2026 ජූලි 16 — නවසීලන්තයේ ඩිජිටල් රියදුරු බලපත්‍ර හඳුන්වා දීමේ වැඩසටහන තවත් පියවරක් ඉදිරියට තබමින්, ඒ සම්බන්ධයෙන් මහජන අදහස් විමසීම රජය විසින් අද (16) ආරම්භ කරනු ලැබීය. පසුගිය මැයි මාසයේදී මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා අවශ්‍ය නීතිමය පසුබිම සකස් කෙරුණු අතර, ඒ අනුව මින් ඉදිරියට රියදුරන්ට තම බලපත්‍රය දුරකථනය තුළම තබා ගැනීමේ අවස්ථාව හිමිවනු ඇත.

වැඩසටහනේ ප්‍රධාන අංශ

• පෞද්ගලිකත්වය සහ ආරක්ෂාව: ඩිජිටල් බලපත්‍ර නිර්මාණය කර ඇත්තේ දත්ත ආරක්ෂාව (Privacy and Security) මූලික කර ගනිමිනි. අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී පමණක් අදාළ පුද්ගලික තොරතුරු හුවමාරු කර ගැනීමට පරිශීලකයින්ට ඉඩකඩ ලැබෙනු ඇත.
• විකල්ප අවස්ථාවක්: මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වේච්ඡා වැඩසටහනකි. සාම්ප්‍රදායික ප්ලාස්ටික් බලපත්‍රය භාවිතා කිරීමට කැමති අයට එලෙසම එය භාවිතා කිරීමට හැකියාව පවතී.
• ඩිජිටල්කරණය: මෙය හුදෙක් බලපත්‍රයකට පමණක් සීමා නොවී, ඉදිරියේදී වෑන්ට් ඔෆ් ෆිට්නස් (WoF) සහ වාහන ලියාපදිංචි කිරීමේ ලේබල් සඳහාද ඩිජිටල් විකල්ප හඳුන්වා දීමට පියවර ගෙන ඇත.

මහජන සහභාගීත්වය

ගමනාගමන අමාත්‍යවරයා පවසන්නේ මෙම පද්ධතිය වඩාත් කාර්යක්ෂම සහ විශ්වාසවන්ත එකක් කර ගැනීම සඳහා මහජනතාවගේ අදහස් අතිශය වැදගත් බවයි. මෙම උපදේශන ක්‍රියාවලිය ඉදිරි සති හතරක් පුරා ක්‍රියාත්මක වන අතර, මහජනතාවට සිය අදහස් සහ යෝජනා නවසීලන්ත ප්‍රවාහන ඒජන්සියේ (NZTA) නිල වෙබ් අඩවියේ ඇති “projects and consultation” අංශය හරහා අගෝස්තු 12 වන දින දක්වා ඉදිරිපත් කළ හැකිය.

මෙම ව්‍යාපෘතිය ඔස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රවාහන ආයතනයක් වන ‘Austroads’ සමඟ එක්ව සංවර්ධනය කෙරෙන අතර, මෙම වසර අවසන් වීමට පෙර එය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කිරීමට රජය අපේක්ෂා කරයි.

2026 ජූලි 15 — ශ්‍රී ලංකාවේ සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රය නව තාක්ෂණික යුගයකට ප්‍රවිෂ්ට වෙමින්, කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සහිත රෝබෝ තාක්ෂණය භාවිතයෙන් සිදුකළ ප්‍රථම ශල්‍යකර්ම දෙක සාර්ථකව නිම කිරීමට වෛද්‍ය කණ්ඩායමක් සමත්ව තිබේ. මෙම සුවිශේෂී වෛද්‍ය ජයග්‍රහණය වාර්තා වූයේ කොළඹ ආසිරි ශල්‍ය රෝහල (Asiri Surgical Hospital) හරහාය.

ශල්‍යකර්මයේ විශේෂත්වය

මෙම රෝබෝ තාක්ෂණය යනු රෝබෝවරයා ස්වාධීනව සැත්කම් සිදු කිරීමක් නොවේ. ඒ වෙනුවට, ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා විසින් විශේෂ පාලන පද්ධතියක් හරහා රෝබෝ අත් පාලනය කරන අතර, රෝබෝ පද්ධතිය මගින් එම චලනයන් ඉහළම නිරවද්‍යතාවකින් රෝගියාගේ ශරීරය තුළ ක්‍රියාත්මක කරයි.

• සිදුකළ සැත්කම්: වයස අවුරුදු 50ක කාන්තාවකගේ ගර්භාෂය ඉවත් කිරීමේ සැත්කම සහ වකුගඩුව ආශ්‍රිත සංකීර්ණ ශල්‍යකර්මයකි.
• තාක්ෂණික හැකියාව: AI සහ නවීන ක්‍රමලේඛන (Programming) භාවිතයෙන් මිනිස් අතට සිදුකිරීමට අපහසු සියුම් චලනයන් පවා ඉතා නිරවද්‍ය ලෙස සිදුකිරීමට මෙම පද්ධතියට හැකියාව ඇත.

රෝගීන්ට ලැබෙන ප්‍රතිලාභ

වෛද්‍ය සමන්ති ද සිල්වා මහත්මිය පෙන්වා දෙන පරිදි, රෝබෝ තාක්ෂණය හරහා රෝගීන්ට සුවිශේෂී වාසි රැසක් හිමිවේ:

• අවම රුධිර වහනයක් සිදුවීම සහ ආසාදන අවදානම අඩුවීම.
• විශාල කැපුම් අවශ්‍ය නොවන බැවින් රෝගියාට ඉක්මනින් සුවය ලැබීම.
• ශරීරයේ ඉතා සියුම් ස්ථානවල සැත්කම් සිදුකිරීමේ ඉහළ නිරවද්‍යතාව.

වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයට ලැබෙන දායාදය

මෙම රෝබෝ පද්ධතිය තුළ සැත්කම ආරම්භ කිරීමට පෙර එය සැලසුම් කර පෙරහුරු වීමට වෛද්‍යවරයාට අවස්ථාව ලැබීම විශාල වාසියකි. දැනටමත් අදාළ ශල්‍ය වෛද්‍යවරුන් චීනයේදී මේ පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුව ලබා ඇති අතර, තවත් වෛද්‍යවරුන් 30කට අධික පිරිසක් පුහුණුව සඳහා සූදානමින් සිටිති.

මෙම තාක්ෂණයත් සමඟ පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකා වැනි සංකීර්ණ සැත්කම් සඳහා විදේශගත වීමට සිදුවන ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට, ඉදිරියේදී එම ප්‍රතිකාර ශ්‍රී ලංකාව තුළම ලබා ගැනීමේ හැකියාව උදාවනු ඇත. මෙය ශ්‍රී ලංකාව කලාපයේ නවීන ශල්‍ය වෛද්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ගොඩනැගීමට ද විශාල පිටුවහලකි.

2026 ජූලි 12 — ශ්‍රී ලංකාව තුළ භාවිතයට ගැනෙන ප්‍රථම එළිමහන් ස්වයංක්‍රීය භ්‍රමණ රථ වාහන නැවැත්වීමේ පද්ධතිය (Automated Rotary Parking System) මෙරට නාගරික සංවර්ධන කටයුතු වෙනුවෙන් හඳුන්වා දී තිබේ.

නවීන තාක්ෂණික පද්ධතියේ විශේෂාංග

ලෝකයේ වඩාත්ම කාර්යබහුල නගරවල රථ වාහන කළමනාකරණය සඳහා යොදාගන්නා මෙම උසස් ක්‍රමවේදය, ශ්‍රී ලංකාවේ සීමිත ඉඩකඩක් ඇති ප්‍රදේශවල රථ වාහන නැවැත්වීමේ ධාරිතාව උපරිම කිරීමේ අරමුණින් ස්ථාපිත කර ඇත.

• සිරස් ගාල් කිරීමේ හැකියාව: මෙම පද්ධතිය මගින් රථ වාහන සිරස් අතට (Vertical Parking) ගාල් කිරීමේ පහසුකම් සලසා ඇති අතර, එමගින් ඉතා කුඩා භූමි ප්‍රමාණයක විශාල රථ වාහන ප්‍රමාණයක් රඳවා තබා ගැනීමේ හැකියාව පවතී.
• ස්වයංක්‍රීය ක්‍රියාවලිය: මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වයංක්‍රීය ක්‍රමවේදයකින් සමන්විත වන අතර, රථ වාහන නිසි ලෙස සහ ආරක්ෂිතව ගාල් කිරීම සඳහා මෙය ඉහළ කාර්යක්ෂමතාවක් ලබා දෙයි.

නාගරික සංවර්ධනයට ඇති වැදගත්කම

මෙරට ප්‍රධාන නගරවල පවතින රථ වාහන තදබදය සහ වාහන නැවැත්වීමේ පහසුකම් නොමැතිකම වැනි ගැටලු සඳහා මෙය කදිම විසඳුමක් වනු ඇත. ඉඩකඩ සීමිත නගරබද ප්‍රදේශවල ඉඩම උපරිම ලෙස ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් නාගරික රථ වාහන කළමනාකරණය විධිමත් කිරීමට මෙම නවීන තාක්ෂණය මහත් පිටුවහලක් වනු නොඅනුමානය.

2026 ජූලි 10 — ශ්‍රී ලංකාවේ වෛද්‍ය විද්‍යා ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සංධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරමින්, ශ්‍රෝණියෙන් (Pelvis) බද්ධ වී සිටි නිවුන් දැරියන් දෙදෙනෙකු සාර්ථකව වෙන් කිරීමට පේරාදෙණිය ශික්ෂණ රෝහල, පේරාදෙණිය සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක විශේෂිත ළමා රෝහල සහ පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය පීඨයේ විශේෂඥ වෛද්‍ය කණ්ඩායමක් සමත් වී තිබේ.

සැත්කමේ විශේෂත්වය:

• පසුබිම: 2021 වසරේ මාවනැල්ල, අරණායක ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූ ලිනුලි තරුල්‍යා සහ ලිතුලි මනුල්‍යා යන දැරියන් දෙදෙනා මෙලොව එළිය දුටුවේ ශ්‍රෝණි ප්‍රදේශයෙන් එකිනෙකට බද්ධ වෙමිනි.
• සැත්කම: වසර 5කට අධික කාලයක් වෛද්‍ය අධීක්ෂණය යටතේ සිටි දැරියන් දෙදෙනා වෙන් කිරීමේ අතිශය තීරණාත්මක සහ සංකීර්ණ සැත්කම පසුගිය ජූනි 10 වැනි දින සිදු කෙරිණි.
• ලෝක වාර්තාවක්: මෙම සැත්කමේදී එක් දරුවෙකුගේ වකුගඩුවක් ඉවත් කර අනෙක් දරුවාට බද්ධ කිරීමේ අතිශය දුෂ්කර ක්‍රියාවලියක් ද සිදු කර ඇති අතර, මෙවැනි සැත්කමක් ලොව කිසිදු තැනක මෙයට පෙර සිදු කර නොමැති බව වෛද්‍ය වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
• සාර්ථකත්වය: පැය 14කට අධික කාලයක් පැවති මෙම සැත්කම සඳහා විශේෂඥ වෛද්‍යවරුන් 15 දෙනෙකු ඇතුළු 30 දෙනෙකුගෙන් යුත් වෛද්‍ය කණ්ඩායමක් දායක වී ඇත. මේ වන විට දැරියන් දෙදෙනාම සුවය ලබමින් සිටිති.

මෙම ජයග්‍රහණය ශ්‍රී ලංකාවේ වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ පවතින උසස් ප්‍රමිතිය සහ විශේෂඥ දැනුම ලෝකයටම පෙන්වා දෙන කදිම උදාහරණයකි.

2026 ජූලි 04 (අන්තර්ජාතික) — නවීන තාක්ෂණය සහ මානව සබඳතා මුසු කරමින් චීනයේ ප්‍රමුඛ පෙළේ රොබෝ තාක්ෂණ සමාගමක් වන ‘UBTech’ විසින් සුවිශේෂී මානවරූපී (Humanoid) රොබෝවරුන් පෙළක් වෙළෙඳපොළට හඳුන්වා දී තිබේ. ‘U1’ ලෙස නම් කර ඇති මෙම රොබෝවරුන් ප්‍රධාන වශයෙන් නිර්මාණය කර ඇත්තේ තනිකඩ පුද්ගලයන් සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ පුරවැසියන්ගේ තනිකම මඟහරවා ගැනීම සඳහා සහකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කිරීමටය.

U1 රොබෝවරයාගේ විශේෂ ලක්ෂණ:

• අභිරුචි නිර්මාණය (Customization): පාරිභෝගිකයාගේ කැමැත්ත පරිදි ආදරණීයයන්ගේ හෝ ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයන්ගේ ස්වරූපයට සමාන වන ලෙස රොබෝවරයා නිර්මාණය කර ගැනීමේ හැකියාව පවතී.
• ජීවමාන පෙනුම: මොවුන් නම්‍යශීලී ජීවමාන සමකින් සහ සැබෑ මිනිස් දෑත් හා නියපොතු වලට සමාන අවයවවලින් සමන්විත වේ.
• තාක්ෂණික හැකියාවන්: හඳුනාගැනීම සඳහා අක්ෂි කැමරා, පපුවේ සවි කළ සංවේදක (Sensors) සහ ශ්‍රවණ මයික්‍රොෆෝනවලින් සමන්විත වන අතර, මිනිසුන් සමඟ ස්වභාවිකව කතාබස් කිරීමේ හැකියාව ද පවතී.

වෙළෙඳපොළ ඉලක්කය සහ මිල ගණන්: UBTech සමාගම සඳහන් කරන්නේ චීනය තුළ පමණක් තනිකඩ පුද්ගලයන් මිලියන 120ක් සහ වයස අවුරුදු 60ට වැඩි පුද්ගලයන් මිලියන 320ක දැවැන්ත වෙළෙඳපොළක් පවතින බවයි. මෙම රොබෝවරුන්ගේ මිල චීන යුවාන් 119,800 (ඇ.ඩො. 17,600ක් පමණ) සිට යුවාන් 990,000 දක්වා තාක්ෂණික උපාංග සහ හැඩගැස්වීම් මත වෙනස් වේ. මේ වන විටත් නිල වශයෙන් වෙළෙඳපොළට නිකුත් කිරීමට පෙර ඇණවුම් 13,300ක් ලැබී ඇති අතර, සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට බෙදාහැරීම් කටයුතු ආරම්භ කිරීමට නියමිතය.

2026 ජූලි 03 (ඔක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය) — කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) මගින් අපගේ අනාගතය රැඩිකල් ලෙස වෙනස් කරමින් පවතින පසුබිමක, නවසීලන්ත දරුවන් මේ වෙනස්කම් සඳහා ප්‍රමාණවත් ලෙස සූදානම්ද යන ප්‍රශ්නය මේ වන විට දැඩි කතාබහට ලක්ව තිබේ. ප්‍රකට AI පුහුණුකරුවෙකු වන සීලන් හන්ට්‍රස් (Caelan Huntress) පෙන්වා දෙන්නේ, ඉදිරියේදී පැමිණෙන මෙම තාක්ෂණික විප්ලවය සඳහා දරුවන් දිරිමත් කිරීම සහ ඔවුන්ට නිවැරදි පුහුණුව ලබා දීම අත්‍යවශ්‍ය බවයි.

සීලන් හන්ට්‍රස්ගේ දැක්ම:

• උපදෙස් මත පමණක් ක්‍රියා කරන පරපුරක් නොවිය යුතුය: “අනාගතයේදී හුදෙක් උපදෙස් එනතුරු බලා සිටින අයට AI යුගය තුළ එතරම් ඉඩක් නොලැබෙනු ඇතැයි මම සිතමි,” යනුවෙන් හන්ට්‍රස් සඳහන් කරයි.
• ප්‍රායෝගික පුහුණුව: ඔහු පවසන පරිදි, දරුවන් තුළ AI මෙවලම් කෙරෙහි බියක් ඇති කරවා ගැනීමට වඩා, එම මෙවලම් තම දෛනික කටයුතුවලදී සහ අධ්‍යාපන කටයුතුවලදී අත්හදා බැලීමට සහ භාවිත කිරීමට ඔවුන්ව දිරිමත් කළ යුතුය.
• අනාගත රැකියා වෙළෙඳපොළ: වත්මන් අධ්‍යාපන ක්‍රමය තුළ බොහෝ දුරට සිදුවන්නේ න්‍යායාත්මක ඉගැන්වීම් වුවද, AI යුගයට අවශ්‍ය වන්නේ නිර්මාණශීලීව සහ තාක්ෂණය සමඟ බද්ධ වී තීරණ ගැනීමට හැකි “AI ක්‍රියාකරුවන්” (AI operators) ය.

දෙමාපියන් සහ ගුරුවරුන් සඳහා පණිවිඩය:

තාක්ෂණය යනු හුදෙක් බාධකයක් ලෙස නොව, තම හැකියාවන් දියුණු කර ගැනීමේ උපකරණයක් ලෙස දකින්නට දරුවන් හුරු කළ යුතු බව විශේෂඥයන්ගේ අදහසයි. නිවසේදී සහ පාසල් පරිසරයේදී AI මෙවලම් භාවිතය පිළිබඳ විවෘත සංවාදයක් ඇති කිරීම තුළින් දරුවන්ට එම තාක්ෂණික පෙරළියට මූණ දීමට අවශ්‍ය ආත්ම විශ්වාසය ලබා දිය හැකිය.

2026 ජූනි 30 — පෞද්ගලිකත්ව ආරක්ෂාව තවදුරටත් ඉහළ නංවමින්, සිය පරිශීලකයින්ට දුරකථන අංකය අන් අයට නොපෙනෙන පරිදි පරිශීලක නාමයක් (Username) භාවිත කරමින් සම්බන්ධ වීමේ හැකියාව WhatsApp විසින් හඳුන්වා දීමට නියමිතව ඇත.

මෙම නව විශේෂාංගයේ ප්‍රධාන කරුණු:

• ප්‍රවේශය: ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ ලොව පුරා සිටින බිලියන 3කට අධික WhatsApp පරිශීලකයින් වෙත මෙම පහසුකම ලබා දීමට නියමිතයි.
• ස්වේච්ඡා භාවිතය: මෙය අනිවාර්ය නොවන අතර, කැමති පරිශීලකයින්ට පමණක් තමන්ට අවශ්‍ය පරිශීලක නාමයක් වෙන් කරවා ගත හැකිය.
• නම්‍යශීලී බව: පරිශීලකයින්ට තමන් තෝරාගත් පරිශීලක නාමය ඕනෑම වේලාවක ඉවත් කිරීමට හෝ වෙනස් කිරීමට හැකියාව පවතී.
• සීමාවන්: පරිශීලක නාමයක් සඳහා භාවිත කළ හැක්කේ උපරිම අකුරු හෝ සංකේත 35ක් පමණි. එසේම, ප්‍රසිද්ධ දේශපාලනඥයන් හෝ ප්‍රසිද්ධ චරිතවල නම් ව්‍යාජ ලෙස භාවිත කිරීම වැළැක්වීම සඳහා සීමා පනවා ඇත.
• දුරකථන අංකයේ ආරක්ෂාව: WhatsApp ගිණුමක් ආරම්භ කිරීමට තවදුරටත් දුරකථන අංකයක් අනිවාර්ය වන නමුත්, මෙම නව විශේෂාංගය ක්‍රියාත්මක වූ පසු අන් අයට ඔබේ දුරකථන අංකය දැකගත නොහැකි වනු ඇත.

WhatsAppහි නිෂ්පාදන ප්‍රධානී ඇලිස් නිව්ටන්-රෙක්ස් පවසන පරිදි, විශේෂයෙන්ම Group Chatවල සිටින නොදන්නා පුද්ගලයන් සමඟ දුරකථන අංකය බෙදා ගැනීමට අකමැති අයට මෙමගින් වැඩි පෞද්ගලිකත්ව ආරක්ෂාවක් ලැබෙනු ඇත.

2026 ජූනි 23 (වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය) — කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) භාවිතය හේතුවෙන් සයිබර් තර්ජනවල වේගය, පරිමාණය සහ සංකීර්ණත්වය ඉහළ ගොස් ඇති බව පවසමින්, ඒ සඳහා වහාම සූදානම් වන ලෙස නවසීලන්තයේ ජාතික සයිබර් ආරක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය (NCSC) රාජ්‍ය සහ පෞද්ගලික ආයතනවලට අනතුරු ඇඟවීමක් කර තිබේ.

Five Eyes රටවල ඒකාබද්ධ අනතුරු ඇඟවීම

නවසීලන්තය, ඕස්ට්‍රේලියාව, ඇමෙරිකාව, කැනඩාව සහ එක්සත් රාජධානිය යන ‘Five Eyes’ රටවල් එක්ව නිකුත් කළ දුර්ලභ ඒකාබද්ධ නිවේදනයක දැක්වෙන්නේ, AI යනු අනාගත සලකා බැලීමක් නොව දැනටමත් එළඹ ඇති ක්ෂණික තර්ජනයක් බවයි.

• NCSC හි පියවර: NCSC හි සයිබර් ආරක්ෂණ නියෝජ්‍ය අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් කැට්‍රියෝනා රොබින්සන් (Catriona Robinson) මහත්මිය පැවසුවේ, ආයතන දැනටමත් AI නිසා ඇති වන අවදානම් සහ අවස්ථා කළමනාකරණය කිරීම සඳහා වැඩසටහන් ආරම්භ කර ඇති බවයි. විශේෂයෙන්ම, Anthropic විසින් නිර්මාණය කරන ලද ‘Mythos’ නැමැති frontier AI ආකෘතිය භාවිතයෙන් සයිබර් ආරක්ෂණ අවදානම් පරීක්ෂා කිරීමට NCSC පියවර ගෙන ඇත.

ආයතන ගත යුතු ප්‍රායෝගික පියවර 5ක්

සයිබර් තර්ජන අවම කර ගැනීමට සහ ආයතනික ක්‍රියාකාරකම් ආරක්ෂා කර ගැනීමට පහත පියවර පහ අනුගමනය කරන ලෙස ආයතනවලින් ඉල්ලා ඇත:

1. අවශ්‍ය පද්ධති පමණක් මාර්ගගත කිරීම (Online): අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ කිරීම අනවශ්‍ය පද්ධති වහාම විසන්ධි කිරීම.
2. පැරණි මෘදුකාංග (Legacy Systems) ඉවත් කිරීම: පැරණි, සහය නොදක්වන මෘදුකාංග පද්ධති සයිබර් ප්‍රහාර සඳහා පහසු ඉලක්ක වන බැවින් ඒවා යාවත්කාලීන කිරීම හෝ ඉවත් කිරීම.
3. තීරණාත්මක පද්ධති වෙත ප්‍රවේශය සීමා කිරීම: වැදගත් පද්ධති වෙත ප්‍රවේශ වීමේ අවස්ථා නිතිපතා පරීක්ෂා කර සීමා කිරීම.
4. Patching ක්‍රියාවලිය වේගවත් කිරීම: මෘදුකාංගවල ඇති ආරක්ෂක දෝෂ නිරාකරණය (Patching) සඳහා වන ක්‍රියාවලීන් කඩිනම් කිරීම.
5. ආරක්ෂක සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීම: සයිබර් ප්‍රහාරයකදී ප්‍රතිචාර දැක්වීම සඳහා වන සැලසුම් සකස් කර ඒවා පරීක්ෂා කර බැලීම.

AI තාක්ෂණය තර්ජනයක් වනවා සේම, එය සයිබර් ආරක්ෂාව ශක්තිමත් කර ගැනීමට ද භාවිතා කළ හැකි බලවත් මෙවලමක් බවත්, නායකයන් එය ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට උපායමාර්ගිකව යොදාගත යුතු බවත් ඒජන්සි පෙන්වා දෙයි.

2026 ජූනි 23 (මහනුවර, ශ්‍රී ලංකාව) — කෙසෙල් කඳේ තන්තු උපයෝගී කර ගනිමින් ඇඟලුම් නිෂ්පාදනය කිරීමේ නවෝත්පාදන වැඩසටහන පිළිබඳව දේශපාලන කරළියේ උණුසුම් සංවාදයක් ඇතිව තිබේ.

විපක්ෂ නායකගේ අදහස

මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ පැවති සමගි ජන බලවේගයේ තරුණ සමුළුව අමතමින් විපක්ෂ නායක සජිත් ප්‍රේමදාස මහතා ප්‍රකාශ කළේ, අලුතින් කෙසෙල් කොළවලින් ඇඟලුම් සෑදීමට පෙර රටේ දැනට පවතින ඇඟලුම් කර්මාන්තශාලා රැක ගැනීමට රජය කටයුතු කළ යුතු බවයි.

• ආර්ථික අභියෝග: 2027 මාර්තු වන විට IMF ගිවිසුම අවසන් වීමත් සමඟ 2028 සිට ශ්‍රී ලංකාවට ඇ.ඩො. බිලියන 2.5 – 3.5ක අතිරේක ණය වාරික ගෙවීමට සිදුවන බවත්, ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් විදේශ සංචිත රට සතුව නොමැති බවත් ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
• උද්ධමනය: දැනටමත් රටේ උද්ධමනය ඉහළ ගොස් ආදායම් මාර්ග ඇහිරී ඇති බැවින්, කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රය කඩා වැටීම ආර්ථිකයට මරු පහරක් වනු ඇති බවට ඔහු අනතුරු ඇඟවීය.

විමල් වීරවංසගේ ප්‍රතිචාරය

කෙසෙල් තන්තු වලින් රෙදිපිළි නිෂ්පාදනය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තමන් කර්මාන්ත අමාත්‍යවරයාව සිටි සමයේ (2019) ආරම්භ කළ බව හිටපු අමාත්‍ය විමල් වීරවංස මහතා සිය ෆේස්බුක් ගිණුම හරහා සිහිපත් කරයි.

• සම්ප්‍රදාය සහ නවෝත්පාදනය: වත්මන් රජයේ නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයෙකු කෙහෙල් කඳෙන් ඇඳුම් සෑදීම පිළිබඳ කරන ප්‍රකාශයන් උපේක්ෂාවෙන් දකින බව පවසන වීරවංස මහතා, එම වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකා පේෂකර්ම හා ඇඟලුම් ආයතනය (SLITA) සහ මොරටුව විශ්වවිද්‍යාලය එක්ව ආරම්භ කළ බව සඳහන් කළේය.
• පෞද්ගලික දායකත්වය: තමා අමාත්‍යවරයාව සිටි කාලයේදී කෙසෙල් කෙඳි ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන සඳහා තත්ත්ව සහතික ලබා දුන් බවත්, දැනටමත් පෞද්ගලික අංශය එම තාක්ෂණය භාවිතයෙන් අපනයන ක්ෂේත්‍රයට පිවිස ඇති බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් කියා සිටී.

2026 ජූනි 20 (කොළඹ) — ශ්‍රී ලාංකීය මැණික් කර්මාන්තයේ පවතින ගැටලු නිරාකරණය කරමින්, ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළ තුළ අපේ රටේ මැණික්වල ගෞරවය සහ විශ්වාසය යළි තහවුරු කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලාංකීය මැණික් විද්‍යාඥ මිලින්ද එදිරිසිංහ මහතා විසින් කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සහිත නවීන තාක්ෂණික මෙවලමක් නිර්මාණය කර තිබේ.

නව තාක්ෂණයේ සුවිශේෂත්වය

මෙතෙක් කාලයක් මැණික් හඳුනාගැනීම සඳහා භාවිත කළ සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවේදවල පැවති දෝෂ සහ අවිනිශ්චිතතා මඟහරවා ගනිමින්, “ඩිජිටල් ස්පෙක්ට්‍රම් ඇනලයිසින් සිස්ටම්” (Digital Spectrum Analysing System) නමින් මෙම පද්ධතිය හඳුන්වා දී ඇත.

• විද්‍යාත්මක නිරවද්‍යතාව: මැණික් ගලක අවශෝෂක වර්ණ (Absorption Colors) සහ කෝණ අටකින් ලබාගන්නා දත්ත විශ්ලේෂණය කරමින්, කෘත්‍රිම බුද්ධිය හරහා එම මැණිකේ අනන්‍යතාවය ඉහළ නිරවද්‍යතාවයකින් තහවුරු කරයි.
• පහසුව: මෙම උපකරණය ඉතා කුඩා බැවින් පහසුවෙන් ඕනෑම ස්ථානයකට රැගෙන යා හැකිය. ජංගම දුරකථන යෙදුමක් (App) මගින් සම්බන්ධ කරගත හැකි මෙය, වර්ණ අන්ධතාවයෙන් පෙළෙන අයට පවා නිවැරදි තොරතුරු ලබා ගැනීමට ඉඩ සලසයි.
• විශ්වසනීයත්වය: මැණික් පරීක්ෂකවරයෙකුගේ පෞද්ගලික මතය මත පදනම් නොවී, දත්ත මත පදනම්ව විද්‍යාත්මකව තීරණ ගන්නා බැවින් මෙහි දෝෂ අනුපාතය 0%ක් බව මිලින්ද එදිරිසිංහ මහතා පවසයි.

මැණික් කර්මාන්තයට ලැබෙන පිටුවහල

ශ්‍රී ලංකාවේ මැණික් කර්මාන්තය කෙරෙහි විදේශීය ගැනුම්කරුවන් තුළ ඇති වී තිබූ සැකය සහ විශ්වාසභංගය මඟහරවා ගැනීමට මෙම තාක්ෂණය ඉතා වැදගත් වේ.

• ව්‍යාජ මැණික් හඳුනාගැනීම: රසායනික ප්‍රතිකාර කළ හෝ ව්‍යාජ මැණික් ඉතා පහසුවෙන් මෙම උපකරණය මගින් හඳුනාගත හැකිය.
• ජාත්‍යන්තර තරගකාරිත්වය: තායිලන්තය වැනි රටවල් මැණික් වෙළෙඳාමේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් වී ඇත්තේ ඔවුන් සතු නවීන තාක්ෂණය නිසා බව පෙන්වා දෙන මස්ක් මහතා, ශ්‍රී ලංකාවද මෙම තාක්ෂණය භාවිතයෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ නිසි මිලක් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කළ යුතු බව අවධාරණය කරයි.

නිර්මාණශීලී ගමන

2009 වසරේදී “Cool Eye Mask” වැනි වෛද්‍ය සහනදායී මෙවලමක් නිර්මාණය කරමින් සිය පර්යේෂණාත්මක ගමන ආරම්භ කළ මිලින්ද එදිරිසිංහ මහතා, තම සෑම සිදුවීමක්ම වෙනස් කෝණයකින් බලා මිනිසුන්ගේ කාර්යයන් පහසු කිරීමට නිරන්තරයෙන් උත්සාහ කරන පුද්ගලයෙකි. ඔහුගේ මෙම නව තාක්ෂණික දායකත්වය ශ්‍රී ලංකාවේ මැණික් කර්මාන්තයේ නව යුගයක ආරම්භය ලෙස සැලකිය හැකිය.

2026 ජූනි 19 (ටෙක්සාස්) — මෑතකදී ඉතිහාසයේ විශාලතම මූලික කොටස් නිකුතුව (IPO) සිදු කරමින් කොටස් වෙළෙඳපොළට පිවිසි ‘ස්පේස්එක්ස්’ (SpaceX) සමාගම සහ විදුලි මෝටර් රථ ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛයා වන ‘ටෙස්ලා’ (Tesla) සමාගම ඒකාබද්ධ කිරීම පිළිබඳව මේ වන විට ගෝලීය ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයේ දැඩි කතාබහක් නිර්මාණය වී තිබේ.

මෙම ඒකාබද්ධ කිරීමේ අරමුණ

එලොන් මස්ක් සතු මෙම ප්‍රධාන සමාගම් දෙක ඒකාබද්ධ කිරීම මගින් ඩොලර් ට්‍රිලියන 4ක වටිනාකමකින් යුත් දැවැන්ත තාක්ෂණික අධිරාජ්‍යයක් ගොඩනැගීම ඔහුගේ ඉලක්කය බව විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙයි.

• තාක්ෂණික සහයෝගිතාව: දැනටමත් මෙම සමාගම් දෙක අතර සමීප සම්බන්ධතාවක් පවතී. ‘ටෙරාෆැබ්’ (Terafab) අර්ධ සන්නායක කර්මාන්ත ශාලාව, ඒ.අයි. (AI) මෘදුකාංග ව්‍යාපෘති සහ බැටරි තාක්ෂණික හුවමාරු හරහා මෙම සමාගම් දෙක එකිනෙක අන්තර් සම්බන්ධ වී ඇත.
• උපායමාර්ගික වාසි: ස්පේස්එක්ස් සතු අභ්‍යවකාශ ප්‍රවාහන තාක්ෂණය සහ ටෙස්ලා සතු දත්ත මධ්‍යස්ථාන හා ඒ.අයි. හැකියාවන් ඒකාබද්ධ කිරීම මගින්, ඕපන් ඒ.අයි. (OpenAI) වැනි තරගකරුවන්ට එරෙහිව විශාල ජයක් ලැබීමට මස්ක් අපේක්ෂා කරයි.
• මස්ක්ගේ පාලනය: පසුගිය දිනෙක එලොන් මස්ක් ටෙස්ලා සමාගමේ තවත් කොටස් විශාල ප්‍රමාණයක් තමා සතු කර ගනිමින්, සිය ඡන්ද බලය 20% දක්වා ඉහළ නංවා ගත්තේය. බොහෝ විශේෂඥයන් මෙය දකින්නේ, අනාගත ඒකාබද්ධ කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සඳහා ඔහු විසින් සූදානම් කරන ලද පදනමක් ලෙසයි.

පැන නැගිය හැකි අභියෝග

කෙසේ වෙතත්, මෙම ඒකාබද්ධ කිරීම එතරම් පහසු කටයුත්තක් නොවන බවට අනතුරු ඇඟවීම් පවතී.

• කොටස් හිමියන්ගේ විරෝධය: සමාගම් දෙකෙහිම පාලනය මස්ක් සතු නිසා, ඒකාබද්ධ කිරීමේ කොන්දේසි එක් පාර්ශ්වයකට පමණක් වාසිදායක වන බවට සුළුතර කොටස් හිමියන් සැක පහළ කළ හැකිය.
• නීතිමය බාධක: ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තයේ නීතිමය රාමුව තුළ, මෙවැනි විශාල ඒකාබද්ධ කිරීම් සඳහා සංකීර්ණ අනුමැතීන් සහ කොටස් හිමියන්ගේ සහාය අවශ්‍ය වේ.

විශ්ලේෂක මත

වෙඩ්බුෂ් (Wedbush) ආයතනයේ විශ්ලේෂක ඩෑන් අයිව්ස් පවසන්නේ 2027 වසර ආරම්භය වන විට මෙම සමාගම් දෙක ඒකාබද්ධ වීමේ අවස්ථාව 80% සිට 90% දක්වා ඉහළ මට්ටමක පවතින බවයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම සැලසුම තවමත් නිල වශයෙන් තහවුරු කර නොමැති අතර, ස්පේස්එක්ස් හි කොටස් වෙළෙඳපොළ ක්‍රියාකාරිත්වය අනුව මස්ක් විසින් සිය මීළඟ පියවර තීරණය කරනු ඇත.

2026 ජූනි 12 (බේ ඔෆ් ප්ලෙන්ටි) — අපනයනය සඳහා නුසුදුසු යැයි බැහැර කෙරෙන කීවි පලතුරු (Kiwifruit) උපයෝගී කරගනිමින්, පරිසර හිතකාමී සහ ප්ලාස්ටික් රහිත සම් විකල්පයක් (Plant-based leather alternative) නිෂ්පාදනය කිරීමට නවසීලන්තයේ ‘මැටීරියලි කීවි’ (Materially Kiwi) ආරම්භක ව්‍යවසාය සමත්ව තිබේ.

නවෝත්පාදනයේ ගමන් මග

ෂෙලී හූස්ටන් (Shelley Houston) විසින් සිය නිවසේ කුස්සියෙන් ආරම්භ කළ මෙම පර්යේෂණය, අද වන විට බහුජාතික සමාගම් ගණනාවක ආකර්ෂණය දිනාගත් ව්‍යාපාරයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත.

• භාවිතය: මෙම නව ද්‍රව්‍යය අත්බෑග්, වාහන අභ්‍යන්තර උපාංග, ඇඳුම් පැළඳුම් සහ වාහක පටි (Conveyor belts) නිෂ්පාදනය සඳහා භාවිතා කළ හැකිය.
• ගෝලීය ඉල්ලුම: දැනටමත් BMW, වොක්ස්වැගන් (Volkswagen) සහ රෝල්ස් රොයිස් (Rolls Royce) ඇතුළු ප්‍රධාන පෙළේ වාහන නිෂ්පාදකයින් මෙන්ම තවත් වෙළඳ නාම 80ක් පමණ මෙම ද්‍රව්‍යය භාවිතය සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා පවත්වයි.
• නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය: පලතුරේ ඇති සෙලියුලෝස් සහ පොලිසැකරයිඩ් ව්‍යුහය දියුණු ජෛව ද්‍රව්‍යයක් බවට පත් කරමින්, කල් පවතින සහ නම්‍යශීලී ද්‍රව්‍යයක් නිර්මාණය කර ඇත. කිලෝග්‍රෑම් 1ක කීවි පලතුරු ප්‍රමාණයකින් වර්ග මීටර් 1ක සම් විකල්පයක් නිෂ්පාදනය කළ හැකිය.

පාරිසරික අභියෝග ජය ගැනීම

බොහෝ ජෛව ද්‍රව්‍ය ජලයට සංවේදී වුවද, ප්ලාස්ටික් භාවිතයකින් තොරව මෙය නිපදවීමට පර්යේෂකයින් සමත්ව ඇත.

• නිෂ්පාදනය: රොටෝරුආ හි නවසීලන්ත ජෛව ආර්ථික විද්‍යා ආයතනය සමඟ එක්ව මෙම නිෂ්පාදනය කාර්මික මට්ටමින් සිදු කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.
• අනාගත සැළසුම්: කීවි වගාවේ කේන්ද්‍රස්ථානය වන ‘බේ ඔෆ් ප්ලෙන්ටි’ (Bay of Plenty) ප්‍රදේශයේ නියමු කර්මාන්ත ශාලාවක් පිහිටුවීමට සමාගම බලාපොරොත්තු වේ.

මෙම ව්‍යාපෘතිය මගින් කෘෂිකාර්මික අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයට මෙන්ම, සත්ව සම් වෙනුවට පරිසර හිතකාමී විකල්ප සොයන ගෝලීය වෙළඳපොළට විශාල දායකත්වයක් ලබා දෙනු ඇත.

2026 ජූනි 10 — නාසා (NASA) ආයතනය විසින් එහි අභිලාෂකාමී ‘ආටෙමිස් III’ (Artemis III) මෙහෙයුම සඳහා සහභාගී වන ගගනගාමීන් සිව්දෙනාගේ නම් නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. මෙම මෙහෙයුම අනාගතයේදී මිනිසුන් නැවත වරක් චන්ද්‍ර පෘෂ්ඨය වෙත රැගෙන යාමේ අරමුණින් සිදු කෙරෙන තීරණාත්මක අභ්‍යවකාශ පරීක්ෂණයකි.

මෙහෙයුමේ විශේෂත්වය

මෙම සති දෙකක මෙහෙයුම සෘජුවම චන්ද්‍රයා වෙත ගමන් නොකළද, එය අනාගත සඳ ගමන් සඳහා භාවිත කෙරෙන ප්‍රධාන ගොඩබෑමේ යානා දෙකක පළමු අභ්‍යවකාශ පරීක්ෂණය ලෙස සැලකේ.

• තාක්ෂණික අත්හදා බැලීම්: අභ්‍යවකාශයේදී අභ්‍යවකාශ යානා එකිනෙක සම්බන්ධ කිරීමේ (docking) විශේෂ අත්හදා බැලීමක් පෘථිවි කක්ෂයේදී ලබන වසරේදී සිදු කෙරෙනු ඇත.
• ප්‍රධාන යානා: ස්පේස් එක්ස් (SpaceX) සමාගමේ ‘ස්ටාර්ෂිප්’ (Starship) සහ බ්ලූ ඔරිජින් (Blue Origin) සමාගමේ ‘බ්ලූ මූන්’ (Blue Moon) යන චන්ද්‍ර ගොඩබෑමේ යානා දෙක මෙහිදී ප්‍රථම වරට අභ්‍යවකාශයේදී පරීක්ෂාවට ලක් කෙරේ.

නම් කරන ලද ගගනගාමීන්

නාසා පරිපාලක ජැරඩ් අයිසැක්මන් විසින් හියුස්ටන් නගරයේ පැවති උත්සවයකදී මෙම සිව්දෙනා නම් කරන ලදී:

• රැන්ඩි බ්‍රෙස්නික් (Randy Bresnik): මෙහෙයුම් ප්‍රධානියා (අවුරුදු 58). අභ්‍යවකාශ ගමන් තුනක පළපුරුද්ද ඇති හිටපු පරීක්ෂණ ගුවන් නියමුවෙකි.
• ඇන්ඩ්‍රේ ඩග්ලස් (Andre Douglas): අමෙරිකානු ගගනගාමී.
• ෆ්‍රෑන්ක් රුබියෝ (Frank Rubio): අමෙරිකානු ගගනගාමී.
• ලූකා පර්මිටානෝ (Luca Parmitano): ඉතාලි ගගනගාමී (යුරෝපීය අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය නියෝජනය කරමින්).

මෙම මෙහෙයුම මගින් චන්ද්‍ර ගවේෂණ තාක්ෂණයන්හි කාර්යක්ෂමතාව තහවුරු කර ගනිමින්, අනාගතයේදී අඟහරු ග්‍රහයා වෙත මිනිසුන් යැවීමේ නාසා ආයතනයේ පුළුල් ඉලක්කය කරා පියවරක් තැබීමට අපේක්ෂා කෙරේ.

දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – තාක්ෂණික විශේෂ වාර්තාව

2026 ජූනි 05 (නවසීලන්තය) — අති නවීන සහ බලවත්ම කෘත්‍රිම බුද්ධි (AI) පද්ධති නිර්මාණය කිරීම ලෝක මට්ටමින් තාවකාලිකව නැවැත්වීමට හෝ මන්දගාමී කිරීමට පියවර ගන්නා ලෙස ඇන්ත්‍රොපික් (Anthropic) සමාගම ජාත්‍යන්තරයෙන් ඉල්ලා සිටී. නවතම AI මාදිලි මිනිස් පාලනයෙන් ගිලිහී යාමේ ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන බව පවසමින් ඔවුන් මෙම අනතුරු ඇඟවීම සිදු කරයි.

ඇන්ත්‍රොපික් ආයතනයේ යෝජනාව සහ හේතු

• ගෝලීය සම්බන්ධීකරණය: කෘත්‍රිම බුද්ධි සංවර්ධනය නැවැත්වීම සාර්ථක වීමට නම්, ඇමරිකාව සහ චීනය වැනි ප්‍රධාන රටවල් ඇතුළුව ප්‍රධාන AI සමාගම් සියල්ලම එකවර එයට එකඟ විය යුතු බවත්, එය තහවුරු කළ හැකි නීති රීති යටතේ සිදු විය යුතු බවත් ඇන්ත්‍රොපික් ප්‍රකාශ කරයි.
• පුනරාවර්තන ස්වයං-දියුණුව (Recursive self-improvement): AI පද්ධතිවලට මිනිස් සහායකින් තොරව තමන්වම වඩාත් බුද්ධිමත් කර ගැනීමට (recursive self-improvement) හැකි වීම පිළිබඳව සමාගම දැඩි අවධානයක් යොමු කරයි.
• මිනිස් භූමිකාව සීමා වීම: කෘත්‍රිම බුද්ධි සංවර්ධන ක්‍රියාවලියේ සෑම පියවරකදීම මිනිස් භූමිකාව ක්‍රමයෙන් සීමා වෙමින් පවතින බවට සාක්ෂි ලැබී ඇත.

භූ-දේශපාලනික සහ කාර්මික අභියෝග

• තරඟකාරී පීඩනය: ඇමරිකානු රජයේ ඇතැම් නිලධාරීන් සහ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රබලයින් පවසන්නේ, AI සංවර්ධනය මන්දගාමී කිරීම මගින් චීනයට උපායමාර්ගික වාසියක් ලැබිය හැකි බවයි.
• ආරක්ෂක ක්‍රියාමාර්ග: ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් පසුගිය දිනක අත්සන් කළ විධායක නියෝගය යටතේ, ඇමරිකාවේ බලවත්ම AI මාදිලි නිකුත් කිරීමට පෙර දින 30ක මූලික සමාලෝචනයක් සිදු කිරීමට රජයට බලය ලැබේ. ඇන්ත්‍රොපික් සමාගම සතු ‘Mythos’ නම් වූ බලවත් AI මාදිලිය එහි සයිබර් ආරක්ෂණ හැකියාවන් නිසා මේ වන විටත් සීමිත සංවිධාන ප්‍රමාණයකට පමණක් ලබා දී ඇත.

ඇන්ත්‍රොපික් සමාගම සැලසුම් කරන්නේ ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ රජයේ නිලධාරීන්, විද්‍යාඥයින් සහ තරඟකාරී AI සමාගම් එක් කර ගනිමින් මෙම ක්‍රියාවලිය සඳහා ගෝලීය සම්බන්ධීකරණ යාන්ත්‍රණයක් සකසා ගන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීමටයි.

2026 ජූනි 05 (නවසීලන්තය) — නවසීලන්තයේ ජාතික සයිබර් ආරක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය (NCSC) විසින් Mythos AI නම් වූ අති නවීන සහ බලවත් හැකර් (hacking) හැකියාවන් සහිත ‘Frontier AI’ මාදිලියක් වෙත ප්‍රවේශය ලබාගෙන ඇත. ඇන්ත්‍රොපික් (Anthropic) ආයතනය විසින් නිර්මාණය කරන ලද මෙම තාක්ෂණය, ලොව පුරා තෝරාගත් සංවිධාන 150ක් වෙත බෙදා හැරීම ආරම්භ කර තිබේ.

Mythos AI තාක්ෂණයේ කාර්යභාරය

• ආරක්ෂක අභියෝග: Mythos AI සතුව පද්ධතිවලට අනවසරයෙන් ඇතුළු වීමේ (hacking) හැකියාව පවතින අතර, එය සයිබර් තර්ජන හඳුනා ගැනීමට සහ ආරක්ෂා වීමට යොදා ගැනේ.
• ප්‍රතිලාභ: මෙම සෘජු ප්‍රවේශය මගින් නවසීලන්තයේ ජාතික සයිබර් ආරක්ෂණ මෙහෙයුම වඩාත් ශක්තිමත් කෙරෙනු ඇතැයි NCSC පවසයි.
• අනාගත තර්ජන: සයිබර් ප්‍රහාරකයින්ට පෙර නොවූ විරූ වේගයකින් පද්ධතිවල ඇති දුර්වලතා හඳුනා ගැනීමට මෙම AI තාක්ෂණය මගින් හැකි වුවද, එය ආරක්ෂකයින්ට ද තම පද්ධති ආරක්ෂා කර ගැනීමට උපකාරී වනු ඇත.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නව ප්‍රතිපත්ති

නවසීලන්තය මෙම ප්‍රවේශය ලබා ගන්නා අවස්ථාවේදීම, ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් අති නවීන AI තාක්ෂණයන්හි ජාතික ආරක්ෂක අවදානම් පරීක්ෂා කිරීම සඳහා විධායක නියෝගයකට අත්සන් තබා ඇත.

• මෙම නියෝගය මගින්, AI සමාගම්වලින් ඔවුන්ගේ නව මාදිලි නිකුත් කිරීමට පෙර ජාතික ආරක්ෂක සමාලෝචන සඳහා රජයට අවස්ථාව ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා ඇත.
• පද්ධතිවල ආරක්ෂාව වැඩි කිරීම සඳහා රජයේ දෙපාර්තමේන්තු සහ ආයතන අතර ඒකාබද්ධ ක්‍රියාමාර්ග අවශ්‍ය බව එහි දැක්වේ.

NCSC විසින් දේශීය සංවිධාන වෙත උපදෙස් ලබා දෙමින් පවසන්නේ, මෘදුකාංග නිරන්තරයෙන් යාවත්කාලීන (patch) කරන ලෙසත්, පද්ධතිවල ආරක්ෂාව අඛණ්ඩව නිරීක්ෂණය කරන ලෙසත්ය.

2026 ජූනි 05 (නවසීලන්තය) — ලොව පුරා කුඩා පරිමාණයේ න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාකාරක (Small Modular Reactors – SMR) පිළිබඳව උනන්දුවක් දක්වන පසුබිමක, නවසීලන්තය තුළ ද මෙම තාක්ෂණය භාවිතය පිළිබඳව සාකච්ඡා ඇතිවෙමින් පවතී. නවසීලන්තයේ පවතින න්‍යෂ්ටික රහිත නීති මගින් ගොඩබිම් මත මෙම තාක්ෂණය බලශක්ති ප්‍රභවයක් ලෙස භාවිත කිරීම තහනම් කර නොමැති බව සඳහන් වේ.

කුඩා මොඩියුලර් ප්‍රතික්‍රියාකාරකවල (SMR) ඇති වාසි

ලෝක න්‍යෂ්ටික සංගමයේ ප්‍රධානී ආචාර්ය සාමා බිල්බාඕ වයි ලියොන් පවසන පරිදි, මෙම කුඩා ප්‍රතික්‍රියාකාරක කර්මාන්තශාලාවල මැනවින් ප්‍රමිතිගතව නිෂ්පාදනය කළ හැකි අතර, විශාල සිවිල් ඉංජිනේරු ව්‍යාපෘතිවලින් තොරව ට්‍රක් රථයකින් පහසුවෙන් ප්‍රවාහනය කළ හැකි බවයි.

• පහසු භාවිතය: අවම යටිතල පහසුකම් සහිත ඕනෑම ස්ථානයක මෙම ප්‍රතික්‍රියාකාරක ස්ථාපිත කිරීමේ හැකියාව පවතී.
• පරිසර හිතකාමී: නවසීලන්තයේ භාවිතා වන ගල් අඟුරු සහ ගෑස් බලශක්ති ප්‍රභවයන් සඳහා න්‍යෂ්ටික බලශක්තිය පහසුවෙන් ආදේශ කළ හැකි බව ඇය පෙන්වා දෙයි.
• අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය: න්‍යෂ්ටික අපද්‍රව්‍ය ලෙස සැලකෙන ඉන්ධන ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීමේ හැකියාව පවතින බැවින්, ඉතිරි වන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය ඉතා අවම බව ඇය අවධාරණය කරයි.

විශේෂඥ මත සහ අභියෝග

මැසි විශ්වවිද්‍යාලයේ තිරසාර බලශක්ති පිළිබඳ මහාචාර්ය එමෙරිටස් රැල්ෆ් සිම්ස් පවසන පරිදි, න්‍යෂ්ටික බලශක්තිය විශ්වාසවන්ත සහ අඩු කාබන් විමෝචනයක් සහිත බලශක්ති ප්‍රභවයකි. කෙසේ වෙතත්, ඔහු පෙන්වා දෙන අභියෝග කිහිපයක් පහත දැක්වේ:

• අධික වියදම: කුඩා මොඩියුලර් ප්‍රතික්‍රියාකාරක සඳහා මෙගාවොට් එකකට ඩොලර් මිලියන 6ක් පමණ වියදම් වන අතර, එය සුළං සහ සූර්ය බලශක්තියට වඩා මිල අධික වේ.
• යටිතල පහසුකම්: යුරේනියම් සැපයුම් දාමයක් පවත්වාගෙන යාම සහ න්‍යෂ්ටික අපද්‍රව්‍ය ගබඩා කිරීම හෝ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය සඳහා නව යටිතල පහසුකම් ගොඩනැගීමේ අවශ්‍යතාවක් පවතී.

2026 ජූනි 04 (නිව්සීලන්තය) — ස්පාර්ක් සමාගමේ නාමය භාවිතා කරමින් පාරිභෝගිකයින් රවටා මුදල් ලබාගන්නා වංචනික ඇමතුම් මැඩලීම සඳහා එම සමාගම විසින් නව තහවුරු කළ ඇමතුම් (Verified Call) විශේෂාංගයක් හඳුන්වා දී ඇත.

නව විශේෂාංගය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය

• මෙම මෙවලම හරහා පාරිභෝගිකයාගේ ඇමතුම් තිරය මත ස්පාර්ක් සමාගමේ නම, ලාංඡනය, තහවුරු කළ ලාංඡනය (verified badge) සහ ඇමතුම ලබා ගැනීමට හේතුව දර්ශනය වේ.
• මෙම දැනුම්දීම් ස්පාර්ක් සමාගමේ පද්ධති සමඟ තදින් ඒකාබද්ධ කර ඇති අතර, ඇපල් සහ ගූගල් සමාගම් විසින් ස්පාර්ක් ආයතනය නිල යෙදුම් හිමිකරු ලෙස තහවුරු කර ඇති නිසා වංචාකරුවන්ට මෙම විශේෂාංගය අනුකරණය කළ නොහැක.

වංචා වර්ධනය වීම සහ ආරක්ෂක පියවර

• මාර්තු සිට මැයි දක්වා කාලය තුළ ස්පාර්ක් සමාගම නමින් සිදුවන වංචනික ඇමතුම් වාර්තා වීම මාසිකව සාමාන්‍යයෙන් 45%කින් ඉහළ ගොස් ඇත.
• පසුගිය වසර 12 තුළ ස්පාර්ක් සමාගම විසින් මිලියන 1.2කට අධික වංචනික ඇමතුම් ඇතුළු අන්තර්ජාල තර්ජන මිලියන 500කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් තම ජාලය තුළ අවහිර කර ඇත.
• 2024 අප්‍රේල් මාසයේදී හඳුන්වා දුන් SMS ෆයර්වෝල් (SMS firewall) පද්ධතිය මගින් මේ දක්වා වංචනික කෙටි පණිවිඩ මිලියන 1.6ක් පමණ අවහිර කිරීමට හැකි වී තිබේ.

ස්පාර්ක් හි සන්නාම සහ ආයතනික කටයුතු පිළිබඳ ප්‍රධානී ලීලාෑ ඇෂ්ෆෝඩ් (Leela Ashford) මහත්මිය පවසන්නේ, වංචාකරුවන් බොහෝ විට විශ්වාසවන්ත සන්නාමයන් ඉලක්ක කර ගන්නා බැවින් පාරිභෝගිකයින් නිරන්තර අවධානයෙන් සිටිය යුතු බවයි. ඇමතුම් හඳුනාගැනීමේ මෙම නව මෙවලම සමඟින්, පාරිභෝගිකයින්ට ඇමතුම පිළිගැනීමට පෙර වැඩි විශ්වාසයක් ලබා දීම ස්පාර්ක් සමාගමේ අරමුණයි.

2026 ජූනි 04 (නිව්සීලන්තය) — කෘතිම බුද්ධිය (AI) භාවිතා කිරීමේදී අපට නොපෙනෙන දැවැන්ත පාරිසරික හා කාබන් පියසටහනක් ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ අනුබද්ධ ආයතනයක් මගින් නිකුත් කළ නවතම ගෝලීය වාර්තාවකින් අනාවරණය වේ. දිනෙන් දින වැඩිවන AI භාවිතය හේතුවෙන් ලොව පුරා විදුලි බලය සහ ජල සම්පත් විශාල වශයෙන් පරිභෝජනය වෙමින් පවතින බව එම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

AI වල පාරිසරික බලපෑම

• විදුලි බල පරිභෝජනය: ගෝලීය AI භාවිතය සඳහා වසරකට ටෙරාවොට්-පැය (TWh) 93ක විදුලි බලයක් වැය වේ. මෙය නවසීලන්තයේ වාර්ෂික විදුලි උත්පාදනය මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි අගයකි. 2030 වන විට මෙම අගය 374 TWh දක්වා ඉහළ යා හැකි බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත.
• දත්ත මධ්‍යස්ථානවල කාර්යභාරය: දැනට දත්ත මධ්‍යස්ථාන මගින් භාවිතා කරන මුළු විදුලියෙන් 20%ක් AI සඳහා වැය වන අතර, 2030 වන විට එය 40% දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
• පරිශීලක අන්තර්ක්‍රියා: ChatGPT වැනි AI මෙවලමක් මගින් සරල විමසුමක් සිදු කිරීමේදී වැය වන ශක්තිය LED බල්බයක් මිනිත්තු කිහිපයක් දල්වා තැබීමට සමාන වේ. සාමාන්‍ය අන්තර්ජාල සෙවුමකට වඩා 10 ගුණයක වැඩි විදුලියක් ‘Generative search’ සඳහා වැය වේ.
• වීඩියෝ උත්පාදනය: ඉහළ විභේදනයකින් යුත් එක් AI වීඩියෝ දර්ශනයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා වැය වන ශක්තිය, AI රූප සිය ගණනක් නිර්මාණය කිරීමට වැය වන ශක්තියට වඩා වැඩි බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

ජල සහ ඉඩම් භාවිතය

• ජල පරිභෝජනය: දත්ත මධ්‍යස්ථාන සිසිලනය කිරීම සඳහා අතිවිශාල ජල ප්‍රමාණයක් වැය වේ. 2030 වන විට AI ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ට්‍රිලියන 3.7ක ජල ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.
• භූමි පරිභෝජනය: AI විදුලි පරිභෝජනය සඳහා පමණක් 2030 වන විට ඕක්ලන්ඩ් නගරයට වඩා විශාල භූමි ප්‍රමාණයක් (වර්ග කිලෝමීටර් 6000ක්) වැය වනු ඇත.

නවසීලන්තයට බලපෑම

දකුණු දිවයිනේ ඉදිවීමට නියමිත ‘AI කර්මාන්ත ශාලාව’ (AI factory) රටේ දෙවන විශාලතම විදුලි පරිභෝජකයා වීමට නියමිතය. විශේෂඥයින් පවසන්නේ මෙවැනි දැවැන්ත ව්‍යාපෘති සඳහා දේශීය සම්පත් උපයෝගී කර ගැනීමේදී වඩාත් සැලකිලිමත් විය යුතු බවයි.

• වයිකාටෝ විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්ය ටෙ ටකා කීගන් (Te Taka Keegan) පවසන්නේ, දත්ත මධ්‍යස්ථාන සඳහා පවතින සම්පත් සූරා කෑමට ඉඩ නොදී, ඒවා වෙනම සංවර්ධන අනුමැතියකට යටත් කළ යුතු බවයි.
• විද්‍යාඥයින් පවසන්නේ අපට අවශ්‍ය සේවාවන් සඳහා වඩාත් කාර්යක්ෂම සහ දේශීයව සකස් කළ AI මාදිලි දියුණු කිරීම අනාගතයට වඩාත් සුදුසු බවයි.

2026 ජූනි 03 (නවසීලන්තය) — නවසීලන්ත ආරක්ෂක හමුදාව විසින් ඉලොන් මස්ක්ට අයත් ‘SpaceX’ සමාගමේ අති නවීන හමුදා චන්ද්‍රිකා සන්නිවේදන පද්ධතියක් වන ‘ස්ටාර්ෂීල්ඩ්’ (Starshield) පද්ධතිය පරීක්ෂා කිරීම ආරම්භ කර තිබේ. මෙය නවසීලන්තයේ ජාතික ආරක්ෂක අංශවල තාක්ෂණික දියුණුවෙහි සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් ලෙස ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ විශ්ලේෂකයන් විසින් හඳුන්වා දී ඇත.

මෙම පරීක්ෂණයේ වැදගත්කම සහ ගෝලීය අවධානය

වොෂින්ටන් ඩීසී හි පිහිටි උපායමාර්ගික හා ජාත්‍යන්තර අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථානයේ (CSIS) අභ්‍යවකාශ ආරක්ෂක ව්‍යාපෘතියේ නියෝජ්‍ය අධ්‍යක්ෂ ක්ලේටන් ස්වෝප් (Clayton Swope) පවසන පරිදි, අමෙරිකාවෙන් පිටත ‘ස්ටාර්ෂීල්ඩ්’ පද්ධතිය භාවිතා කරනු ලබන බවට ඔහු ලද පළමු වාර්තාව මෙය වේ. ඔහුගේ මතයට අනුව, මෙය පෙන්ටගනය සහ අමෙරිකානු රජය විසින් නවසීලන්තය “ඉහළ පෙළේ ප්‍රභූ මට්ටමේ” (elite upper echelon) හවුල්කරුවෙකු ලෙස සලකන බවට කදිම නිදසුනකි.

මෙම නවීන තාක්ෂණය අනාගත ආරක්ෂක කටයුතු සහ යුද ගැටුම් කළමනාකරණය සඳහා අතිශය තීරණාත්මක වනු ඇත. එමෙන්ම, නවසීලන්තය විසින් මෙම පද්ධතිය භාවිත කිරීම ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ ආරක්ෂාව සඳහා අතිශය වැදගත් වන අතර, එය නවසීලන්තය සහ අමෙරිකාව අතර පවතින දිගුකාලීන ආරක්ෂක හවුල්කාරිත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමට විශාල දායකත්වයක් සපයනු ඇත.

ස්ටාර්ෂීල්ඩ් සහ ස්ටාර්ලින්ක් අතර පවතින වෙනස්කම්

මීට පෙර බොහෝ හමුදාවන් විසින් සන්නිවේදන කටයුතු සඳහා භාවිත කළේ මස්ක්ගේ සමාගමේම නිෂ්පාදනයක් වන ‘ස්ටාර්ලින්ක්’ (Starlink) පද්ධතියයි. කෙසේ වෙතත්, ‘ස්ටාර්ෂීල්ඩ්’ පද්ධතිය ඊට වඩා වෙනස් වූ ඉහළ ආරක්ෂණ මට්ටමකින් සමන්විත වේ. මෙහි චන්ද්‍රිකා අතර සංකේතනය කළ ලේසර් සන්නිවේදන හැකියාව ඇති අතර, මීට පෙර මෙය අමෙරිකානු රජයේ ජාතික ආරක්ෂක කටයුතු සඳහා පමණක් වෙන් වූවක් ලෙස සැලකිනි.

පවතින අවදානම් සහ අභියෝග

ඕනෑම නව තාක්ෂණික පියවරකදී මෙන්ම මෙහිද යම් අවදානම් පවතින බව ක්ලේටන් ස්වෝප් පෙන්වා දෙයි.

• පරාධීනත්වය (Dependency): මෙම පද්ධතියේ පවතින ප්‍රධානම අවදානම වන්නේ නවසීලන්තය තමන්ට අයත් නොවන උපකරණ සහ සේවාවක් මත රඳා පැවතීමයි. දේශපාලන තත්ත්වයන් වෙනස් වීම හෝ වෙනත් අනපේක්ෂිත හේතූන් මත ඕනෑම අවස්ථාවක මෙම සේවාව සැපයුම්කරු විසින් නවතා දැමීමේ හැකියාවක් පවතී.
• අයිතිය සහ පාලනය: ස්ටාර්ෂීල්ඩ් පද්ධතියේ චන්ද්‍රිකා වල නීත්‍යානුකූල අයිතිය කා සතුද යන්න තවමත් පැහැදිලි නොවන කරුණකි.

කෙසේ වෙතත්, නවසීලන්ත ආරක්ෂක හමුදාව පවසන්නේ මෙම තාක්ෂණයේ උපයෝගීතාවය තක්සේරු කිරීම සඳහා පරීක්ෂණ සිදු කරන බවයි. ඒ සඳහා අමෙරිකානු රජය සමඟ වන්දි ගෙවීමේ ගිවිසුමකට (deed of indemnity) ද ඔවුන් දැනටමත් අත්සන් තබා ඇත.

දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) — මූල්‍ය හා පාරිසරික පුවත් වාර්තාව

2026 මැයි 31 (නවසීලන්තය) — මෙම වසරේ අයවැය මගින් මෝටර් රථ සඳහා වන අතිරේක ප්‍රතිලාභ බදු (Fringe Benefit Tax – FBT) අනුපාතවල සිදුකළ වෙනස්කම් හේතුවෙන්, ඉදිරියේදී සාමාන්‍ය ගැනුම්කරුවන්ට දැරිය හැකි මිලකට දෙවන අතේ (second-hand) විද්‍යුත් වාහන මිලදී ගැනීමට අවස්ථාව උදාවන බව විද්‍යුත් වාහන උපදේශක කණ්ඩායමක් වන ‘Drive Electric’ පවසයි.

බදු අනුපාතවල වෙනස්කම්

ලබන අප්‍රේල් මාසයේ සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි වාහන වර්ග අනුව බදු අනුපාත පහත පරිදි සංශෝධනය කර ඇත:

• විද්‍යුත් වාහන (EVs): 17% දක්වා අඩු කෙරේ.
• හයිබ්‍රිඩ් වාහන: 19.6% ලෙස සකසා ඇත.
• පෙට්‍රල් සහ ඩීසල් වාහන: 22.8% දක්වා ඉහළ නංවා ඇත.

මීට පෙර සියලුම වාහන වර්ග සඳහා 20%ක පොදු බදු අනුපාතයක් පැවතිණි.

ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයට සහ පාරිභෝගිකයින්ට බලපෑම

• ව්‍යාපාරික බලපෑම: නවසීලන්තයේ සෑම වසරකම අලෙවි වන නව මෝටර් රථවලින් 60% – 70%ක්ම මිලදී ගනු ලබන්නේ ව්‍යාපාරික ආයතන විසිනි. එබැවින් මෙම බදු වෙනස හේතුවෙන් ව්‍යාපාරික ආයතන පෙට්‍රල්/ඩීසල් වාහන වෙනුවට විද්‍යුත් වාහන මිලදී ගැනීමට වැඩි උනන්දුවක් දක්වනු ඇත.
• දෙවන අතේ වෙළඳපොළ: ව්‍යාපාරික ආයතන සාමාන්‍යයෙන් වසර 3-5කින් තම රථ වාහන ගාමක බලකාය (fleets) අලුත් කරන බැවින්, එම වාහන වෙළඳපොළට නිකුත් වීමත් සමඟ දෙවන අතේ විද්‍යුත් වාහනවල හිඟය සහ මිල පිළිබඳ පවතින ගැටලු විසඳෙනු ඇත.
• පිරිවැය ඉතිරිය: $60,000ක් වටිනා විද්‍යුත් වාහනයක් සඳහා වාර්ෂිකව ගෙවිය යුතු බදු මුදල පෙරට වඩා $1,800කින් අඩු වන අතර, එම අගයේම පෙට්‍රල්/ඩීසල් වාහනයක් සඳහා ගෙවිය යුතු බදු මුදල $1,680කින් ඉහළ යනු ඇත.

අනාගත අපේක්ෂාවන්

නවසීලන්තයේ සමස්ත හරිතාගාර වායු විමෝචනයෙන් 18%ක්ම ප්‍රවාහන අංශයෙන් සිදුවේ. මධ්‍යම සහ අඩු ආදායම් ලාභීන්ට විද්‍යුත් වාහන භාවිතයට අවස්ථාව ලබා දීම සඳහා, ඕස්ට්‍රේලියාවේ ක්‍රියාත්මක වන පරිදි වැටුපෙන් කොටසක් බදු රහිතව විද්‍යුත් වාහන ලීසිං සඳහා යෙදවිය හැකි ‘salary sacrifice’ ක්‍රමයක් හඳුන්වා දෙන ලෙස ‘Drive Electric’ කණ්ඩායම රජයෙන් ඉල්ලා සිටී.