීම කාලෝචිත පියවරකි. මෙමගින් ඉන්ධන පිරිවැය ඉතිරි වනවා සේම, රාජ්‍ය සේවය නවීන ඩිජිටල් යුගයකට ප්‍රවේශ වීමේ මූලික අඩිතාලම ද වැටෙනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම දුරස්ථ සේවා ක්‍රමවේදය තුළ මහජනතාවට අවශ්‍ය සේවාවන් බාධාවකින් තොරව සහ කඩිනමින් ලැබීම සහතික කිරීම රජයේ වගකීමකි.

ක්‍රයිස්ට්චර්ච් — 2026 අප්‍රේල් 24 (අද) — පිරිසිදු තාක්ෂණය (Clean-tech) පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකරන Zethos සමාගම, ක්‍රයිස්ට්චර්ච්හි බ්‍රොම්ලි (Bromley) ප්‍රදේශයේ වර්ග මීටර් 2500ක වපසරියකින් යුත් දැවැන්ත පිරිපහදු මධ්‍යස්ථානයක් අද නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී.

1. තාක්ෂණයේ සුවිශේෂත්වය

මෙහිදී මූලිකවම සිදුවන්නේ වානේ කර්මාන්තශාලාවලින් ඉවතලන දූවිලි (Steel mill dust) සහ අනෙකුත් කාර්මික අපද්‍රව්‍යවලින් සින්ක් (Zinc) ඇතුළු වටිනා ඛනිජ ලෝහ වෙන්කර ගැනීමයි.

• අඩු බලශක්තිය: දැනට ලෝකයේ පවතින සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවලට වඩා 70%ක අඩු බලශක්තියක් මෙහිදී වැය වේ.
• පරිසර හිතකාමී: කාබන් විමෝචනය 95%කින් අඩු කරන අතර, මෙහෙයුම් පිරිවැය ද 50%කින් පමණ පහත හෙළයි.
• නිෂ්පාදන: අධි-ගුණාත්මක සින්ක් වලට අමතරව තඹ (Copper), නිකල් (Nickel) සහ මැංගනීස් (Manganese) වැනි ලෝහ ද මෙහිදී නිෂ්පාදනය කෙරේ.

2. NZ Steel සමඟ සහයෝගිතාව

Zethos සමාගම නවසීලන්තයේ ප්‍රමුඛතම වානේ නිෂ්පාදකයා වන New Zealand Steel සමඟ හවුල්කාරිත්වයක් ද ප්‍රකාශයට පත් කළේය. ඒ අනුව, NZ Steel හි නව විද්‍යුත් චාප උදුන (Electric arc furnace) මගින් උත්පාදනය වන අපද්‍රව්‍ය පිරිපහදු කිරීම මෙම මධ්‍යස්ථානය මගින් සිදු කෙරේ.

3. අනාගත බලාපොරොත්තුව

සමාගමේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ජොනතන් රින්ග් (Jonathan Ring) පවසන්නේ මෙය ලොව ප්‍රථම වරට මෙතරම් විශාල පරිමාණයෙන් සිදුකරන පර්යේෂණාත්මක මට්ටමේ (Large-scale demonstration) ව්‍යාපෘතියක් බවයි. ඉදිරි මාස 18 තුළ මෙය සාර්ථක වුවහොත්, ලොව පුරා මෙවැනි වාණිජ පිරිපහදු මධ්‍යස්ථාන ඉදි කිරීමට ඔවුන් සැලසුම් කර ඇත.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

අපද්‍රව්‍ය සම්පතක් බවට පත්කිරීමේ මෙම “Zethos” තාක්ෂණය නවසීලන්තය වැනි රටකට ඉතා වැදගත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් පරිසරයට හානිකර ලෙස බැහැර කරන කර්මාන්තශාලා අපද්‍රව්‍යවලින් වටිනා ඛනිජ ලෝහ ලබා ගැනීම හරහා ආර්ථික වාසි මෙන්ම දැවැන්ත පරිසර සුරක්ෂිතතාවක් ද හිමිවේ. මෙය ක්‍රයිස්ට්චර්ච් නගරය තාක්ෂණික කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස ලෝක සිතියමේ සලකුණු කිරීමට තැබූ තවත් එක් සුවිශේෂී පියවරකි.

කොළඹ — 2026 අප්‍රේල් 24 (අද) — සෞඛ්‍ය හා ජනමාධ්‍ය අමාත්‍යාංශය මගින් සංවිධානය කරන ලද විශේෂ පරිගණක පුහුණු පාඨමාලාව සාර්ථකව නිම කළ සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයන් සිය දෙනෙකු (100) සඳහා සහතිකපත් ප්‍රදානය කිරීම සෞඛ්‍ය සේවා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් විශේෂඥ වෛද්‍ය අසේල ගුණවර්ධන මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සිදු විය.

1. අරමුණ: තොරතුරු තාක්ෂණ සාක්ෂරතාවය (IT Literacy)

සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ නියුතු වෘත්තිකයන්ගේ තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණ දැනුම ප්‍රවර්ධනය කිරීම මෙම පාඨමාලාවේ මූලික අරමුණ විය. වර්තමාන ලෝකයේ දියුණු සෞඛ්‍ය සේවාවක් පවත්වාගෙන යාමට පරිගණක දැනුම අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් වී තිබීම මෙහිදී අවධාරණය කෙරිණි.

2. සෞඛ්‍ය සේවාවේ ඩිජිටල් පරිවර්තනය

මෙහිදී අදහස් දැක්වූ සෞඛ්‍ය සේවා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් විශේෂඥ වෛද්‍ය අසේල ගුණවර්ධන මහතා සඳහන් කළේ:

• ඩිජිටල්කරණ ප්‍රතිපත්තිය: රජයේ සමස්ත ඩිජිටල්කරණ ප්‍රතිපත්තියට අනුගත වෙමින් සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රය ද අදියරෙන් අදියර ඩිජිටල් පරිවර්තනයකට (Digital Transformation) ලක් කරන බවයි.
• කාලෝචිත පියවර: සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයන් හට පරිගණක දැනුම ලබා දීම ඉතා කාලෝචිත ක්‍රියාවක් බවත්, කාර්යක්ෂම සෞඛ්‍ය සේවාවක් ජනතාවට ලබා දීමට එම දැනුම අත්‍යවශ්‍ය බවත් ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
• අඛණ්ඩ පුහුණුව: ඉදිරියේදී සියලුම සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයන්ට තම වෘත්තියට අදාළව අවශ්‍ය පරිගණක පුහුණුව ලබා දීමට කටයුතු කරන බව ඔහු වැඩිදුරටත් සහතික විය.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රය ඩිජිටල්කරණය කිරීම යනු හුදෙක් පරිගණක භාවිතය පමණක් නොව, රෝගී වාර්තා කළමනාකරණය, ඖෂධ නිකුත් කිරීම සහ රෝහල් පරිපාලනය වඩාත් විධිමත් හා කාර්යක්ෂම කිරීමකි. සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයන් පරිගණක දැනුමෙන් සවිබල ගැන්වීම හරහා රෝගීන්ට වඩාත් වේගවත් සේවාවක් ලබා දීමටත්, දත්ත පද්ධති නිවැරදිව පවත්වාගෙන යාමටත් හැකියාව ලැබේ. සෞඛ්‍ය හා ජනමාධ්‍ය අමාත්‍යාංශය ගත් මෙම පියවර මෙරට සෞඛ්‍ය පද්ධතිය නවීකරණය කිරීමේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

බීජිං — 2026 අප්‍රේල් 24 (අද) — ලෝකයේ තාක්ෂණික සහ නව නිපැයුම් කේන්ද්‍රස්ථානය ලෙස චීනය සතු බලය තහවුරු කරමින් පේටන්ට් බලපත්‍ර වාර්තා කිහිපයක්ම මෙවර බිඳ වැටී ඇත.

1. වාර්තාගත වර්ධනය

චීන ජාතික බුද්ධිමය දේපළ පරිපාලනයේ බලධාරීන් ඊයේ (23) චීන රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ ප්‍රවෘත්ති කාර්යාලයේ පැවති මාධ්‍ය හමුවකදී මෙම තොරතුරු අනාවරණය කළේය.

• මිලියන 05 සීමාව: සමස්ත පේටන්ට් බලපත්‍ර සංඛ්‍යාව මිලියන 05 ඉක්මවූ ලොව එකම රට චීනයයි.
• 2025 වසරේ ජයග්‍රහණය: 2025 වසර තුළදී පමණක් චීනය තුළ අනුමැතිය හිමි වූ නව නිපැයුම් පේටන්ට් බලපත්‍ර සංඛ්‍යාව 972,000 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.

2. අනාගත කර්මාන්ත කෙරෙහි අවධානය

මෙම පේටන්ට් බලපත්‍ර අතරින් බහුතරයක් ලෝකයේ අනාගතය තීරණය කරන අති නවීන තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයන්ට අයත් වීම විශේෂත්වයකි:

• ක්වොන්ටම් තාක්ෂණය (Quantum Technology)
• 6G සන්නිවේදන තාක්ෂණය
• මිනිස් මොළය හා සම්බන්ධ පරිගණක අතුරු මුහුණත (Brain-Computer Interface – BCI)
• ජෛව නිෂ්පාදනය (Biomanufacturing)

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

චීනය පේටන්ට් බලපත්‍ර මිලියන 5 සීමාව පසු කිරීම හුදෙක් සංඛ්‍යාත්මක ජයග්‍රහණයක් පමණක් නොවේ. එයින් ගම්‍ය වන්නේ ගෝලීය තාක්ෂණික තරගයේදී බටහිර රටවල් අභිබවා යාමට චීනය සතු හැකියාවයි. විශේෂයෙන්ම 6G සහ BCI වැනි තාක්ෂණයන් තුළ ඔවුන් අත්පත් කරගෙන ඇති පේටන්ට් බලපත්‍ර ප්‍රමාණය, ඉදිරි දශකය තුළ ලොව ආර්ථික සහ ආරක්ෂක ක්ෂේත්‍ර කෙරෙහි චීනය සතු බලපෑම තවදුරටත් ශක්තිමත් කරනු ඇත. “Made in China” යන සංකල්පය “Invented in China” දක්වා පරිවර්තනය වෙමින් පවතින බව මෙයින් පැහැදිලි වේ.

ඕක්ලන්ඩ්, නිව්සීලන්තය — 2026 අප්‍රේල් 22 (අද) — වසර ආරම්භයේ සිට මේ දක්වා ලොව පුරා තාක්ෂණික අංශයේ රැකියා 80,000 ක් පමණ අහිමි වී ඇති අතර, එයට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ සේවා ස්ථාන ස්වයංක්‍රීයකරණය සහ AI තාක්ෂණය භාවිතයට ගැනීමයි.

1. AI කුසලතාවලට ඇති ඉහළ ඉල්ලුම

මයික්‍රොසොෆ්ට් (Microsoft) ආයතනය පෙන්වා දෙන්නේ LinkedIn ජාලය හරහා පලවන රැකියා දැන්වීම් අතර AI කුසලතා ඉල්ලා සිටින ප්‍රමාණය 300% කින් ඉහළ ගොස් ඇති බවයි.

• නිව්සීලන්තයේ පුහුණු අවස්ථා: මයික්‍රොසොෆ්ට් ආයතනය නිව්සීලන්තයේ පුද්ගලයන් 300,000 ක් සඳහා AI පුහුණු අවස්ථා ලබා දීමට කටයුතු කරමින් සිටින්නේ අනාගත රැකියා වෙළෙඳපොළට සේවකයන් සූදානම් කිරීමේ අරමුණිනි.
• නව රැකියා වර්ග: මැෂින් ලර්නින් (Machine Learning), විශාල භාෂා ආකෘති (LLM) සහ AI පාලනය (AI Governance) වැනි අංශ සඳහා විශේෂඥයන්ගේ අවශ්‍යතාවය ඉහළ ගොස් තිබේ.

2. ප්‍රවීණ සේවකයන්ගේ සාර්ථකත්වය (The Pivot)

තරුණ පරම්පරාවට වඩා වැඩිහිටි හෝ පළපුරුදු සේවකයන් AI තාක්ෂණය සිය වාසියට හරවා ගැනීමට වැඩි දක්ෂතාවයක් දක්වන බව මයික්‍රොසොෆ්ට් තාක්ෂණික නිලධාරිනී සාරා කාර්නි (Sarah Carney) පවසයි.

• හේතුව: ප්‍රවීණ සේවකයන් තම රැකියාවේ වටිනාකම සහ අවශ්‍යතාවය හොඳින් දන්නා බැවින්, පරිපාලන සහ වෙහෙසකර වැඩ කොටස් (Admin tasks) AI වෙත පවරා තමන්ගේ වටිනාකම වැඩි කර ගැනීමට ඔවුන් සමත් වේ.
• අත්දැකීම්: ඇනලොග් (Analogue) ක්‍රමවේද පිළිබඳ අත්දැකීම් ඇති අයට AI මගින් ලබාගත හැකි ප්‍රතිලාභ ඉක්මනින් වටහා ගත හැකිය.

3. අලෙවිකරණ සහ සන්නිවේදන අංශ

SEEK ආයතනයේ වාර්තාවලට අනුව, අලෙවිකරණ (Marketing) සහ සන්නිවේදන (Communications) ක්ෂේත්‍රවල රැකියා සඳහා ද දැන් AI දැනුම අත්‍යවශ්‍ය වෙමින් පවතී. මීට දශකයකට පෙර තිබූ ඉල්ලුමට වඩා හතර ගුණයක වැඩිවීමක් දැනට වාර්තා වේ.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

තාක්ෂණික දියුණුව හමුවේ රැකියා අහිමි වීම පිළිබඳ බියක් පැවතුණද, එම තාක්ෂණයම නව අවස්ථා රාශියක් නිර්මාණය කරමින් පවතී. මෙහිදී වැදගත්ම දේ වන්නේ වයස් භේදයකින් තොරව අලුත් දේ ඉගෙන ගැනීමට ඇති උනන්දුවයි. නිව්සීලන්තයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තිකයන්ට ද මෙම පුහුණු අවස්ථා මගින් තම වෘත්තීය ජීවිතය නව මාවතකට යොමු කිරීමට මහඟු අවස්ථාවක් උදා වී තිබේ.

ඕක්ලන්ඩ්, නිව්සීලන්තය — 2026 අප්‍රේල් 22 (අද) — ස්මාර්ට් ඔරලෝසුව මගින් පෙන්වන දත්ත බොහෝ විට සෘජු මිනුම් නොව, ඇල්ගොරිතම මගින් සිදු කරන “අනුමාන කිරීම්” (Estimates) පමණක් බව හන්ටර් බෙනට් (Hunter Bennett) විසින් සිදුකළ නවතම විශ්ලේෂණයක දැක්වේ.

1. දහනය කළ කැලරි ප්‍රමාණය (Calories Burned)

කැලරි ගණනය කිරීමේදී ස්මාර්ට් ඔරලෝසු 20% කට වඩා වැඩි වැරදි දත්ත ලබා දිය හැකිය. විශේෂයෙන්ම බර එසවීම (Strength training) සහ දැඩි ව්‍යායාම (HIIT) වලදී මෙම දෝෂය තවත් වැඩි වේ. මෙය ඔබ ආහාර ගන්නා ප්‍රමාණය තීරණය කිරීමට භාවිතා කරන්නේ නම්, එය ශරීරයේ බර අනවශ්‍ය ලෙස වැඩි වීමට හෝ අඩු වීමට බලපෑ හැකිය.

2. පියවර ගණනය කිරීම (Step Counts)

සාමාන්‍යයෙන් පියවර ගණනය කිරීමේදී 10% ක පමණ අඩුවෙන් පෙන්වීමට ඉඩ ඇත. ඔබ අත් කරත්තයක් තල්ලු කරමින් යන්නේ නම් හෝ අත් නිසලව තබාගෙන ඇවිදින්නේ නම්, ඔරලෝසුවට පියවර හඳුනා ගැනීමට අපහසු වේ.

3. හෘද ස්පන්දන වේගය (Heart Rate)

විවේකීව සිටින විට නිවැරදි වුවද, ව්‍යායාමවල දැඩි බව වැඩි වන විට මෙහි නිරවද්‍යතාවය අඩු වේ. සමේ පැහැය, දහඩිය සහ ඔරලෝසුව බැඳ ඇති තද ගතිය මීට බලපායි.

4. නින්ද නිරීක්ෂණය (Sleep Tracking)

ඔබ නිදාගෙන සිටිනවාද නැද්ද යන්න හඳුනා ගැනීමට ඔරලෝසුව සමත් වුවද, නින්දේ විවිධ අවධීන් (Light, Deep, REM sleep) නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමට එයට ඇති හැකියාව ඉතා අඩුය. එබැවින් ඔරලෝසුව “Poor sleep” යැයි පැවසුවද, ඔබ ඇත්තටම හොඳ නින්දක් ලබා තිබෙන්නට පුළුවන.

5. සුවය ලැබීමේ ලකුණු (Recovery Scores)

ඔබේ ශරීරය නැවත ව්‍යායාම සඳහා සූදානම්ද යන්න පෙන්වන “Readiness score” සකස් කරන්නේ වැරදි වීමට ඉඩ ඇති නින්දේ දත්ත සහ හෘද ස්පන්දන විචල්‍යතාවය (HRV) මතය. එම නිසා, ඔබට හොඳට දැනෙනවා නම් ඔරලෝසුවේ “සූදානම් නැත” යන පණිවිඩය ගැන පමණක් සිතා ව්‍යායාම මග හැරීම නොකළ යුතුය.

6. VO₂max (ශරීරයේ උපරිම ඔක්සිජන් පරිභෝජනය)

ඔබේ යෝග්‍යතාවය මැනීමට භාවිතා කරන VO₂max අගය ඔරලෝසුව මගින් බොහෝ විට වැරදි ලෙස අනුමාන කෙරේ. ක්‍රියාශීලී නොවන පුද්ගලයන්ගේ අගය වැඩියෙන්ද, ඉතා ක්‍රියාශීලී පුද්ගලයන්ගේ අගය අඩුවෙන්ද පෙන්වීමට ඉඩ ඇත.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

තාක්ෂණය අපේ ජීවිතයට පහසුවක් වුවද, එයට වහල් වීම සුදුසු නැත. නිව්සීලන්තයේ බොහෝ දෙනෙක් සෞඛ්‍ය සම්පන්න දිවියක් සඳහා ස්මාර්ට් ඔරලෝසු භාවිතා කරති. නමුත් විද්‍යාත්මක සාක්ෂි පෙන්වා දෙන්නේ මේවා දත්ත පෙන්වන “මඟ පෙන්වන්නන්” (Guides) ලෙස මිස නිරපේක්ෂ සත්‍යය ලෙස නොගත යුතු බවයි. දත්තවලට වඩා ඔබේ ශරීරයට දැනෙන ආකාරය (How you feel) කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම වඩාත් සෞඛ්‍ය සම්පන්න ක්‍රමයයි.

කැලිෆෝනියා, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය — 2026 අප්‍රේල් 21 (අද) — වසර 15කට ආසන්න කාලයක් ඇපල් සමාගමේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී (CEO) ධුරය හෙබවූ ටිම් කුක් මහතා එම ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වන බවත්, එළඹෙන සැප්තැම්බර් 01 දින සිට එම ධුරය සඳහා ඇපල් සමාගමේ දෘඩාංග ඉංජිනේරු අංශයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ උප සභාපති ජෝන් ටර්නස් (John Ternus) පත්වන බවත් ඇපල් සමාගම නිවේදනය කළේය.

1. ටිම් කුක්ගේ යුගය සහ ඇපල් සමාගමේ වර්ධනය

2011 වසරේදී ස්ටීව් ජොබ්ස්ගෙන් පාලනය ලබාගත් ටිම් කුක්, ඇපල් සමාගම හුදෙක් අයිෆෝන් (iPhone) විකුණන සමාගමක සිට සේවාවන් සහ පැළඳිය හැකි උපකරණ (Wearables) අලෙවි කරන දැවැන්තයෙකු බවට පත් කළේය.

• නව නිපැයුම්: Apple Watch, AirPods සහ Apple TV+ වැනි සාර්ථක සේවාවන් ලොවට හඳුන්වා දුන්නේ ඔහුගේ නායකත්වය යටතේය.
• සමාගමේ වටිනාකම: ඔහු යටතේ ඇපල් සමාගම ලොව ප්‍රථම වතාවට ඇමරිකානු ඩොලර් ට්‍රිලියන 4ක වටිනාකම පසු කළේය.
• අනාගත භූමිකාව: ධුරයෙන් ඉල්ලා අස් වුවද, කුක් මහතා ඇපල් අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ විධායක සභාපතිවරයා ලෙස දිගටම කටයුතු කරනු ඇත.

2. නව නායකයා: ජෝන් ටර්නස් (John Ternus)

ඇපල් සමාගමේ මීළඟ නායකයා ලෙස පත්වන ජෝන් ටර්නස්, 2001 වසරේ සිට ඇපල් සමාගමේ සේවය කරන අතිදක්ෂ ඉංජිනේරුවෙකි.

• නිර්මාණ දායකත්වය: iPad සහ AirPods වැනි ජනප්‍රිය නිෂ්පාදන සංවර්ධනය කිරීමේදී ඔහු ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළේය.
• මෑතකාලීන සාර්ථකත්වය: පසුගිය මාසයේ හඳුන්වා දුන්, මිල අඩු MacBook මාදිලියක් වන MacBook Neo ව්‍යාපෘතියට නායකත්වය දුන්නේ ද මොහුය.
• ප්‍රකාශය: “වසර 50ක් පුරා මේ සුවිශේෂී ස්ථානය අර්ථ දැක්වූ වටිනාකම් සහ දැක්ම සමඟින් ඉදිරියටත් නායකත්වය දීමට මම පොරොන්දු වෙනවා,” යැයි ටර්නස් මහතා පැවසීය.

3. ඇපල් සමාගම මුහුණ දෙන අභියෝග

ටිම් කුක් සිය ධුරයෙන් ඉවත් වන්නේ ඇපල් සමාගම යම් තාක්ෂණික අභියෝග රැසකට මුහුණ දෙමින් සිටින වකවානුවකය.

• AI පසුබෑම: OpenAI (ChatGPT) සහ Google (Gemini) වැනි සමාගම් සමඟ සැසඳීමේදී ඇපල් සමාගම කෘතිම බුද්ධිය (AI) අතින් තරමක් පසුපසින් සිටින බව විචාරකයෝ පවසති. සිරි (Siri) සඳහා ගෙන ඒමට තිබූ ප්‍රධාන යාවත්කාලීනයක් ද මේ වසරේදී ප්‍රමාද විය.
• Vision Pro: ඉතා ඉහළ මිලකට හඳුන්වා දුන් Vision Pro හෙඩ්සෙට් එක තවමත් සාමාන්‍ය ජනතාව අතර බලාපොරොත්තු වූ තරම් ජනප්‍රිය වී නොමැත.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

ටිම් කුක්ගේ සමුගැනීම ඇපල් ඉතිහාසයේ එක් පරිච්ඡේදයක අවසානයකි. ඔහු ඇපල් සමාගම ලොව ධනවත්ම සමාගමක් බවට පත් කළ ද, අනාගතයේදී කෘතිම බුද්ධිය (AI) සහ නව තාක්ෂණය සමඟ තරඟ කිරීමේ වගකීම දැන් පැවරෙන්නේ ජෝන් ටර්නස් හටය. ඇපල් නිෂ්පාදන භාවිතා කරන අපේ ශ්‍රී ලාංකික සහ නවසීලන්ත ප්‍රජාවට මෙම නායකත්ව මාරුව හරහා ඉදිරියේදී වඩාත් නව්‍ය සහ මිලෙන් අඩු නිෂ්පාදන (MacBook Neo වැනි) බලාපොරොත්තු විය හැකිය.

ඕක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය — 2026 අප්‍රේල් 21 (අද) — අභ්‍යවකාශගාමීන්ගේ ජීවිත ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නවසීලන්තයේ බැටළු ලොම් යොදාගනිමින් නිපදවන ලද EcoStatic වායු පෙරහන් තාක්ෂණය නාසා ආයතනයේ Artemis II මෙහෙයුම සඳහා නිල වශයෙන් යොදාගෙන තිබේ. වසර 50කට පසු සඳ වටා මිනිසුන් රැගත් පළමු ගමන ලෙස මෙය ඉතිහාසයට එක්වන අතර, එහිදී වාතය පිරිසිදු කිරීමේ වගකීම පැවරී ඇත්තේ මෙම “කිවි” නිපැයුමටයි.

1. අභ්‍යවකාශයේදී බැටළු ලොම්වල ඇති වටිනාකම

අභ්‍යවකාශ යානයක් තුළ ගින්නක් හටගත්තොත් (උදාහරණයක් ලෙස ලැප්ටොප් හෝ දුරකථන බැටරියකින්), ගුරුත්වාකර්ෂණය රහිත පරිසරයක දුමාරය සහ විෂ වායු සමඟ ජල බිඳිති ද වාතයේ පාවෙමින් පවතියි.

• කාලය ඉතිරි කිරීම: සාමාන්‍ය ප්ලාස්ටික් හෝ කෘත්‍රිම පෙරහන් මෙවැනි තත්ත්වයකදී ඉක්මනින් දියවී හෝ අවහිර වී යන අතර, ඉන් ආරක්ෂාව සැපයෙන්නේ විනාඩි 10ක් වැනි කෙටි කාලයකි.
• Lanaco තාක්ෂණය: Lanaco සමාගමේ බැටළු ලොම් පෙරහන් භාවිතයෙන් අභ්‍යවකාශගාමීන්ට ආරක්ෂිතව හුස්ම ගැනීම සඳහා පැයක පමණ කාලයක් (විනාඩි 60ක්) ලබා දීමට හැකි වී තිබේ. මෙය හදිසි අවස්ථාවකදී ජීවිතයත් මරණයත් අතර තීරණාත්මක සාධකයකි.

2. නාසා ආයතනය නවසීලන්තය තෝරාගත්තේ ඇයි?

Lanaco සමාගමේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී නික් ඩේවන්පෝට් (Nick Davenport) මහතා පවසන්නේ, 2017 වසරේදී නාසා ආයතනය විසින්ම මෙම පෙරහන් පිළිබඳව උනන්දුවක් දක්වා ඇති බවයි.

• පරීක්ෂණ: 2022 වසරේ සිදු කළ මිනිසුන් රහිත පරීක්ෂණ ගමනේදී ජාත්‍යන්තර තරඟකරුවන් අභිබවා යමින් මෙම තාක්ෂණය සාර්ථකව පරීක්ෂාවට ලක් විය.
• සඳ දූවිල්ලට විසඳුමක්: සඳ මතුපිට පවතින ඉතා සියුම් සහ තියුණු දූවිලි අංශු පෙරීම සඳහා ද මෙම ලොම් පෙරහන් ඉතා දක්ෂ ලෙස ක්‍රියා කරන බව පෙනී ගොස් ඇත.

3. අභ්‍යවකාශයෙන් පෘථිවියට එන තාක්ෂණය

අභ්‍යවකාශය සඳහා නිපදවන ලද මෙම උසස් තාක්ෂණය දැනටමත් නවසීලන්තයේ නිවාසවල වායු සමන පද්ධති (Ventilation systems) සඳහා යොදා ගැනේ. ලැව්ගිනි දුමාරය, වායු දූෂණය සහ දූවිලි වලින් නිවාස ආරක්ෂා කර ගැනීමට මෙය කදිම විසඳුමකි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ සාම්ප්‍රදායික බැටළු ලොම් කර්මාන්තය අභ්‍යවකාශ තාක්ෂණය සමඟ බද්ධ වීම අනාගතයේ නව මාවතක් විවර කිරීමකි. මෙය හුදෙක් නිෂ්පාදනයක් පමණක් නොව, නවසීලන්තයේ නව නිපැයුම්කරුවන්ගේ දක්ෂතාවය මුළු ලෝකයම පිළිගැනීමකි. අපගේ මව්බිම වන ශ්‍රී ලංකාවට ද මෙවැනි ස්වභාවික අමුද්‍රව්‍ය යොදාගනිමින් නව ලොව ජයගත හැකි බවට මෙය කදිම ආදර්ශයකි.

වෙලින්ටන්, නිව්සීලන්තය (New Zealand) — 2026 අප්‍රේල් 16 (අද) ප.ව. 4:45 — 2023 මැතිවරණයෙන් පසුව රජය විසින් සිදුකළ වියදම් කප්පාදු කිරීම් හේතුවෙන් විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ රැකියා 700ක් පමණ අහිමි වී ඇති අතර රුපියල් මිලියන ගණනක අරමුදල් අත්හිටුවා ඇති බව ‘Save Science Coalition’ සංවිධානය පවසයි.

1. අසරණ වූ විද්‍යාඥයින්ගේ කථා

‘Callaghan Innovation’ ආයතනයේ සේවය කරමින් සිටියදී රැකියාව අහිමි වූ විද්‍යාඥ ඇන්ඩ්‍රියා බුබෙන්ඩෝෆර් (Andrea Bubendorfer) මහත්මිය පවසන්නේ තම සගයන් මුහුණ දෙන තත්ත්වය අතිශය දරුණු බවයි.

• නිවාස අහිමිවීම සහ දරිද්‍රතාවය: ඇතැම් විද්‍යාඥයින් සිය අවසන් ඩොලරය දක්වා වියදම් වී අසරණ වී ඇති බවත්, සමහරුන්ට නිවාස පවා අහිමි වී ඇති බවත් ඇය අනාවරණය කරයි.
• රැකියා ගැටලුව: ඉහළ සුදුසුකම් ඇති විද්‍යාඥයින් සුපිරි වෙළඳසැල්වල රාක්ක පිරවීමේ රැකියාවකටවත් බඳවා නොගන්නා තත්ත්වයක් පවතින බව ඇය පෙන්වා දෙයි.
• මොළය පිටරටට: නවසීලන්තය තුළ ප්‍රතික්ෂේප වන මෙම දක්ෂ විද්‍යාඥයින්ට විදේශ රටවලින් ඉතා ඉක්මනින් ඉහළ වැටුප් සහිත රැකියා ලැබෙන බවත්, ඒ අනුව දක්ෂයින් රට හැර යාම ශීඝ්‍ර වී ඇති බවත් වාර්තා වේ.

2. ආර්ථිකයට සහ අනාගතයට වන බලපෑම

විද්‍යා ක්ෂේත්‍රය සඳහා වෙන් කරන ප්‍රතිපාදන දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) 2% දක්වා ඉහළ නැංවිය යුතු බව විද්‍යා සංවිධාන ඉල්ලා සිටියි.

• අඩු ආයෝජනය: දැනට නවසීලන්තය විද්‍යාව සඳහා වැය කරන්නේ 1.4%ක් වැනි අඩු ප්‍රතිශතයකි. නමුත් දියුණු රටවල (OECD) සාමාන්‍යය 3%කි.
• ඵලදායිතාවය: රටක සමෘද්ධිය රඳා පවතින්නේ විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය මත බවත්, පර්යේෂණ කටයුතු අඩාල වීමෙන් අනාගතයේදී ස්වභාවික විපත්වලට මුහුණ දීමේ හැකියාව සහ ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීමේ හැකියාව පිරිහී යනු ඇති බවත් බුබෙන්ඩෝෆර් මහත්මිය අවධාරණය කරයි.

3. ප්‍රතිපත්තිමය ඉල්ලීම්

පර්යේෂණ කටයුතු හුදෙක් වාණිජමය ලාභය මත පමණක් තීරණය නොකර, ඒවායෙන් සමාජයට ලැබෙන “පොදු යහපත” (Public Good) හඳුනා ගැනීමට අවශ්‍ය නීති සම්පාදනය කරන ලෙස ‘Save Science Coalition’ රජයෙන් ඉල්ලා සිටියි.