2026 ජූලි 11 — ශ්‍රී ලංකාවේ සිය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සේවය නිම කරමින් දිවයිනෙන් පිටත්ව යන ශ්‍රී ලංකාවේ කොරියානු තානාපති මියොන් ලී (Miyon LEE) මහත්මිය, ඊයේ (10) පස්වරුවේ ජනාධිපති කාර්යාලයේදී ජනාධිපති ලේකම් ආචාර්ය නන්දික සනත් කුමනායක මහතා හමුවිය.

ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා අගය කිරීම

මෙම හමුවේදී ශ්‍රී ලංකාව සහ කොරියාව අතර පවතින දීර්ඝකාලීන මිත්‍රත්වය පිළිබඳව අදහස් හුවමාරු කරගත් කොරියානු තානාපතිනිය, දෙරට අතර ආරම්භ කළ නව වැඩසටහන් සඳහා තමන් දැක්වූ දායකත්වය අගය කළාය.

ජනාධිපති ලේකම් ආචාර්ය නන්දික සනත් කුමනායක මහතා මෙහිදී ප්‍රකාශ කළේ, ශ්‍රී ලංකාවේ නව රජය බලයට පත්වීමෙන් අනතුරුව ක්‍රියාත්මක කළ දූෂණ විරෝධී වැඩසටහන් ඇතුළු ශ්‍රී ලංකාවේ සංවර්ධන ක්‍රියාවලිය වෙනුවෙන් කොරියානු රජය ලබා දුන් නොමසුරු සහයෝගය අතිශයින්ම අගය කරන බවයි.

සමරු අවස්ථාව

මෙම අවස්ථාව සඳහා ජනාධිපති ජ්‍යෙෂ්ඨ අතිරේක ලේකම් රෝෂන් ගමගේ මහතා සහ ශ්‍රී ලංකාවේ කොරියානු ජනරජ තානාපති කාර්යාලයේ නියෝජ්‍ය දූත මණ්ඩල ප්‍රධානී Eunji Kang යන මහත්ම මහත්මීහු ද සහභාගී වූහ. දෙරට අතර පවතින මෙම සුහදශීලී රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ඉදිරියටත් ශක්තිමත්ව පවත්වාගෙන යාම පිළිබඳව මෙහිදී අවධාරණය කෙරිණි.

2026 ජූලි 05 (නවසීලන්තය) — නවසීලන්ත ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුව (Immigration New Zealand – INZ) විසින් වැරදි ලෙස දඩ නිකුත් කරන ලද ව්‍යාපාරික ආයතන 21කට දඩ මුදල් ආපසු ගෙවීමට සිදුව තිබේ. අදාළ දඩ මුදල් නිකුත් කිරීමට දෙපාර්තමේන්තු කාර්ය මණ්ඩලයට නීත්‍යනුකූල බලය නොතිබීම මෙයට හේතුවයි.

සිදුවීම පිළිබඳ විස්තර:

• අනිසි දඩ අය කිරීම්: 2024 වසරේ සිට නිකුත් කරන ලද දඩ නිවේදන 23ක් සඳහා දෙපාර්තමේන්තු කාර්ය මණ්ඩලයට නිසි බලතල නොතිබීම නිසා එම දඩ මුදල් අවලංගු කිරීමට සිදුවිය. ඒ අනුව, රුපියල් 44,000ක පමණ මුදලක් ආයතන 21කට ආපසු ගෙවීමට දෙපාර්තමේන්තුවට සිදු විය.
• කාල සීමාව ඉක්මවා යාම: වැරදි සිදු වූ කාලයේ සිට මාස තුනක කාල සීමාවක් තුළ අදාළ සමාගම්වලට එරෙහිව නැවත දඩ නිවේදන නිකුත් කිරීමට නීතිමය අවස්ථාවක් නොතිබූ බැවින්, දඩ මුදල් ආපසු ගෙවීමට පමණක් සිදුවිය.
• සේවයේ අත්හිටුවීම්: සමාගම් 17ක් සඳහා මාස 6ක කාලයකට පමණක් සීමා විය යුතු විදේශීය සේවකයින් බඳවා ගැනීමේ තහනම (stand-down period), වැරදීමකින් මාස 12ක් ලෙස පැනවීමට ද දෙපාර්තමේන්තුව කටයුතු කර තිබුණි.

පසුබිම: වලංගු වීසා බලපත්‍ර නොමැති සේවකයින් සේවයේ යෙදවීම, ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුවට අවශ්‍ය ලේඛන සැපයීමට අපොහොසත් වීම හෝ ප්‍රතීතනය ලත් සේවා යෝජකයින් නොවීම වැනි අවස්ථාවලදී මෙම දඩ මුදල් පැනවේ. 2024/25 වසර තුළ සේවා යෝජකයින් 118 දෙනෙකුට මෙලෙස දඩ පනවා ඇති අතර, එහිදී ගණ rideshare සමාගමක් වන ‘Uber’ වැනි ප්‍රධාන පෙළේ ආයතන ද මෙවැනි තහනම් ලැයිස්තුගත වී තිබුණි.

දෙපාර්තමේන්තුව පවසන පරිදි, බලපෑමට ලක් වූ ආයතන බොහෝමයක් කුඩා ව්‍යාපාර වේ. අදාළ සියලු ආයතනවලට මේ වන විට දැනුම් දී ඇති අතර, නීති විරෝධී ලෙස අය කර තිබූ මුදල් ආපසු ලබා දී ඇත. එසේම, ප්‍රතීතනය අවලංගු වූ සමාගම් 8ක නව ගාස්තු අය කිරීම් ද දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අත්හැර දමා තිබේ.

2026 ජූලි 03 (ඔක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය) — ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුවේ (INZ) බහු-මිලියන ඩොලර් ව්‍යාපෘතියක් වන “අපේ අනාගත සේවා” (Our Future Services – OFS), එහි පළමු අදියරේ ඉලක්ක සපුරා ගැනීමට අසමත් වීම හේතුවෙන් මේ වන විට දැඩි පරීක්ෂණයකට ලක්ව තිබේ. වසර හතක කාලයක් තුළ වීසා සැකසුම් ක්‍රියාවලිය නවීකරණය කිරීමේ අරමුණින් ඩොලර් මිලියන 336ක් වැය කරමින් දියත් කළ මෙම ව්‍යාපෘතිය, මේ වන විට ප්‍රමාදයන්ට ලක්ව ඇත.

ප්‍රධාන ගැටලු සහ ප්‍රමාදයන්:

• ඉලක්ක අසාර්ථක වීම: කණ්ඩායම් සංචාරක වීසා (group visitor visas) සැකසීම මෙම ව්‍යාපෘතියේ පළමු අදියරේ කොටසක් වූ අතර, එය පසුගිය වසරේ ජූනි සහ දෙසැම්බර් අතර කාලයේ නිම කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, එම ඉලක්ක තවමත් සම්පූර්ණ වී නොමැත.
• රාජ්‍ය සේවා කොමිෂන් සභාවේ මැදිහත්වීම: මීට පෙර අසාර්ථක වූ තවත් තාක්ෂණික ව්‍යාපෘතියක් වන “ජෛවමිතික හැකියාවන් යාවත්කාලීන කිරීමේ” (Biometric Capability Update – BCU) ව්‍යාපෘතියේ අසාර්ථකත්වය සහ නිලධාරීන් විසින් ඇමතිවරුන් නොමඟ යවා ඇති බවට එල්ල වූ චෝදනා හමුවේ, වත්මන් ව්‍යාපෘතිය පිළිබඳවද ස්වාධීන පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට රාජ්‍ය සේවා කොමසාරිස් ශ්‍රී බ්‍රයන් රෝච් (Sir Brian Roche) පියවර ගෙන ඇත.
• විශ්වාසනීයත්වය පිළිබඳ ගැටලුව: ආගමන විගමන අමාත්‍ය එරිකා ස්ටැන්ෆෝඩ් (Erica Stanford) මහත්මිය වෙත ලබා දී ඇති උපදෙස් සහ තොරතුරු කෙතරම් දුරට නිවැරදිද සහ විශ්වාසදායකද යන්න සොයා බැලීම මෙම පරීක්ෂණයේ ප්‍රධාන අරමුණයි.

ව්‍යාපෘතියේ වර්තමාන තත්ත්වය:

• ව්‍යාපෘති විෂය පථය: මෙම ව්‍යාපෘතිය හරහා වීසා වර්ග 100කට වැඩි ප්‍රමාණයක් නවීකරණය කරන ලද ‘ඉමිග්‍රේෂන් ඔන්ලයින්’ (Immigration Online) වේදිකාවට ගෙන ඒමට නියමිතය.
• පළමු අදියරේ ඉලක්ක: වීසා වර්ග 31ක් නව වේදිකාවට මාරු කිරීම පළමු අදියරේ ඉලක්කය වූ අතර, ප්‍රමාදයන් තිබුණද එම කාර්යයන් ඉදිරි සති කිහිපය තුළ සම්පූර්ණ කිරීමට බලාපොරොත්තු වන බව බලධාරීන් පවසයි.

විශේෂඥ මත සහ අනාගතය: තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයන් පවසන්නේ රාජ්‍ය අංශයේ තාක්ෂණික ව්‍යාපෘති දියත් කිරීමේදී අභියෝග පවතින බවත්, විශේෂයෙන් කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) වැනි නවීන තාක්ෂණයන් භාවිත කිරීමේදී රාජ්‍ය ආයතන පසුගාමී වී ඇති බවත්ය. කෙසේ වෙතත්, පවතින ගැටලු විසඳිය හැකි මට්ටමේ ඒවා බවත්, රජයේ ඉහළ මට්ටමේ සිට මෙම ක්ෂේත්‍රය වඩාත් කාර්යක්ෂම කිරීමට හදිසි අවශ්‍යතාවයක් පවතින බවත් විද්වතුන් පෙන්වා දෙයි.

ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුවේ මෙම ව්‍යාපෘතියේ අසාර්ථකත්වය, රජයේ තාක්ෂණික ව්‍යාපෘති සඳහා වැය කරන බදු ගෙවන්නන්ගේ මුදල්වල විනිවිදභාවය සහ වගවීම පිළිබඳව නැවත වරක් ප්‍රශ්න කර තිබේ.

2026 ජූලි 02 (ඕක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය) — ඕස්ට්‍රේලියාවේ රැකියා අපේක්ෂාවෙන් ක්වීන්ස්ලන්තය වෙත සංක්‍රමණය වන නවසීලන්ත ජාතිකයන් අතිශය පරෙස්සම් විය යුතු බවත්, එරට පවතින ජීවන වියදම් සහ නිවාස ගැටලු හේතුවෙන් බොහෝ පිරිසක් නැවත නවසීලන්තයට පැමිණීමට උනන්දු වන බවත් ක්වීන්ස්ලන්තයේ ප්‍රජා සංවිධානයක් අනතුරු අඟවයි.

දත්ත පෙන්වා දෙන වෙනස්කම්: ඕස්ට්‍රේලියානු සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශයේ නවතම දත්තවලට අනුව, පසුගිය වසරේ ක්වීන්ස්ලන්තයෙන් නවසීලන්තය සහ වෙනත් රටවල් බලා පිටව ගිය නවසීලන්ත පුරවැසියන්ගේ සංඛ්‍යාව 5.7%කින් ඉහළ ගොස් ඇත. ඒ අතරම, නවසීලන්තයේ සිට ක්වීන්ස්ලන්තය වෙත පැමිණි පිරිස 1.1%කින් අඩු වී තිබීම කැපී පෙනේ. සමස්ත ඕස්ට්‍රේලියාව පුරාම ද මෙම ප්‍රවණතාවය දක්නට ලැබෙන අතර, නවසීලන්ත සංක්‍රමණිකයන් පිටව යාම 4.5%කින් ඉහළ ගොස් ඇත.

ප්‍රජා සංවිධානයක අනතුරු ඇඟවීම: ගෝල්ඩ් කෝස්ට් හි නෙරං (Nerang) අසල්වැසි මධ්‍යස්ථානයේ සාමාන්‍යාධිකාරී විකී රෝස් (Vicky Rose) මහත්මිය පවසන්නේ, නැවත නවසීලන්තයට යාමට කැමති නවසීලන්ත ජාතිකයන්ගෙන් ලැබෙන ඉල්ලීම් පසුගිය වසර තුළ සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බවයි.

ඕස්ට්‍රේලියාවේ පවතින උග්‍ර නිවාස අර්බුදය සහ ජීවන වියදම් පීඩනය හමුවේ, ප්‍රමාණවත් ඉතිරියක් හෝ සැලැස්මක් නොමැතිව එරටට පැමිණීම ඉතා අවදානම් සහගත බව ඇය පෙන්වා දෙයි. විශේෂයෙන්ම, ඕස්ට්‍රේලියානු පුරවැසියන්ට මෙන් නොව නවසීලන්ත ජාතිකයන්ට එරට රජය මගින් ලබාදෙන නිවාස ආධාර සහ වෙනත් සමාජ ආරක්ෂණ සේවා සඳහා හිමිකමක් නොමැති වීම, ඔවුන් අර්බුදයකදී දැඩි අසරණභාවයට පත් කරයි.

ප්‍රධාන අවදානම් කණ්ඩායම්:

• ප්‍රමාණවත් මූල්‍ය සංචිත නොමැතිව පැමිණෙන්නන්.
• ස්ථිර රැකියාවක් නොමැති අය.
• හදිසි ජීවන සිදුවීම්වලට (අසනීප, රැකියා අහිමිවීම්, පවුල් ප්‍රශ්න) මුහුණ දෙන පුද්ගලයන්.

නවතම සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව නවසීලන්තයේ ආර්ථිකය මේ වන විට ඕස්ට්‍රේලියාවට වඩා වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර, අග්‍රාමාත්‍ය ක්‍රිස්ටෝපර් ලක්සන් මහතා පවසන්නේ ඕස්ට්‍රේලියාවේ පවතින තරගකාරී රැකියා වෙළඳපොළ සහ නිවාස හිඟය හේතුවෙන් බොහෝ නවසීලන්ත ජාතිකයන් නැවත මවුරටට පැමිණෙමින් සිටින බවයි.

2026 ජූනි 25 (වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය) — ඉන්දියාව සමඟ අත්සන් තබා ඇති නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම (FTA) සම්බන්ධයෙන් රජයේ හවුල්කාර පක්ෂයක් වන ‘නවසීලන්ත ෆර්ස්ට්’ (NZ First) පක්ෂයේ නායක වින්ස්ටන් පීටර්ස් මහතා දැඩි විවේචන එල්ල කරයි. ජාතික පක්ෂය ප්‍රමුඛ රජය ඉන්දීය පුරවැසියන් ඉලක්ක කර ගනිමින් රහසිගතව ආගමන විගමන ප්‍රතිපත්ති සංශෝධනය කර ඇති බවට ඔහු චෝදනා කරයි.

පීටර්ස්ගේ ප්‍රධාන චෝදනා

පසුගියදා පාර්ලිමේන්තුවේදී අදහස් දක්වමින් පීටර්ස් මහතා පැවසුවේ, ආගමන විගමන අමාත්‍ය එරිකා ස්ටැන්ෆර්ඩ් මහත්මිය විසින් අනුමත කරන ලද නව ප්‍රතිපත්ති, ඉන්දීය පුරවැසියන්ට එරෙහිව පමණක් වෙනස් කොට සැලකීමක් බවයි. ඔහුගේ චෝදනාවන්ට අනුව මෙම ප්‍රතිපත්තිවලට ඇතුළත් වන්නේ:

• වෙනස් කොට සැලකීම: අනෙකුත් නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් හවුල්කරුවන්ට නොමැති, ශ්‍රම වෙළඳපොළ පරීක්ෂණ (labour market/economic needs test) ඉන්දීය පුරවැසියන්ට පමණක් පැනවීම.
• වීසා සීමා කිරීම්: නවසීලන්තය තුළ සිටින ඉන්දීය පුරවැසියන්ට තාවකාලික රැකියා වීසා සඳහා ඉල්ලුම් කිරීමට අවස්ථාව අහිමි කිරීම.
• පවුල් සඳහා බලපෑම්: ඉන්දීය පුරවැසියන්ගේ පවුලේ සාමාජිකයන් සහ දරුවන් සම්බන්ධයෙන් අනෙකුත් රටවලට වඩා දරුණු ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීම.
• රැකියා පළපුරුද්ද නොසලකා හැරීම: ඉන්දීය පුරවැසියන්ට පමණක් පදිංචිය (residency) සඳහා ඉල්ලුම් කිරීමේදී තාවකාලික වීසා කාලයේදී ලැබූ රැකියා පළපුරුද්ද ගණනය කිරීමට ඉඩ නොදීම.

රජයේ තත්ත්වය

මෙම ගිවිසුම පාර්ලිමේන්තුවේදී පළමු වරට කියවීමේදී ඡන්ද 93කට එරෙහිව 29කින් සම්මත විය. ජාතික පක්ෂය, කම්කරු පක්ෂය සහ ACT පක්ෂය ඊට සහාය පළ කළේය. වාණිජ අමාත්‍ය ටොඩ් මැක්ලේ මහතා පවසන්නේ, මෙම ගිවිසුම මගින් ඉන්දියාවේ මිලියන 1400ක ජනගහනයක් සහිත වෙළඳපොළට නවසීලන්ත අපනයනකරුවන්ට පෙර නොවූ විරූ අවස්ථාවක් ලැබෙන බවයි.

කෙසේ වෙතත්, වින්ස්ටන් පීටර්ස් මහතා ප්‍රකාශ කරන්නේ, “ඉන්දීය ප්‍රතිචාරයට බියෙන් මෙම වෙනස්කම් ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ නොකිරීම නරක විශ්වාසයකින් කළ ක්‍රියාවක්” බවයි. රජයේ නිලධාරීන් පවා මෙම සීමා කිරීම් මගින් නවසීලන්තය සහ ඉන්දියාව අතර ද්විපාර්ශ්වික සහ වෙළඳ සබඳතාවලට බලපෑම් ඇති විය හැකි බවට අනතුරු අඟවා තිබූ බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.

2026 ජූනි 23 (වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය) — නවසීලන්ත රජයේ දැවැන්තම තාක්ෂණික ව්‍යාපෘතියක් වන ‘ජෛවමිතික හැකියාවන් යාවත්කාලීන කිරීමේ’ (Biometric Capability Update – BCU) ව්‍යාපෘතිය සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට බරපතළ දේශපාලන සහ පරිපාලන අර්බුදයක් මතුව තිබේ. ඩොලර් මිලියන 35ක් වැය කළ මෙම ව්‍යාපෘතිය අසාර්ථක වී, එය පසුගිය වසරේ නොවැම්බර් මාසයේදීම අවලංගු කර තිබියදීත්, ඒ පිළිබඳව පාර්ලිමේන්තුවට හෝ මහජනතාවට හෙළි නොකිරීම සම්බන්ධයෙන් රජයේ ඉහළම නිලධාරීන් දැඩි විවේචනයට ලක්ව ඇත.

වංචනික නිහඬතාව සහ පාර්ලිමේන්තුව නොමඟ යැවීම

පසුගිය මාර්තු මාසයේදී පැවති පාර්ලිමේන්තු තේරීම් කාරක සභා රැස්වීමකදී, ඉන්වෙස්ට්මන්ට් සහ එම්ප්ලොයිමන්ට් අමාත්‍යාංශයේ (MBIE) ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්, විශේෂයෙන්ම නවසීලන්ත ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුවේ (INZ) එවකට ප්‍රධානී ඇලිසන් මැක්ඩොනල්ඩ් මහත්මිය, මෙම ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රගතිය පිළිබඳව මන්ත්‍රීවරුන් කළ විමසීම්වලට ලබා දී ඇත්තේ සාවද්‍ය පිළිතුරු බව හෙළි වී තිබේ.

• සත්‍යය සැඟවීම: ව්‍යාපෘතිය දැනටමත් අත්හැර දමා ඇති බවත්, එය පිළිබඳ ස්වාධීන විමර්ශන වාර්තාවක් ලැබීමට ආසන්නව පැවති බවත් දැන සිටියදී, මැක්ඩොනල්ඩ් මහත්මිය කමිටුව හමුවේ පවසා ඇත්තේ තාක්ෂණය වේගයෙන් වෙනස් වන බැවින් තවමත් තත්ත්වය අධ්‍යයනය කරමින් පවතින බවයි.
• නිලධාරීන්ගේ හැසිරීම: එම අවස්ථාවේදී එම්බීඅයිඊ (MBIE) ප්‍රධානී නික් බ්ලේක්ලි ද එම රැස්වීමට සහභාගී වී සිටි අතර, ඔහු ද ව්‍යාපෘතිය අත්හැර දමා ඇති බව නොපවසා, එය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා විසඳුම් සොයමින් සිටින බව ප්‍රකාශ කර තිබේ. කම්කරු පක්ෂයේ ආගමන විගමන ප්‍රකාශක ෆිල් ට්වයිෆෝඩ් මහතා පවසන්නේ නිලධාරීන් පාර්ලිමේන්තුවට සහ අමාත්‍යවරුන්ට පවා ගෞරවයකින් තොරව සාවද්‍ය කරුණු ඉදිරිපත් කර ඇති බවයි.

අර්බුදයේ දේශපාලන අංශය

ආගමන විගමන අමාත්‍ය එරිකා ස්ටැන්ෆෝඩ් මහත්මිය පසුගිය සතියේ මාධ්‍ය හමුවේදී දැඩි ලෙස ප්‍රකාශ කළේ, තම නිලධාරීන් ඇයට මෙම ව්‍යාපෘතිය පිළිබඳව සම්පූර්ණයෙන්ම සාවද්‍ය තොරතුරු ලබා දී ඇති බවයි. ඇය පවසන පරිදි, අරමුදල් වැඩිපුර ඉල්ලා සිටින අවස්ථාවේදී පවා ව්‍යාපෘතිය ඉතා සාර්ථක බව පවසමින් ඔවුන් ඇයව නොමඟ යවා ඇත.

මයිකල් හෙරොන් KC ප්‍රමුඛ ස්වාධීන පරීක්ෂණය

මෙම සිද්ධියේ බරපතළකම සැලකිල්ලට ගනිමින්, මහජන සේවා කොමසාරිස් ශ්‍රී බ්‍රයන් රොච් මහතා විසින් විශ්‍රාමික ජ්‍යෙෂ්ඨ නීතිඥ මයිකල් හෙරොන් KC මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් ස්වාධීන විමර්ශන මණ්ඩලයක් පත් කර ඇත. මෙම පරීක්ෂණයෙන් පහත කරුණු පිළිබඳව සොයා බැලෙනු ඇත:

1. අමාත්‍යවරුන්ට ලබා දුන් උපදෙස්: එම්බීඅයිඊ (MBIE) ආයතනය විසින් අමාත්‍යවරුන්ට ලබා දුන් තොරතුරු සහ උපදෙස් නිවැරදි සහ පැහැදිලි දැයි පරීක්ෂා කිරීම.
2. නිලධාරීන් දැන සිටි කරුණු: ව්‍යාපෘතිය අසාර්ථක වෙමින් තිබියදී නිලධාරීන් එය හඳුනාගෙන තිබුණේද සහ ඔවුන් ඒ සම්බන්ධයෙන් කුමන පියවරක් ගත්තේද යන්න.
3. අපනයන සහ ආර්ථික වංචා: ‘නිර්මාණාත්මක ගිණුම්කරණය’ (creative accounting) සම්බන්ධයෙන් මතු වී ඇති චෝදනා සහ රාජ්‍ය අරමුදල් වියදම් කිරීමේ නීති උල්ලංඝනය වී ඇත්දැයි සොයා බැලීම.
4. සංස්කෘතික ගැටලු: දෙපාර්තමේන්තුව තුළ ඇතිවී තිබෙන පාලන සහ සංස්කෘතික ගැටලු පරීක්ෂා කිරීම.

මෙම පරීක්ෂණය සඳහා මාස කිහිපයක් ගතවනු ඇති බවත්, එය ඉතා සංකීර්ණ පරීක්ෂණයක් බවත් බලධාරීන් පවසයි.

2026 ජූනි 18 (වෙලින්ටන්) — ඇමරිකානු ආගමන විගමන හා රේගු බලාත්මක කිරීමේ (ICE) අත්අඩංගුවේ පසුවන නිව්සීලන්ත පුරවැසි එවලී විහොන්ගි මහත්මියගේ නඩු විභාගය අවසන් මොහොතේදී ජූනි 30 වනදා දක්වා කල් දැමීම සම්බන්ධයෙන් ඇයගේ නීතිඥ මාර්ක් ක්‍රිස්ටෝපර් මහතා දැඩි කලකිරීමක් පළ කර තිබේ.

සිද්ධියේ පසුබිම

වසර 25කට අධික කාලයක් ඇමෙරිකාවේ පදිංචිව සිටින 37 හැවිරිදි එවලී විහොන්ගි මහත්මිය, මීට මාස දෙකකට පෙර නිව්සීලන්තයේ පැවති පවුලේ උත්සවයකට සහභාගී වී නැවත ඇමෙරිකාවට ඇතුළු වීමට උත්සාහ කිරීමේදී අත්අඩංගුවට ගැනුණි. ඒ, වසර 10කට පෙර සිදුවූ බව කියන මරිජුවානා ළඟ තබා ගැනීමේ චෝදනාවක් මතය.

කෙසේ වෙතත්, පසුගියදා ඇයගේ නීතිඥවරුන් විසින් ඉදිරිපත් කළ කරුණු සලකා බැලූ අධිකරණය, එම චෝදනාව බල රහිත (vacated) කිරීමට තීරණය කළේය. නීතිඥවරයා පෙන්වා දුන්නේ, ඇයව අත්අඩංගුවේ තබා ගැනීමට තිබූ ප්‍රධානම නීතිමය හේතුව එම චෝදනාව වන බැවින්, එය ඉවත් කිරීමත් සමඟ ඇයව මුදා හැරිය යුතු බවයි.

නීතිඥවරයාගේ චෝදනාව

නඩු විභාගය ආරම්භ වීමට මිනිත්තු 80කට පෙර එය කල් දැමූ බව දැනුම් දීම “ඉතා කලකිරීමට සහ කනස්සල්ලට කරුණක්” බව නීතිඥ ක්‍රිස්ටෝපර් පැවසීය.

• ප්‍රමාදයන්: අත්අඩංගුවේ පසුවන එවලීට එරෙහිව ආගමන විගමන බලධාරීන් (DHS) තවමත් කිසිදු සාක්ෂියක් හෝ ලේඛනයක් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කර නොමැති බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
• අමානුෂික තත්ත්වය: නීතිමය වශයෙන් කිසිදු පදනමක් නොමැතිව ඇයව මාස දෙකක් තිස්සේ රඳවා තබා ගැනීම සහ ප්‍රවාහනයේදී ඇයව දම්වැල්වලින් බැඳ තැබීම වැනි සිදුවීම් හරහා ඇයට අමානුෂික ලෙස සලකන බවට පවුලේ අය සහ නීතිඥවරු චෝදනා කරති.

එවලී විහොන්ගි මහත්මියව කඩිනමින් සහ සාධාරණව නිදහස් කර ගැනීමට තමා දිගින් දිගටම සටන් කරන බව නීතිඥ ක්‍රිස්ටෝපර් මහතා අවධාරණය කරයි.

2026 ජූනි 16 (වෙලින්ටන්) — නවසීලන්ත ආගමන විගමන අමාත්‍යාංශය (MBIE) විසින් ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ කළ අසාර්ථක තාක්ෂණික උත්ශ්‍රේණිගත කිරීමේ ව්‍යාපෘතියක් (Biometric Capability Upgrade) සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට දැඩි ආන්දෝලනයක් මතුව තිබේ. අමාත්‍ය එරිකා ස්ටැන්ෆෝඩ් (Erica Stanford) මහත්මිය අමාත්‍යාංශයේ ඉහළ නිලධාරීන්ට චෝදනා කරන්නේ, මෙම ව්‍යාපෘතියේ අසාර්ථකත්වය පිළිබඳ තොරතුරු තමාගෙන් මෙන්ම පසුගිය කම්කරු රජයෙන්ද හිතාමතාම වසන් කළ බවයි.

සිදුවූයේ කුමක්ද?

ස්වාධීන වාර්තාවකට අනුව, 2018 වසරේදී අමාත්‍ය අනුමැතියකින් තොරව ආරම්භ කරන ලද මෙම ව්‍යාපෘතිය හේතුවෙන් රජයේ මුදල් ඩොලර් මිලියන 30කට වඩා අපතේ ගොස් ඇත.

• හිතාමතා තොරතුරු සැඟවීම: අමාත්‍යාංශය විසින් ව්‍යාපෘතියේ සැබෑ තත්ත්වය වසන් කරමින් අතිශය ශුභවාදී ලෙස වාර්තා ඉදිරිපත් කර ඇත.
• සෘජු චෝදනා: අමාත්‍යවරිය පවසන පරිදි, පිරිවැය සීමාව තුළ ව්‍යාපෘතිය පවත්වාගෙන යන බව පෙන්වීමට නිලධාරීන් ‘නිර්මාණාත්මක ගිණුම්කරණ’ (creative accounting) ක්‍රම භාවිත කරමින් ව්‍යාපෘතිය කොටස් දෙකකට වෙන් කිරීම වැනි සැක කටයුතු ක්‍රියාවලීන් සිදු කර ඇත.
• වගවීම: තමා වෙත ඉදිරිපත් කළ උපදෙස් “සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රබන්ධ” බවත්, අමාත්‍යාංශය කෙරෙහි තමා තුළ තිබූ විශ්වාසය බිඳී ගිය බවත් අමාත්‍යවරිය පවසයි.

අනාගත පියවර

මෙම සිදුවීම පිළිබඳව ‘රාජ්‍ය සේවා කොමසාරිස්’ ශ්‍රීමත් බ්‍රයන් රොෂ් (Sir Brian Roche) විසින් ස්වාධීන පරීක්ෂණයක් ආරම්භ කිරීමට නියමිතය.

• අමාත්‍යාංශයේ ප්‍රතිචාරය: ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධාන විධායක නික් බ්ලේක්ලි (Nic Blakeley) මෙම අසාර්ථකත්වය සම්බන්ධයෙන් සමස්ත අමාත්‍යාංශය වෙනුවෙන් ජනතාවගෙන් සහ අමාත්‍යවරුන්ගෙන් ප්‍රසිද්ධියේ සමාව අයැද සිටියේය.
• විපක්ෂයේ අදහස: හිටපු අමාත්‍යවරුන් මෙන්ම විපක්ෂ නායක ක්‍රිස් හෙප්කින්ස් (Chris Hipkins) ද මෙම සිදුවීම බරපතළ ලෙස හෙළා දකිමින්, වගකිවයුත්තන් නීතිය හමුවට ගෙන ආ යුතු බව අවධාරණය කර ඇත.

2026 ජූනි 03 (නවසීලන්තය) — නවසීලන්තයේ රැකියාවක් ලබා දීමේ පොරොන්දුව මත සංක්‍රමණික සේවකයෙකුගෙන් අයුතු ලෙස මුදල් අය කළ ඕක්ලන්ඩ් නුවර භූ දර්ශන නිර්මාණ සමාගමකට (Landscaping company) එරෙහිව දැඩි නීතිමය පියවර ගෙන තිබේ. රැකියා අවස්ථා ලබා ගැනීම සඳහා මෙවැනි අයුතු මුදල් අය කිරීම් නවසීලන්තයේ ශ්‍රම නීතිය යටතේ බරපතල සූරාකෑමක් ලෙස සැලකේ.

සිද්ධියේ පසුබිම සහ අධිකරණ තීන්දුව

• සමාගම සහ වගවීම: ‘Auckland City Lawns’ නමින් ව්‍යාපාර කටයුතු කරන ‘7 Solutions Limited’ සමාගම, එම සේවකයාගෙන් අය කරන ලද ඩොලර් 44,750ක මුදල නැවත ගෙවන ලෙස රැකියා සබඳතා අධිකාරිය (Employment Relations Authority) නියෝග කර ඇත.
• දඩ මුදල්: එම සමාගමට ඩොලර් 16,000ක දඩයක් පනවා ඇති අතර, සමාගමේ අධ්‍යක්ෂ කමල් ජීත් සිං (Kamal Jeet Singh) හට අමතරව ඩොලර් 8,000ක මුදලක් සේවකයා වෙත ගෙවන ලෙස නියෝග කර ඇත.
• පුද්ගලික වගකීම: සමාගම සතුව මුදල් නොමැති නම්, එම මුදල් නැවත ගෙවීම සඳහා අධ්‍යක්ෂ සිං පුද්ගලිකව වගකිව යුතු වේ.

සූරාකෑමේ ස්වරූපය

• ඉන්දියාවේ සිට පැමිණි මෙම සේවකයා වසරක කාලයක් මෙම සමාගමේ සේවය කර ඇති අතර, සැප්තැම්බර් 2024 දක්වා එහි සේවය කර ඇත.
• රැකියාව සහ වීසා බලපත්‍රයක් ලබා දීම සම්බන්ධයෙන් මෙම මුදල් ඉල්ලා ඇති බව බැංකු වාර්තා, WhatsApp පණිවිඩ සහ සාක්ෂි මගින් තහවුරු වී ඇත.
• අධිකාරිය විසින් මෙම මුදල් පවුලේ ණය හෝ වෙනත් ගනුදෙනු ලෙස සමාගම ඉදිරිපත් කළ කරුණු සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත.

කම්කරු පරීක්ෂක කාර්යාලයේ අදහස්

• කම්කරු පරීක්ෂක කාර්යාලයේ උතුරු කලාපීය විමර්ශන කළමනාකාරිනී කැට්‍රියෝනා ඉකෙනාසියෝ පැවසූ පරිදි, රැකියා ලබා දීම සඳහා මෙවැනි මුදල් (Premiums) අය කිරීම සූරාකෑමේ වඩාත්ම පිළිකුල් සහගත ස්වරූපයකි.
• නව ජීවිතයක් සොයා පැමිණි පුද්ගලයෙකුට නොමිලේ ලැබිය යුතු රැකියා අවස්ථාවක් වෙනුවෙන් මෙතරම් විශාල මුදලක් අය කිරීම නීති විරෝධී සහ අසාධාරණ ක්‍රියාවක් බව ඇය අවධාරණය කළාය.

ආගමන විගමන පුවත් විවරණය — දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

2026 මැයි 25 (වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය) — පිළිගත් සේවා යෝජකයන්ගේ වැඩ වීසා (Accredited Employer Work Visa – AEWV) යටතේ නවසීලන්තයට පැමිණෙන පුද්ගලයින් සඳහා වන අවම ඉංග්‍රීසි භාෂා සුදුසුකම් පුළුල් කිරීමට රජය පියවර ගෙන ඇත. එළඹෙන ජූනි 1 වනදා සිට මෙම නව රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක වනු ඇත.

1. නව වෙනස්කම්වල ස්වභාවය

මීට පෙර 4 සහ 5 මට්ටමේ නිපුණතා සහිත රැකියා සඳහා පමණක් බලපැවැත්වුණු ඉංග්‍රීසි භාෂා අවශ්‍යතාවය, දැන් 3 වන මට්ටමේ (Skill Level 3) රැකියා සඳහා ද අනිවාර්ය කර තිබේ.

• 3 වන මට්ටමේ රැකියා උදාහරණ: ‘පියර් සපෝට් වර්කර්’ (Peer support worker) හෝ ‘ස්කී පැට්‍රෝලර්’ (Ski patroller) වැනි රැකියා මීට ඇතුළත් වේ.
• අවශ්‍ය ප්‍රමිතිය: මෙය ඉතා ඉහළ මට්ටමේ ඉංග්‍රීසි දැනුමක් නොවන අතර, එදිනෙදා වැඩපළේ සහ සමාජයේ සන්නිවේදනය සඳහා අවශ්‍ය මූලික දැනුම (IELTS 4.0 හෝ ඊට සමාන) පමණක් අපේක්ෂා කෙරේ.
• රජයේ ස්ථාවරය: ආගමන විගමන අමාත්‍ය එරිකා ස්ටැන්ෆර්ඩ් මහත්මිය පවසන්නේ, නවසීලන්තයට පැමිණෙන මධ්‍යම මට්ටමේ නිපුණතාවක් ඇති අයට තම අයිතිවාසිකම් වටහා ගැනීමට සහ සමාජය සමඟ දායක වීමට මෙම මූලික ඉංග්‍රීසි දැනුම අත්‍යවශ්‍ය බවයි.

2. ආයෝජක වීසා කාණ්ඩයේ වෙනස්කම්

රජය ‘Active Investor Growth’ වීසා කාණ්ඩය ද පුළුල් කිරීමට තීරණය කර ඇත.

• පරාර්ථකාමී දායකත්වයන්: ජූනි 1 සිට, අයදුම්කරුවන්ට තම සම්පූර්ණ ආයෝජනයෙන් 20%ක් දක්වා පුණ්‍ය කටයුතු (Philanthropic gifts) සඳහා යෙදවීමට අවස්ථාව සැලසේ.
• අරමුණ: මෙය විශේෂයෙන්ම නවසීලන්තය කෙරෙහි ආදරය දක්වන සහ දේශීය ප්‍රජාවන්ට යමක් ලබා දීමට කැමති අමෙරිකානු ආයෝජකයින්ගේ ඉල්ලීමක් මත සිදුවන්නකි.
• සීමාවන්: මෙම දායකත්වයන් ලබා දිය හැක්කේ සම්බන්ධතාවක් නොමැති සහ අවම වශයෙන් වසර පහක් ක්‍රියාත්මක වන ලියාපදිංචි පුණ්‍යායතන සඳහා පමණි.

3. විවේචන සහ රජයේ ප්‍රතිචාර

මෙම පියවර සම්බන්ධයෙන් දේශපාලන ක්ෂේත්‍රයේ විවිධ අදහස් පළ වී තිබේ.

• ග්‍රීන් පක්ෂයේ මතය: ආයෝජක වීසා අයදුම්කරුවන්ට ඉංග්‍රීසි භාෂා අවශ්‍යතාවයක් නොමැති වීම සහ අනෙකුත් රැකියා සඳහා එය අනිවාර්ය කිරීම “ද්විත්ව ප්‍රමිතියක්” (Double standard) ලෙස ඔවුන් හඳුන්වයි.
• අමාත්‍යවරියගේ පිළිතුර: ආයෝජක වීසා යටතේ පැමිණෙන පුද්ගලයින් ඉතා කුඩා පිරිසක් බවත්, ඔවුන්ගේ පැමිණීම සහ රැකියා සඳහා පැමිණෙන අයගේ පසුබිම සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් බවත් ඇය පවසයි.

දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය – විවරණය

නවසීලන්තයට පැමිණෙන සේවකයින්ගේ ඒකාබද්ධතාවය (Integration) සඳහා ඔවුන්ට මූලික ඉංග්‍රීසි දැනුමක් තිබීම යහපත් තත්ත්වයකි. කෙසේ වෙතත්, ආයෝජක වීසා කාණ්ඩවලට ඉංග්‍රීසි භාෂා අවශ්‍යතාවයක් නොමැති වීම පිළිබඳව පවතින විවේචන ද සලකා බලා රජය අනාගතයේදී වඩාත් සමාන නීති පද්ධතියක් දෙසට යොමු වනු දැකීම සමාජයේ බලාපොරොත්තුවයි.

2026 මැයි 19 (කොළඹ) — විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට, විදේශීය ආයෝජකයන්ට සහ සංචාරකයන්ට වඩාත් කාර්යක්ෂම මෙන්ම ආරක්ෂිත ඩිජිටල් සේවාවක් සැපයීමේ අරමුණින්, විදේශ කටයුතු, විදේශ රැකියා සහ සංචාරක අමාත්‍යාංශයේ නවීකරණය කරන ලද නිල වෙබ් අඩවිය සහ විදේශයන්හි පිහිටි ශ්‍රී ලංකා දූත මණ්ඩල සඳහා වූ නව පොදු වෙබ් අඩවි වේදිකාව (Unified Digital Platform) ඊයේ (මැයි 18) නිල වශයෙන් දියත් කෙරුණි.

විදේශ කටයුතු, විදේශ රැකියා සහ සංචාරක අමාත්‍ය විජිත හේරත් මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් අමාත්‍යාංශ ප්‍රධාන සම්මන්ත්‍රණ ශාලාවේදී මෙම උත්සවය පැවැත්වුණු අතර, මෙම නව පද්ධතියේ පළමු අදියර (Phase 1) සඳහා නවසීලන්තයේ වෙලිංටන්හි පිහිටි ශ්‍රී ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය ද ඇතුළත් කර තිබීම විශේෂත්වයකි.

මෙම නව ඒකාබද්ධ ඩිජිටල් ව්‍යාපෘතිය, ඊට ඇතුළත් තානාපති කාර්යාල සහ එහි ඇති සයිබර් ආරක්ෂණ වැදගත්කම පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක වාර්තාව මෙන්න:

1. රාජ්‍ය සේවයේ ඩිජිටල් පරිවර්තනය (Digital Transformation)

මෙහිදී අදහස් දැක්වූ අමාත්‍ය විජිත හේරත් මහතා අවධාරණය කළේ, ඩිජිටල් පරිවර්තනය යනු හුදෙක් නව තාක්ෂණය හැඳින්වීම පමණක් නොව, රාජ්‍ය ආයතන මඟින් මහජනතාව වෙත සපයන සේවාවන්හි කාර්යක්ෂමතාවය, ප්‍රවේශ්‍යතාවය (Accessibility), විනිවිදභාවය සහ වගවීම ඉහළ නැංවීම බවයි. මේ හරහා මෙරට පුරවැසියන්, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් සහ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව සමඟ පවතින සන්නිවේදනය තවදුරටත් ශක්තිමත් වන බව අමාත්‍යවරයා සඳහන් කළේය.

2. පළමු අදියරට තේරී පත් වූ තානාපති කාර්යාල 07 මෙන්න:

මෙම ව්‍යාපෘතියේ පළමු අදියර යටතේ ලොව වටා පිහිටි ප්‍රධාන ශ්‍රී ලංකා දූත මණ්ඩල 07ක් මෙම ප්‍රමිතිගත ඒකාබද්ධ පද්ධතියට ඇතුළත් කර ඇත:

1. නවසීලන්තය: වෙලිංටන්හි ශ්‍රී ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය (High Commission of Sri Lanka – Wellington)
2. ඉන්දියාව: නව දිල්ලි නුවර ශ්‍රී ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය
3. මාලදිවයින: මාලේහි ශ්‍රී ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය
4. රුමේනියාව: බුකාරෙස්ට්හි ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය
5. බ්‍රසීලය: බ්‍රසීලියාහි ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය
6. නෙදර්ලන්තය: හේග්හි ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය
7. ඊජිප්තුව: කයිරෝහි ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය

ඉදිරියේදී පියවරෙන් පියවර ලොව පුරා පිහිටි අනෙකුත් සියලුම ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාල සහ දූත මණ්ඩල ද මෙම තනි ඩිජිටල් වේදිකාව යටතට ගැනීමට නියමිතය.

3. ඉහළ සයිබර් ආරක්ෂණය සහ තාක්ෂණික දායකත්වය

රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මට්ටමේ රහස්‍යභාවය සහ පරිශීලක-හිතකාමී (User-friendly) බහුකාර්ය ලක්ෂණ රැසක් සහිතව මෙම පද්ධතිය නිර්මාණය කර ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන තාක්ෂණික ආයතන රැසක අධීක්ෂණය යටතේය.

• සංවිධායකයන්: අමාත්‍යාංශයේ මහජන රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අංශය, සාමාන්‍ය පරිපාලන අංශය සහ තොරතුරු තාක්ෂණ ඒකකය එක්ව මෙම ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක කර ඇත.
• රාජ්‍ය මඟපෙන්වීම: ශ්‍රී ලංකා පරිගණක හදිසි ප්‍රතිචාර ඒකකය (SLCERT), ශ්‍රී ලංකා තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණ ඒජන්සිය (ICTA) සහ ඩිජිටල් ආර්ථික අමාත්‍යාංශයේ ඍජු මඟපෙන්වීම මෙයට ලැබී තිබේ.
• තාක්ෂණික සහාය: මෙහි තාක්ෂණික සහයෝගීතාවය (Technical Partner) ලෙස ‘Frontwalker’ පුද්ගලික සමාගම කටයුතු කර ඇත.

දියත නිවුස් දේශීය විවරණය

නවසීලන්තයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික අපට මෙතෙක් කලක් තිබූ ප්‍රධානතම ගැටලුවක් වූයේ, වෙලිංටන්හි පිහිටි ශ්‍රී ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයෙන් කොන්සියුලර් සේවාවන් (Consular services), විදේශ ගමන් බලපත්‍ර (Passports) හෝ ලේඛන සහතික කරගැනීමේදී පවතින තොරතුරු ලබාගැනීමේ අපහසුතාවයයි. පැරණි වෙබ් අඩවි නිසි පරිදි යාවත්කාලීන නොවීම සහ සයිබර් ආරක්ෂණ දුර්වලතා පැවතීම නිසා ජනතාව පීඩාවට පත් විය.

මෑතකදී නවසීලන්තය තුළ ශීඝ්‍රයෙන් පැතිර යන ‘Quishing’ (QR කේත වංචා) සහ වෙනත් සයිබර් ප්‍රහාර රැල්ල දෙස බැලීමේදී, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික වෙබ් අඩවිවල සයිබර් ආරක්ෂාව (Cyber security) උපරිම මට්ටමක පවත්වා ගැනීම අතිශය වැදගත් වේ. එබැවින්, SLCERT සහ ICTA වැනි ආයතනවල අධීක්ෂණය යටතේ නිල ආරක්ෂිත ක්‍රමවේද සහිතව මෙම පොදු වේදිකාව හඳුන්වා දීම අතිශය ප්‍රශංසනීයය. මෙමඟින් නවසීලන්තයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට මෙන්ම ලංකාවට පැමිණීමට බලාපොරොත්තු වන කිවි (Kiwi) සංචාරකයන්ට ද නිල වීසා (Visa) සහ සංචාරක තොරතුරු වඩාත් විනිවිදභාවයකින් සහ විශ්වාසදායකව එකම තැනකින් ලබා ගැනීමට අවකාශය සැලසෙනු ඇත.

2026 මැයි 15 — නවසීලන්තයේ පදිංචි වීමේ අවස්ථාව (Residency) පහසුවෙන් ලබා ගැනීම සඳහා විදේශීය සිසුන් වසරකට ඩොලර් 30,000 සිට 50,000 දක්වා මුදලක් වැය කරමින් ශාස්ත්‍රපති (Masters) උපාධි හැදෑරීමට යොමු වීමේ කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් දක්නට ලැබේ. අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ දත්ත වලට අනුව, ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට නවසීලන්තයේ මාස්ටර්ස් උපාධි හදාරන දේශීය සිසුන් සංඛ්‍යාව අභිබවා යාමට විදේශීය සිසුන් සමත්ව ඇත.

1. ඉහළ යන ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව

පසුගිය වසරේ (2025) දත්ත වලට අනුව මාස්ටර්ස් උපාධි සඳහා ලියාපදිංචි වී ඇති විදේශීය සිසුන් සංඛ්‍යාව 14,840 කි. එය 2024 වසරට වඩා 48% ක ඉහළ යාමකි.

• ප්‍රධාන රටවල්: මෙලෙස පැමිණෙන සිසුන්ගෙන් බහුතරය ආසියාතික රටවලින් වන අතර, චීනයෙන් සිසුන් 4,465 ක් සහ ඉන්දියාවෙන් සිසුන් 4,235 ක් ලියාපදිංචි වී ඇත.
• ආයතන: මෙම සිසුන්ගෙන් වැඩි පිරිසක් (9,535) විශ්වවිද්‍යාල තෝරාගෙන ඇති අතර, තවත් පිරිසක් පොලිටෙක්නික් සහ පෞද්ගලික අධ්‍යාපන ආයතන වෙත යොමු වී තිබේ.

2. අගෝස්තු නීති වෙනස සහ පදිංචි වීමේ අවස්ථාව

සංක්‍රමණ නීති උපදේශකයින් පවසන පරිදි, එළඹෙන අගෝස්තු මාසයේදී ක්‍රියාත්මක වන නව ලකුණු ක්‍රමය (Points System) යටතේ මාස්ටර්ස් උපාධියක් සම්පූර්ණ කරන සිසුන්ට පදිංචි බලපත්‍රය (Residency) සඳහා අවශ්‍ය උපරිම ලකුණු ප්‍රමාණය ලබා ගැනීමට හැකි වේ.

• වෙනස් වන ප්‍රවණතාව: මීට පෙර සිසුන් වැඩි වශයෙන් යොමු වූයේ ගුරු වෘත්තිය හෝ සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රය වැනි “හිඟ වෘත්තීන්” (Skill Shortage) සඳහා වුවද, දැන් ඔවුන් ඕනෑම විෂය ධාරාවකින් “ලාභදායී සහ පහසු” මාස්ටර්ස් උපාධියක් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි.
• රැකියා අවස්ථාව: උපාධියෙන් පසුව අවශ්‍ය වන්නේ නිපුණතා සහිත රැකියාවක් (Skilled Job) සොයා ගැනීම පමණක් වන බැවින් විදේශිකයන් මේ සඳහා දැඩි උනන්දුවක් දක්වයි.

3. විශ්වවිද්‍යාල සහ ආර්ථිකයට ලැබෙන වාසිය

වයිකාටෝ විශ්වවිද්‍යාලය වැනි ආයතන මෙම තත්ත්වය හමුවේ සිය ආදායම් මාර්ග ඉහළ නංවා ගැනීමට සමත්ව ඇත. 2019 දී මාස්ටර්ස් සිසුන් 555 ක් සිටි වයිකාටෝ විශ්වවිද්‍යාලයේ පසුගිය වසරේ එම සංඛ්‍යාව 1,700 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම තත්ත්වය පිළිබඳව අවධානයෙන් පසුවන බව රජය පවසයි. විශේෂයෙන්ම ගුණාත්මකභාවයෙන් තොර (Low-quality) පාඨමාලා බිහිවීම වැළැක්වීමට NZQA ආයතනය දැඩි නිරීක්ෂණයක පසුවන බව සංක්‍රමණ අමාත්‍ය එරිකා ස්ටැන්ෆෝඩ් මහත්මියගේ කාර්යාලය ප්‍රකාශ කර ඇත.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට ද මෙය ඉතා වැදගත් පුවතකි. දැනටමත් ලංකාවේ සිට බොහෝ දෙනෙක් නවසීලන්තයට සංක්‍රමණය වීමේ අරමුණින් පශ්චාත් උපාධි සඳහා යොමු වෙමින් සිටිති. මෙහිදී සැලකිලිමත් විය යුතු වැදගත්ම කරුණ වන්නේ, මාස්ටර්ස් උපාධිය පමණක් පදිංචි වීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි. අමාත්‍යවරිය පවසන පරිදි, අදාළ උපාධියට අමතරව මූලික උපාධියක් (Undergraduate degree) තිබීම සහ මධ්‍යස්ථ වැටුප් මට්ටමකට (Median wage) වඩා වැඩි රැකියා ඇබෑර්තුවක් තිබීම අනිවාර්ය වේ. හුදෙක් පදිංචි වීමේ පටු අරමුණින් පමණක් නොව, ගුණාත්මක අධ්‍යාපනයක් ලැබිය හැකි පාඨමාලා තෝරා ගැනීමට ලාංකික සිසුන් බුද්ධිමත් විය යුතුය.

2026 මැයි 14 — සංක්‍රමණිකයන් මෙරට සමාජ සහයෝගීතාවයට (Social Cohesion) බලපෑමක් නොවන පරිදි “පරීක්ෂාකාරී” ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරන බවට අග්‍රාමාත්‍යවරයා කළ ප්‍රකාශය, නොමැති ප්‍රශ්නයකට විසඳුම් සෙවීමක් බව ප්‍රමුඛ පෙළේ විද්‍යාර්ථීන් පිරිසක් පෙන්වා දෙති.

1. “ප්‍රශ්නයක් නැති තැනක විසඳුම් සෙවීමක්” – මහාචාර්ය පෝල් ස්පූන්ලි

ප්‍රමුඛ පෙළේ ජන සංඛ්‍යා විද්‍යාඥයෙකු (Demographer) වන මහාචාර්ය පෝල් ස්පූන්ලි මහතා පවසන්නේ නවසීලන්ත වැසියන්ගෙන් බහුතරයක් සංක්‍රමණිකයන් දෙස බලන්නේ ඉතා ධනාත්මකව බවයි.

• දේශපාලන හේතු: අග්‍රාමාත්‍යවරයා මෙලෙස ප්‍රකාශ කරන්නේ සිය හවුල්කාර පක්ෂවල (ACT සහ NZ First) ඉල්ලීම් ඉටු කිරීමට මිස රටේ සැබෑ අවශ්‍යතාවයක් නිසා නොවන බව ඔහු පවසයි.
• දැඩි ක්‍රමවේදය: නවසීලන්තයේ දැනටමත් පවතින්නේ ඉතා දැඩි ලකුණු ක්‍රමයක් මත පදනම් වූ (Points-based) කුසලතා පූර්ණ සංක්‍රමණික ප්‍රතිපත්තියක් බවත්, අපට සෙසු රටවල මෙන් සරණාගත අර්බුදයක් නොමැති බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.

2. වැඩිහිටි සත්කාරක සේවාවලට (Aged Care) එල්ල වන තර්ජනය

නවසීලන්ත වැඩිහිටි සත්කාරක සංගමයේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරිනී ට්‍රේසි මාටින් මහත්මිය පවසන්නේ තම ක්ෂේත්‍රය සම්පූර්ණයෙන්ම විදේශීය ශ්‍රමිකයන් මත රඳා පවතින බවයි.

• දත්ත: වැඩිහිටි සත්කාරක සේවයේ නියුතු ලියාපදිංචි හෙදියන්ගෙන් 43%ක් සහ සෞඛ්‍ය සහායකයින්ගෙන් තුනෙන් එකක් සංක්‍රමණික වීසා මත මෙරට සිටින අයයි.
• විවේචනය: සංක්‍රමණිකයන් ගෙන්වන්නේ ලාභ ශ්‍රමය ලබා ගැනීමට බවට එල්ල වන චෝදනා ඇය ප්‍රතික්ෂේප කරයි. දේශීය ශ්‍රමිකයන් සොයා ගැනීම අපහසු බවත්, මෙම ක්ෂේත්‍රයට ඉහළ පළපුරුද්දක් අවශ්‍ය බවත් ඇය අවධාරණය කරයි.

3. සංචාරක සහ ආගන්තුක සත්කාරක (Hospitality) ක්ෂේත්‍රය

සංක්‍රමණික ප්‍රතිපත්ති දැඩි කිරීම හරහා තම ක්ෂේත්‍රයට අවශ්‍ය දක්ෂ ශ්‍රමිකයන් අහිමි වනු ඇතැයි ‘Hospitality NZ’ ආයතනය බිය පළ කරයි. නේවාසික වීසා (Residency) සඳහා පවතින මාර්ග අවහිර කිරීම ක්ෂේත්‍රයේ ස්ථාවරත්වයට හානිකර බව ඔවුන් පවසයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ වෙසෙන අප සැම දන්නා පරිදි, ඕක්ලන්ඩ් වැනි නගරවල ජනගහනයෙන් 43%ක්ම විදේශ රටවල උපත ලැබූවන්ය. අපේ රටේ ආර්ථිකය, විශේෂයෙන්ම සෞඛ්‍ය සහ ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍ර, පවත්වාගෙන යන්නේ සංක්‍රමණික ශ්‍රමයෙනි. අග්‍රාමාත්‍යවරයා “පරීක්ෂාකාරී” ප්‍රතිපත්තියක් ගැන කතා කිරීමේදී, එයින් අදහස් කරන්නේ වීසා ලබා දීම සීමා කිරීමක්ද යන්න පිළිබඳව ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව තුළ සැකයක් මතු වී ඇත. සංක්‍රමණිකයන් යනු හුදෙක් ශ්‍රමිකයන් පමණක් නොව, ඔවුන් මේ රටේ සමාජ පද්ධතියේ ගෞරවනීය කොටස්කරුවන් බව අමතක නොකළ යුතුය.

2026 මැයි 13 — 2026 වර්ෂය සඳහා වන නවසීලන්ත අයවැය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට දින කිහිපයක් තිබියදී, අග්‍රාමාත්‍ය ක්‍රිස්ටෝපර් ලක්ෂන් මහතා එරට ආගමන විගමන ප්‍රතිපත්තිය සහ යටිතල පහසුකම් සඳහා වන වියදම් සම්බන්ධයෙන් තීරණාත්මක ප්‍රකාශයක් සිදුකර තිබේ.

1. ආගමන විගමන ප්‍රතිපත්තිය සහ සමාජ සහජීවනය

ඕලන්ඩ් හි ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව ඇමතූ අග්‍රාමාත්‍යවරයා අවධාරණය කළේ, ව්‍යාපාරික ලාභයට වඩා රටේ සමාජ ස්ථාවරත්වය තමන්ට වැදගත් වන බවයි.

• දැඩි ප්‍රතිපත්තියක්: ඉදිරි මැතිවරණය ඉලක්ක කරගනිමින් නැෂනල් පක්ෂය විසින් වඩාත් “ප්‍රවේශම් සහගත” ආගමන විගමන ප්‍රතිපත්තියක් හඳුන්වා දෙන බව ඔහු පැවසීය.
• විවිධත්වය රැක ගැනීම: චීන, කොරියානු, මැලේසියානු සහ ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත නවසීලන්ත වැසියන් අසාධාරණ ලෙස විවේචනයට ලක්වීම ඔහු හෙළා දුටු අතර, යුරෝපයේ සහ උතුරු ඇමරිකාවේ දක්නට ලැබෙන බෙදුම්වාදී දේශපාලනය නවසීලන්තයට ඇතුළු වීමට ඉඩ නොදෙන බව ප්‍රකාශ කළේය.

2. 2026 අයවැය සහ ප්‍රාග්ධන වියදම්

ලබන මැයි 28 වනදා මුදල් අමාත්‍ය නිකොලා විලිස් විසින් ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිත අයවැය පිළිබඳව ද මෙහිදී ඉඟි පළ විය.

• වැඩි වියදමක්: එදිනෙදා වියදම් (Operational spending) අඩු කර, රටේ යටිතල පහසුකම් නංවාලීම සඳහා වන ප්‍රාග්ධන වියදම් (Capital spending) ඩොලර් බිලියන 5.7 දක්වා ඉහළ නැංවීමට රජය තීරණය කර ඇත.
• බලශක්ති ස්වාධීනත්වය: පවතින ගෝලීය ඉන්ධන අර්බුදය හමුවේ නවසීලන්තය බලශක්ති අතින් ස්වයංපෝෂිත විය යුතු බව අග්‍රාමාත්‍යවරයා පෙන්වා දුන්නේය.

3. සභාග ආණ්ඩුවේ අභ්‍යන්තර ගැටුම්

මෙම ප්‍රකාශයත් සමඟ සභාග ආණ්ඩුවේ හවුල්කාර පක්ෂයක් වන ‘නවසීලන්ත ෆස්ට්’ (NZ First) නායක වින්ස්ටන් පීටර්ස් සහ අග්‍රාමාත්‍යවරයා අතර මත ගැටුමක් නිර්මාණය වී තිබේ. ඉන්දියාව සමඟ අත්සන් කළ නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම (FTA) හරහා ඉන්දියානුවන්ට වීසා ලබාදීමට එකඟ වී, නැවත “ප්‍රවේශම් සහගත” ආගමන ප්‍රතිපත්තියක් ගැන කතා කරන්නේ කෙසේදැයි පීටර්ස් ප්‍රශ්න කර සිටී.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

අග්‍රාමාත්‍යවරයාගේ මෙම ප්‍රකාශය නවසීලන්තයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික අපට ද ඉතා වැදගත් වේ. රටේ ආර්ථිකය ගොඩනැගීමට සංක්‍රමණිකයන් අවශ්‍ය වුවද, එය රටේ පවතින යටිතල පහසුකම්වලට (නිවාස, සෞඛ්‍ය) ඔරොත්තු දෙන මට්ටමක පවත්වා ගැනීම රජයේ අරමුණ බව පෙනේ. විශේෂයෙන්ම මැදපෙරදිග යුද වාතාවරණය නිසා ඇතිවී තිබෙන ගෝලීය ඉන්ධන අර්බුදය හමුවේ, 2026 අයවැය මගින් ජනතාවට සහන සැලසීමට වඩා රටේ අනාගත සුරක්ෂිතතාව වෙනුවෙන් ආයෝජනය කිරීමට ලක්ෂන් රජය සූදානම් වන බව පැහැදිලිය.

2026 මැයි 08 — නවසීලන්තයේ පුරවැසිභාවය ලබා ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන විදේශිකයන් සඳහා 2027 වසරේ අගභාගයේ සිට නව ලිඛිත පරීක්ෂණයක් හඳුන්වා දෙන බව රජය නිවේදනය කර තිබේ. අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍ය බෲක් වෑන් වෙල්ඩන් (Brooke van Velden) මහත්මිය සඳහන් කළේ නවසීලන්ත පුරවැසිභාවයේ වටිනාකම තහවුරු කිරීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණ බවයි.

1. පරීක්ෂණය පැවැත්වෙන ආකාරය

• ප්‍රශ්න පත්‍රය: බහුවරණ ප්‍රශ්න (Multiple-choice) 20කින් සමන්විත වන අතර, ඉන් ප්‍රශ්න 15කට නිවැරදි පිළිතුරු සැපයිය යුතුය. (සමත් වීමේ ප්‍රතිශතය 70% කි).
• පැවැත්වෙන ස්ථානය: මෙය අන්තර්ජාලය හරහා නිවසේ සිට කළ නොහැකි අතර, නවසීලන්තය පුරා නම් කරන ලද මධ්‍යස්ථාන වෙත පැමිණ පෙනී සිටිය යුතුය. කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) වැනි තාක්ෂණික අවභාවිතයන් වැළැක්වීම සඳහා මෙම තීරණය ගෙන ඇත.
• අවස්ථා ගණන: පරීක්ෂණය සමත් වීමට උපරිම අවස්ථා 6ක් හිමි වේ. තෙවරක් අසමත් වුවහොත් නැවත පෙනී සිටීමට දින 30ක් බලා සිටිය යුතුය.

2. පරීක්ෂණයට පෙනී සිටිය යුතු පිරිස්

වයස අවුරුදු 16ත් 64ත් අතර, පුරවැසිභාවය සඳහා ඉල්ලුම් කරන බොහෝ දෙනෙකුට මෙම පරීක්ෂණය අනිවාර්ය වේ. කෙසේ වෙතත් පහත පිරිස් ඉන් නිදහස් කෙරේ:

• අවුරුදු 16ට අඩු සහ අවුරුදු 65ට වැඩි අය.
• දැඩි වෛද්‍ය තත්ත්වයන් හෝ විශේෂ පුද්ගලික හේතු මත පරීක්ෂණයට පෙනී සිටිය නොහැකි අය.
• ඉංග්‍රීසි භාෂා අවශ්‍යතාවයෙන් නිදහස් කර ඇති අය.

3. විෂය පථය සහ ප්‍රශ්න

නවසීලන්තයේ ජීවිතය, රජයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව මෙහිදී ප්‍රශ්න කෙරේ. විශේෂයෙන්:

• මානව හිමිකම් සහ ඡන්ද අයිතිය.
• අධිකරණ පද්ධතිය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මූලධර්ම.
• වේටන්ගි ගිවිසුම (Te Tiriti o Waitangi): මුලදී මෙහි වේටන්ගි ගිවිසුම ගැන සඳහන් නොවූවත්, පසුව ඒ පිළිබඳව අවම වශයෙන් එක් ප්‍රශ්නයක් හෝ ඇතුළත් කරන බව අමාත්‍යවරිය තහවුරු කළාය.

4. වියදම සහ ගාස්තු

සාමාන්‍ය පුරවැසි අයදුම්පත් ගාස්තුවට අමතරව (දැනට වැඩිහිටියෙකුට ඩොලර් 560 කි) මෙම පරීක්ෂණය සඳහා වෙනම ගාස්තුවක් ගෙවිය යුතුය. එම මුදල මෙතෙක් නිශ්චිතව තීරණය කර නොමැති වුවත්, සෑම වාරයකදීම අලුතින් ගාස්තු ගෙවීමට සිදුවනු ඇත.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ වෙසෙන අපට මෙය ඉතා වැදගත් පුවතකි. ඕස්ට්‍රේලියාව, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකාව වැනි රටවල් දැනටමත් මෙවැනි පරීක්ෂණ පවත්වන අතර, නවසීලන්තය ද දැන් එම මාවතටම පිවිස ඇත. අග්‍රාමාත්‍ය ක්‍රිස්ටෝපර් ලක්සන් පවසන්නේ මෙවැනි පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමෙන් කිසිදු හානියක් නොවන බවයි. කෙසේ වෙතත්, නවසීලන්තයේ ඉතිහාසය සහ සංස්කෘතිය පිළිබඳව නිවැරදි අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට මෙය සංක්‍රමණිකයන්ට හොඳ අවස්ථාවක් වනු ඇත.

2026 මැයි 07 — 2027 වසරේ සිට නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය සඳහා නව පරීක්ෂණයක් හඳුන්වා දෙන බවට රජය කළ නිවේදනයත් සමඟ, එම පරීක්ෂණයෙන් බේරීම සඳහා හැකි ඉක්මනින් අයදුම්පත් යොමු කිරීමට බොහෝ සංක්‍රමණිකයන් පෙළඹී සිටිති. ලබන වසරේ අගභාගයට පෙර අයදුම් කරන පිරිස් සඳහා මෙම පරීක්ෂණය අදාළ නොවීම මෙයට ප්‍රධාන හේතුවයි.

1. සංක්‍රමණිකයන්ගේ තීරණාත්මක තේරීම්

වසර ගණනාවක් නවසීලන්තයේ ස්ථිර පදිංචිකරුවන් (Permanent Residents) ලෙස සිටි බොහෝ දෙනෙකුට මෙම නව නීතිය දැඩි බලපෑමක් කර ඇත.

• ද්විත්ව පුරවැසිභාවය පිළිබඳ ගැටලුව: චීනය වැනි ද්විත්ව පුරවැසිභාවය අනුමත නොකරන රටවල වැසියන් මෙතෙක් නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය ලබා ගැනීමට මැලි වූයේ සිය මව්බිමේ පුරවැසිභාවය අහිමි වන බැවිනි. එහෙත් නව විභාගය නිසා ඔවුන් දැන් කඩිනමින් තීරණ ගැනීමට පෙළඹී සිටිති.
• විභාගය පිළිබඳ විවේචන: මෙය හුදෙක් කරුණු කටපාඩම් කර ලිවීමේ පරීක්ෂණයක් පමණක් බවත්, එයින් පුද්ගලයෙකුගේ සැබෑ ගුණාංග හෝ රටට ඇති ලැදියාව මැනිය නොහැකි බවත් බොහෝ සංක්‍රමණිකයෝ පවසති.

2. භාෂා බාධකය සහ ඉගෙනීමේ අපහසුතා

පුරවැසි පරීක්ෂණය සම්බන්ධයෙන් මතු වී ඇති ප්‍රධානතම ගැටලුව වන්නේ භාෂාවයි.

• භාෂා සහාය: ඉංග්‍රීසි ප්‍රමුඛ නොවන රටවලින් පැමිණි සංක්‍රමණිකයන් සහ කියවීමට හෝ ලිවීමට අපහසු සරණාගත ප්‍රජාවන්ට මෙම පරීක්ෂණය විශාල බාධකයක් වනු ඇතැයි ‘ChangeMakers Resettlement Forum’ වැනි සංවිධාන අනතුරු අඟවයි.
• විකල්ප යෝජනා: විභාගයක් වෙනුවට ඉලෙක්ට්‍රොනික ඉගෙනුම් මොඩියුල (e-learning modules) හඳුන්වා දීම වඩාත් ප්‍රායෝගික බවත්, මව් භාෂාවලින් පරීක්ෂණයට පෙනී සිටීමට අවස්ථාව දිය යුතු බවත් සංක්‍රමණිකයන් යෝජනා කරයි.

3. අමතර පිරිවැය සහ පරිපාලන ගැටලු

විභාගයක් පැවැත්වීම මගින් අයදුම්පතක් සඳහා වැය වන මුදල ඉහළ යාම සහ ක්‍රියාවලිය තවත් සංකීර්ණ වීම පිළිබඳව ද අයදුම්කරුවෝ සිය කනස්සල්ල පළ කරති. දශකයකට වැඩි කාලයක් රටේ සිටි හෝ නවසීලන්තයේ අධ්‍යාපනය ලැබූ පුද්ගලයන්ට මෙම පරීක්ෂණයෙන් නිදහස් කිරීමක් (Exemptions) තිබිය යුතු බව ඔවුන්ගේ මතයයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තය කරා පැමිණ මෙරට සංවර්ධනයට දායක වන සංක්‍රමණික ප්‍රජාවට පුරවැසිභාවය යනු උතුම් අයිතිවාසිකමකි. එහෙත් නව පරීක්ෂණය නිසා විශේෂයෙන්ම වයස්ගත පුද්ගලයන් සහ භාෂා දුෂ්කරතා ඇති ප්‍රජාවන් තුළ යම් අනියත බියක් හටගෙන තිබේ. රජය විසින් මෙම පරීක්ෂණය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී භාෂා සහාය ලබා දීම සහ ඉගෙනීමේ දුෂ්කරතා ඇති පුද්ගලයන්ට සාධාරණයක් ඉටු කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතුය. යුක්තිය සහ සමානාත්මතාවය නවසීලන්ත වටිනාකම්වල පදනම විය යුතුය.

2026 මැයි 07 — නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය අපේක්ෂා කරන පුද්ගලයන් සඳහා හඳුන්වා දීමට නියමිත නව “පුරවැසි පරීක්ෂණය” (Citizenship Test) පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යංශය (Internal Affairs) විසින් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. මෙම පරීක්ෂණය සමත් වීම සඳහා අයදුම්කරුවන්ට අවස්ථා 6ක් ලබා දීමට රජය තීරණය කර ඇත.

1. පරීක්ෂණයේ ස්වභාවය සහ ලකුණු මට්ටම

• ප්‍රශ්න පත්‍රය: මිනිත්තු 45ක කාලයක් තුළ බහුවරණ ප්‍රශ්න (Multi-choice) 20කට පිළිතුරු සැපයිය යුතුය.
• විෂය කරුණු: ඡන්ද අයිතිය, නවසීලන්ත රජයේ ව්‍යුහය, සමාන අයිතිවාසිකම් සහ භාෂණයේ නිදහස වැනි කරුණු මෙයට ඇතුළත් වේ.
• සමත් වීමේ ලකුණ: පරීක්ෂණය සමත් වීම සඳහා අවම වශයෙන් 75%ක ලකුණු මට්ටමක් (ප්‍රශ්න 15ක් නිවැරදි විය යුතුය) ලබා ගත යුතුය.

2. අවස්ථා 6ක නීතිය සහ පිරිවැය

• උත්සාහයන්: අයදුම්කරුවෙකුට පරීක්ෂණය සමත් වීමට අවස්ථා 6ක් ලැබේ. වාර දෙකක් අතර අවම වශයෙන් වැඩ කරන දින 30ක විරාමයක් තිබිය යුතුය.
• අසාර්ථක වුවහොත්: හයවන වතාවේදීත් අසාර්ථක වුවහොත්, අයදුම්පත ඉල්ලා අස්කර ගැනීමට හෝ අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යවරයාගේ සෘජු තීරණයකට යොමු කිරීමට සිදුවේ.
• ගාස්තුව: පරීක්ෂණය සඳහා අය කරන නිශ්චිත ගාස්තුව තවමත් තීරණය කර නැති වුවද, එක් අයදුම්කරුවෙකු සඳහා ඩොලර් 24ක පමණ පිරිවැයක් ඇස්තමේන්තු කර ඇත.

3. නිදහස් කර ඇති පිරිස්

• වයස අවුරුදු 16ට අඩු සහ අවුරුදු 65ට වැඩි පුද්ගලයන් මෙම පරීක්ෂණයෙන් නිදහස් කර ඇත.
• එසේම, ලබන වසරේ අගභාගයේදී මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීමට පෙර පුරවැසිභාවය සඳහා අයදුම් කර ඇති පුද්ගලයන්ට ද මෙම පරීක්ෂණය අදාළ නොවේ.

4. වංචා වැළැක්වීම සහ ක්‍රියාත්මක කිරීම

මෙම පරීක්ෂණය පවත්වනු ලබන ආයතන විසින් වංචා කිරීම් (Cheating) වැළැක්වීමට දැඩි පියවර ගත යුතු බව රජය අවධාරණය කරයි. පරීක්ෂණය ඩිජිටල් ක්‍රමයට සහ පෞද්ගලිකව පෙනී සිටින (In-person) ක්‍රමයට පැවැත්වීමට සැලසුම් කර ඇත. අගමැති ක්‍රිස්ටෝපර් ලක්සන් පවසන්නේ ඕස්ට්‍රේලියාව සහ බ්‍රිතාන්‍යය වැනි රටවල වසර ගණනාවක සිට මෙවැනි පරීක්ෂණ සාර්ථකව පවත්වන බවයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ පුරවැසිභාවය යනු හුදෙක් ලේඛනයක් පමණක් නොව, මෙම රටේ වටිනාකම් සහ නීති පද්ධතිය පිළිබඳ අවබෝධයක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණකි. නව පරීක්ෂණය මගින් නවසීලන්තයට පැමිණෙන පුද්ගලයන් මෙරට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ව්‍යුහය පිළිබඳ මූලික දැනුමක් ලබා ගැනීම සහතික කෙරේ. කෙසේ වෙතත්, සාක්ෂරතාවය හෝ භාෂා ගැටලු ඇති අයදුම්කරුවන්ට මෙහිදී සාධාරණයක් ඉටු වන බව සහතික කිරීම රජයේ වගකීමකි.

2026 මැයි 06 — නවසීලන්තයේ පුරවැසිභාවය (Citizenship) අපේක්ෂා කරන සංක්‍රමණිකයින් සඳහා ඉදිරියේදී නව බහුවරණ පරීක්ෂණයකට (Multi-choice test) පෙනී සිටීමට සිදුවන බව රජය නිවේදනය කරයි. 2027 වසරේ දෙවන භාගයේ සිට ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිත මෙම නව ක්‍රමවේදය හරහා පුරවැසිභාවයේ වගකීම් සහ වරප්‍රසාද පිළිබඳ අයදුම්කරුවන් සතු දැනුම පරීක්ෂා කෙරෙනු ඇත.

1. පරීක්ෂණයේ ස්වභාවය සහ ලකුණු මට්ටම

• පරීක්ෂණ විෂය පථය: අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ පනත (Bill of Rights Act), ඡන්ද අයිතිය සහ නවසීලන්ත රජයේ ව්‍යුහය වැනි කරුණු මෙහිදී ප්‍රශ්න කෙරේ.
• සමත් වීමේ ලකුණු: පරීක්ෂණය සමත් වීම සඳහා අයදුම්කරුවන් අවම වශයෙන් 75% ක ලකුණු මට්ටමක් ලබාගත යුතුය.
• වෙනත් මාතෘකා: මානව හිමිකම්, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මූලධර්ම සහ නවසීලන්තයට පැමිණීම සහ පිටවීම වැනි කරුණු ද මෙහිදී විමසීමට නියමිතය.

2. රජයේ ස්ථාවරය සහ අරමුණ

• අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යවරියගේ අදහස: මෙම පියවර හරහා නවසීලන්ත පුරවැසියෙකු වීමේ වටිනාකම තහවුරු වන බවත්, පුරවැසිභාවය ලැබීමට පෙර මෙරට මූලික නීති සහ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව අවබෝධයක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය බවත් අමාත්‍ය බෲක් වැන් වෙල්ඩන් (Brooke van Velden) මහත්මිය පැවසුවාය.
• පවතින ක්‍රමය: දැනට පවතින ක්‍රමය යටතේ අයදුම්කරුවන් අදාළ කරුණු තේරුම් ගත් බවට පෝරමයක අත්සන් කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් වුවද, නව ක්‍රමය යටතේ එය පරීක්ෂණයකින් තහවුරු කළ යුතුය.

3. දේශපාලන පසුබිම

• ACT පක්ෂයේ සහභාගීත්වය: මෙය ACT පක්ෂයේ දිගුකාලීන ඉල්ලීමක් වූ බවත්, ලිංගිකත්වය, ආගම හෝ ජාතිය නොසලකා සියලු දෙනාට සමාන නීතිමය අයිතිවාසිකම් ඇති බව සංක්‍රමණිකයන් වටහා ගත යුතු බවත් ACT නායක ඩේවිඩ් සේමූර් (David Seymour) සඳහන් කළේය.
• නවසීලන්ත ෆස්ට් (NZ First) පක්ෂය: මීට පෙර නවසීලන්ත ෆස්ට් නායක වින්ස්ටන් පීටර්ස් (Winston Peters) ද “කිවි වටිනාකම්” (Kiwi values) පිළිබඳ ප්‍රතිඥාවක් ලබාගැනීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කර තිබුණි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

නවසීලන්තයේ පුරවැසිභාවය ලබාගැනීමට බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින අපේ ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට මෙම තීරණය සෘජුවම බලපානු ඇත. 2027 වසරේ දෙවන භාගයේ සිට මෙය ක්‍රියාත්මක වන බැවින්, අයදුම්කරුවන්ට ඒ සඳහා සූදානම් වීමට ප්‍රමාණවත් කාලයක් පවතී. නවසීලන්ත රජය මේ සඳහා අවශ්‍ය මගපෙන්වීම් සහ සම්පත් ඉදිරියේදී ලබාදීමට නියමිත බව පවසා ඇති බැවින්, ඒ පිළිබඳව විමසිල්ලෙන් සිටීම වැදගත්ය.

ඕක්ලන්ඩ් — 2026 මැයි 05 — තම දියණියගේ උපත දැකබලා ගැනීම සඳහා තම සහකරුට නවසීලන්තයට පැමිණීමට වීසා බලපත්‍රය හිමි වීම, ලොතරැයියක් දිනුවා වැනි සතුටක් බව ඕක්ලන්ඩ් හි පදිංචි ශැන්ටෙල් නේරා පවසයි. මාස හතරක පමණ දැඩි අවිනිශ්චිතභාවයකින් පසු ඇගේ සහකරු වන ගුර්ජීත් සිං හට මෙම වීසා බලපත්‍රය අනුමත වී තිබේ.

1. වීසා ක්‍රියාවලියේ ප්‍රමුඛ කරුණු

• අයදුම් කිරීම: මොවුන් තම සංචාරක වීසා බලපත්‍රය (Visitor visa) සඳහා අයදුම් කර තිබුණේ පසුගිය වසරේ නත්තලට පෙරය.
• ප්‍රමාදය: අයදුම් කර මාස හතරක් ගතවී තිබුණද, ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුව දිගින් දිගටම ලේඛන ඉල්ලා සිටීම නිසා මෙම ක්‍රියාවලිය ප්‍රමාද විය.
• අනුමැතිය: මාධ්‍ය ආයතනයක් විසින් ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුවෙන් විමසීමක් කර දින දෙකකට පසු නීතිඥයා මාර්ගයෙන් වීසා අනුමත වූ බවට සුබ පුවත ලැබී ඇත.

2. මානුෂීය බලපෑම සහ පවුලේ සතුට

• සෞඛ්‍ය තත්ත්වය: ගර්භණී සමයේදී ශැන්ටෙල් නේරා හට ‘gestational diabetes’ (ගර්භණී සමයේ ඇතිවන දියවැඩියාව) වැළඳී ඇති අතර, වීසා ප්‍රමාදය නිසා ඇති වූ මානසික පීඩනය ඇගේ සෞඛ්‍යයට ද දැඩි ලෙස බලපා තිබුණි.
• පවුලේ බැඳීම: ගුර්ජීත් සිං යනු ශැන්ටෙල්ගේ අනෙකුත් දරුවන්ට පියෙකු හා සමානව කටයුතු කරන අයෙකි. ඔහුට වීසා ලැබුණු පුවත ඇසීමෙන් මුළු පවුලම සතුටින් හඬා වැටුණු බව ඇය පවසයි.
• අහිමි වූ අවස්ථා: සහකරුට වීසා ප්‍රමාද වීම නිසා ඔහුට ඇගේ මුළු ගර්භණී සමයම, ස්කෑන් පරීක්ෂණ සහ ඇය අසනීප වූ අවස්ථාවන්හි සහය වීමට තිබූ අවස්ථාව අහිමි විය.

3. ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රතිචාරය

වීසා අයදුම්පත් පරීක්ෂා කිරීමේදී පවතින අයදුම්පත් ප්‍රමාණය සහ ඒවායේ ඇති සංකීර්ණභාවය අනුව කාලය ගතවිය හැකි බව නවසීලන්ත ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුව (Immigration New Zealand) ප්‍රකාශ කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, පවුලට මෙම කාලය කෙතරම් පීඩාකාරී දැයි තමන් වටහා ගන්නා බවත්, වත්මන් අයදුම්පත අනුමත කර ඇති බවත් ඔවුන් තහවුරු කළේය.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

ආගමන විගමන නීති කොතරම් දැඩි වුවත්, පවුල් ඒකකයක් වශයෙන් එක්ව සිටීමට ඇති අයිතිය සහ මානුෂීය කරුණු කෙරෙහි බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු වීම අතිශය වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම දරු උපතක් වැනි සංවේදී අවස්ථාවක සහකරුවෙකුගේ සහයෝගය කාන්තාවකට අත්‍යවශ්‍ය වේ. ශැන්ටෙල් සහ ගුර්ජීත් හට ලැබුණු මෙම ජයග්‍රහණය පද්ධතියේ පවතින ඇතැම් දුර්වලතා මෙන්ම, මාධ්‍ය සහ නීතිමය මැදිහත්වීම්වල ඇති වැදගත්කම ද පසක් කරයි.

ඕක්ලන්ඩ් — 2026 මැයි 04 — ACT පක්ෂයේ නායක ඩේවිඩ් සේමූර් පවසන්නේ තම පක්ෂය ඉදිරිපත් කළ නව සංක්‍රමණ ප්‍රතිපත්තිය රටේ සැබෑ අභියෝග ජය ගැනීම සඳහා වූ බැරෑරුම් උත්සාහයක් මිස, දේශපාලන පක්ෂ අතර පවතින ගැටුමක් නොවන බවයි. මෙය හුදෙක් ප්‍රචාරණ අරමුණින් සිදු කරන එකක් බවට පවසන විවේචකයන්ට ඔහු දැඩි පිළිතුරක් ලබා දුන්නේය.

1. ACT පක්ෂයේ නව සංක්‍රමණ යෝජනා

සැබෑ කුසලතා සහිත ශ්‍රමිකයන් ගෙන්වා ගැනීම සහ යටිතල පහසුකම් කළමනාකරණය ඉලක්ක කරගත් මෙම ප්‍රතිපත්තියේ ප්‍රධාන අංග කිහිපයකි:

• නීති විරෝධී පදිංචිකරුවන් පාලනය: රට තුළ සිටින 20,000ක් පමණ වන නීති විරෝධී පදිංචිකරුවන් (Overstayers) සම්බන්ධයෙන් නීතිය තදින් ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ පිටුවහල් කිරීම් වේගවත් කිරීම සඳහා විශේෂ බලකායක් පිහිටුවීම.
• යටිතල පහසුකම් ගාස්තුව: තාවකාලික වැඩ වීසා බලපත්‍ර හිමියන් සඳහා දිනකට ඩොලර් 6ක යටිතල පහසුකම් ගාස්තුවක් හඳුන්වා දීම.
• සුභසාධන සීමා: පදිංචි වීසා හිමියන් සඳහා වසර පහක් යනතුරු සුභසාධන දීමනා ලබා ගැනීම තහනම් කිරීම.
• කුසලතා හඳුනා ගැනීම: රටට සැබවින්ම අවශ්‍ය වෘත්තිකයන් හඳුනා ගැනීම සඳහා වාර්ෂිකව වීසා කාණ්ඩ සමාලෝචනය කිරීම.

2. දේශපාලන විවේචන සහ සේමූර්ගේ පිළිතුර

මෙම ප්‍රතිපත්තිය සම්බන්ධයෙන් විවේචකයන් පවසන්නේ මෙය ACT පක්ෂය සහ නිව්සීලන්ත ෆස්ට් පක්ෂය අතර පවතින ඡන්ද අරගලයක් බවයි. එහෙත් සේමූර් පවසන්නේ මෙය මෙගා නාට්‍යයක කොටසක් ලෙස හෑල්ලු නොකළ යුතු බවයි:

• “සමහරු අපේ දේශපාලන විවාදය හුදෙක් මෙගා නාට්‍යයක මට්ටමට ඇද දමන්න උත්සාහ කරනවා. නමුත් මම මෙය දකින්නේ ජනතාවගේ ගැටලුවලට සවන් දී වඩා හොඳ ප්‍රතිපත්ති හැදීමක් ලෙසයි.”
• ක්ෂණික ආහාර සේවකයන් විශාල පිරිසක් පැමිණෙද්දී බයෝමැඩිකල් ඉංජිනේරුවන් වැනි වෘත්තිකයන්ගේ හිඟයක් පවතින බව පෙන්වා දෙන ඔහු, මෙය බැරෑරුම් ලෙස සාකච්ඡා කළ යුතු කරුණක් බව පවසයි.

3. අනෙකුත් පක්ෂවල අදහස්

• සංක්‍රමණ අමාත්‍ය එරිකා ස්ටැන්ෆර්ඩ්: මෙවැනි ක්ෂණික තීන්දු (Knee jerk policy) හානිකර විය හැකි බවත්, ඉහළ ගාස්තු නිසා දක්ෂ ශ්‍රමිකයන් වෙනත් රටවලට යා හැකි බවත් ඇය පවසයි.
• ලේබර් පක්ෂය: මෙය හුදෙක් මැතිවරණ වසරකදී ඡන්ද දිනා ගැනීමට පක්ෂ දෙකක් අතර පවතින සටනක් බවට චෝදනා කරයි.
• ග්‍රීන් පක්ෂය: මෙම ප්‍රතිපත්තිය සංක්‍රමණිකයන්ට දොස් පවරන දේශපාලන උපක්‍රමයක් ලෙස හඳුන්වයි.

දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය

සංක්‍රමණ ප්‍රතිපත්තිය දේශපාලන මෙගා නාට්‍යයක් බවට පත් නොකර, රටේ අනාගතය වෙනුවෙන් වඩාත් ඵලදායී ලෙස සාකච්ඡා කිරීම සැමගේ වගකීමයි.